ساراپشىلاردىڭ كەلەلى كەڭەسى

وتىرىستى اشقان قر وسك توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ساراپشىلىق كەڭەستىڭ جاڭادان سايلانعان مۇشەلەرىن تانىستىردى. «ينكليۋزيۆتىلىك قاعيدات­تارىن, سونداي-اق قر وسك جاڭا دامۋ ستراتەگياسىندا ايقىندالعان ينستيتۋتسيو­نال­دىق دامۋ باسىم­دىعىن ساق­تاۋ ماقسا­تىندا اعىمداعى جىلى قۇرام ازاماتتىق قۇقىقتاردى, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ سالاسىن­داعى بەلگىلى قوعام قايرات­كەرلەرىن جانە وڭىرلەردىڭ سايلاۋ كوميسسيالارى وكىلدەرىن قوسۋ ارقىلى كەڭەيتىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى ن.ءابدىروۆ.

كەڭەستىڭ جاڭارتىلعان قۇ­رامىنا «قازاقستان مۇگە­دەكتەر كونفەدەراتسياسى» رەسپۋب­ليكالىق قوعامدىق بىرلەس­تىگىنىڭ پرەزيدەنتى جانات وماربەكوۆا, «شىراق» مۇگەدەك ايەلدەر قاۋىم­داستىعى» قوعامدىق بىرلەس­تىگىنىڭ باسشىسى تاتيانا باكلاجانسكايا, رەسپۋبليكا­لىق نوتارياتتىق پالاتانىڭ توراعاسى اسەل ءجانابىلوۆا, اتىراۋ وبلىسى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ازامات ايماناقۇموۆ كىردى.

وسك باسشىسى كەڭەس مۇشە­لەرىنىڭ قۇرامىن تولىقتىرۋ ونىڭ ساراپشىلىق الەۋەتىن كەڭەيتەتىنىنە جانە قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالالارىنىڭ ساراپشىلارىمەن سىندارلى جانە ءتيىمدى پىكىر الماسۋ ءۇشىن ديالوگ الاڭىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كۇشەيتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

وسك باسشىسى تالقىلانىپ جاتقان ماسەلەلەرگە تىكەلەي توقتالا وتىرىپ, بۇگىنگى تاڭدا وسى جازدا قابىلدانعان رەفەرەندۋم زاڭناماسىنىڭ جاڭاشىل­دىقتارىن تالقىلاۋ جانە ءتۇسىندىرۋ سايلاۋ كۇن ءتارتىبى­نىڭ وزەكتى ماسەلەسى بولىپ تابى­لاتىنىن اتاپ ءوتتى. تۇزە­تۋ­لەر قولدانىستاعى رەس­پۋب­لي­كالىق رەفەرەندۋم تۋرالى زاڭدا ورىن العان كەيبىر قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ­عا باعىتتالعان.

ءبىرىنشى ماسەلە بويىنشا ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى بوتاگوز جاقسەلەكوۆا ءسوز سوي­لەپ, رەسپۋبليكالىق رەفەرەن­دۋم تۋرالى زاڭناماداعى جاڭاشىلدىقتاردى ءتۇسىندىردى. ول ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردىڭ نەگىزگى بولىگى كونستيتۋتسيالىق سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سىلتەمە نورمالارى ەكەنىن ءتۇسىندىردى.

سايلاۋ زاڭناماسىنا ۇقساس رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا قازىر ۇلتتىق جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ, سونداي-اق شەتەلدىك باق وكىلدەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەكىتىلدى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رەفەرەندۋمدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ بارىسىن جاريا ەتۋ ءتارتىبى ايقىندالدى, رەفەرەندۋم كەزەڭىندە قوعام­دىق پىكىرگە ساۋال سالۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبى جانە باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەر كورسەتىلدى.

ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ تانىستىرىلىمىنا تۇسىنىكتەمە بەرە وتىرىپ, وسك جانىن­داعى ساراپشىلىق كەڭەستىڭ مۇشەسى, VIII سايلانعان پار­لا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ زاڭ­ناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى سنەجاننا يماشەۆا رەفەرەندۋم تۋرالى زاڭناماداعى جاڭاشىلىقتار ماجىلىستەگى تالقىلاۋ كەزەڭىندە وتە جاقسى پىسىقتالعانىن اتاپ ءوتتى. ول سونداي-اق قابىلدانعان تۇزەتۋلەر رەفەرەندۋم وتكىزۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى, ويتكەنى ولار كوپتەگەن مالىمەتتەر مەن پروتسەدۋرالىق ساتتەردى ۇيىمداستىرادى.

كەڭەس مۇشەسى, سەنات دەپۋتاتى جاننا اسانوۆا تۇزەتۋلەردى وڭتايلى جانە ۋاقتىلى دەپ اتادى. ءوز كەزەگىندە كەڭەس مۇشەسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ينديرا اۋباكىروۆا ارىپتەستەرىنىڭ نازارىن ۇگىت جانە ونىڭ قۇقىقتىق سالدارى ماسەلەلەرىندەگى تۇيتكىلدەرگە, سونداي-اق ۇلتتىق بايقاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن ناقتى­لاۋعا اۋداردى. ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى رەفەرەندۋم ينس­تيتۋتىنا دەگەن قاجەتتىلىك, اسىرەسە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» جانە دەموكراتيالاندىرۋ باعىتى اياسىندا ءوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق ازاماتتاردىڭ قۇقىق­تارىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا رەفەرەندۋم كو­ميس­سيالارىنىڭ شەشىم­دەرى مەن ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىز­دىگىنە) شاعىمدانۋ ماسەلەسىن رەت­تەۋ جونىندەگى ءوز كوزقاراسى­مەن كەڭەس مۇشەسى, قر جس جا­نىن­داعى سوت-قۇقىق­تىق جانە ين­نو­ۆاتسيالىق جوبالار عزي عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسشى­سى, پروفەسسور لەيلا جاقاەۆا وسى تۇزەتۋدى تولىعى­مەن قول­دايتىنىن اتاپ ءوتتى. كوميس­سيا­لاردىڭ شەشىمىنە شاعىم­دانۋ ماسەلەلەرى ناقتى رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە بولعاندىقتان, ونىڭ ىشىندە شاعىمدانۋ مەرزىمى دە ايقىن. بۇل قۇقىقتىق جۇيەنىڭ, قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ قاعيدات­تارىنا, سونداي-اق اكىمشىلىك ادىلەت ەنگىزىلۋىنە بايلانىس­تى جاريالانعان نوۆەللالارعا سايكەس كەلەدى.

وسك توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ءبىرىنشى ماسەلەنى تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلە, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى زاڭناما ۋاقتىلى جانە ساپالى جاڭارتىلعانىن اتاپ ءوتتى. «بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2022 جىلعى رەفەرەندۋمدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ تاجىريبەسى, سونداي-اق ساراپشىلار مەن حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ ۇسىنىم­دارى ەسكەرىلدى. وسىلايشا, جاڭار­تىلعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى كونس­تيتۋتسيالىق زاڭ جاڭارتىلعان كونستيتۋتسيالىق سايلاۋ تۋرالى زاڭمەن تولىق ۇيلەسەدى جانە الەمدەگى ەڭ جاقسى تاجىريبەلەر مەن سايلاۋ ستاندارتتارىن ەسكەرەدى», دەدى.

ەكىنشى ماسەلەگە كوشە وتىرىپ, نۇرلان ءابدىروۆ وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە دايىندىق بارىسى تۋرالى حاباردار ەتىپ, ناۋقاندى اقپاراتتىق سۇيە­مەلدەۋ, ۇلتتىق بايقاۋ­شىلاردىڭ قىزمەتىن ۇيىم­داستىرۋ جانە رەفەرەندۋم ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلاردى ەلەكتورالدىق وقىتۋ سياقتى نەگىزگى باعىتتاردى قوزعادى. بۇگىنگى تاڭدا سايلاۋ ورگاندارى 191 قب جانە كەۇ (وسك – 9, اسك – 182) اككرەديتتەلدى, كوميسسيا مۇشەلەرىن كاسكادتى ادىسپەن جەرگىلىكتى جەرلەردە ودان ءارى وقىتۋ ءۇشىن 139 ترەنەر دايىندالدى.

رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرۋ جانە قۇقىقتىق بازاسىن جەتىل­دىرۋ ماسەلەلەرىندە زاڭ عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورلارى, پروفەس­سورلار يسيدور بورچاش­ۆي­لي مەن مارات قوعاموۆ ءوز كوز­قاراستارىمەن ءبولىستى. رەفە­رەندۋمعا جەكە شاقىرۋ­لاردا QR-كودتى پايدالانۋ تۋرالى ۇسى­نىستى قر وسك جانىن­داعى جاس سايلاۋشىلار كلۋبى­نىڭ مۇشەسى ايسانا راحيموۆا ايتتى.

نۇرلان ءابدىروۆ رەفەرەندۋمدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى ءۇشىن نەگىزگى مىندەت ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىس-شارالاردىڭ ۇلكەن بولىگىن ءتيىمدى جانە ۋاقتىلى ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلاتىنىنا نازار اۋداردى. سونداي-اق دايىندىقتىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە ەلىمىزدىڭ سايلاۋ ورگاندارىنىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسى ماڭىز­دى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسك, اۋماقتىق جانە ۋچاسكە­لىك كوميسسيالاردى قوسا العاندا, بارلىق دەڭگەيدەگى كوميسسيا­لاردىڭ قىزمەتى قولدانىستاعى زاڭنامانى قاتاڭ ساقتاۋعا جانە سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلۋگە ءتيىس.

وتكەن ديالوگتى قورىتىن­دىلاي كەلە, نۇرلان ءابدىروۆ ساي­لاۋ­شىلاردىڭ ەركىن ءبىلدى­رۋى ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاساۋعا باسا نازار اۋداردى. وسك-عا ساراپشىلىق كەڭەس مۇشە­لەرىنىڭ ايتىلعان ۇسىنىس­تارى مەن پىكىرلەرىن زەردەلەۋ, ولاردى قورىتىندىلاۋ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىندا ەسكەرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.