جاھاندانۋ زامانىندا بۇۇ-نىڭ قورشاعان ورتا جونىندەگى باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن تابيعاتتى ايالاۋ, قورشاعان ورتانى ب ۇلىنۋدەن ساقتاۋ تۋرالى ۇراندارىنىڭ تيىمدىلىگى تىپتەن تومەندەپ كەتكەنگە ۇقسايدى. ويتكەنى اۋا قاجەت بولسا, اعاشتاردى ساقتاپ, اۋىز سۋ قاجەت بولسا, سۋ باسسەيندەرىن تازا ۇستاۋ كەرەكتىگىن بۇل الەم ءالى كۇنگە دەيىن تۇسىنە قويماعانعا ۇقسايدى. تابيعاتقا قارسى جاسالىپ جاتقان تاعىلىقتىڭ بىتەتىن ءتۇرى جوق.
بۇل پروبلەمانىڭ ءبىزدىڭ ەلگە دە تىكەلەي قاتىسى بار. ويتكەنى جەر اۋماعى كەڭ, تابيعاتى باي مەملەكەت بولعانىمەن, ول قازىرگى ءارتۇرلى عالامدىق قاۋىپ-قاتەرلەردەن تىس تۇرا المايدى. كەرىسىنشە, بۇل جاعداي ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى. مۇندا جالپىلاما ءسوز بەن بۇرىنعى نەمقۇرايدىلىقتىڭ ەندىگى جەردە جۇرمەيتىندىگى انىق. ونى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ىسكە اسىرىپ جاتقان ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ساياساتىنان انىق كورۋگە بولادى. بۇل ماسەلەنى پرەزيدەنت ءاۋ باستاعى سايلاۋالدى سوزىندە كورسەتكەن-ءدى. پرەزيدەنتتىڭ ونداعى ماقساتى – ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋدى بۇرىنعى قاتەلىكتەردى ەسكەرىپ, تۇزەتىپ, قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋمەن بايلانىستىرا قاراۋى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى ء«ادىل مەملەكەت – ءادىل ەكونوميكا – ءادىل قوعام» سياقتى ءۇش قاعيداتقا نەگىزدەلەتىن جاڭا مەملەكەتتىك ساياساتقا باسىمدىق بەرۋ ەدى.
ءادىل قازاقستاندى قۇرۋ ءادىل ايماقتىق ساياساتتى تالاپ ەتتى. ويتكەنى ول ۇلكەن قالالارداعى دا, شاعىن اۋىلدارداعى دا حالىقتىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىڭ نەگىزگى مىندەتى قۇقىقتىق ءتارتىپ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولماق. بۇل جالپى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن قاجەت. اتالعان جاڭا مەملەكەتتىك ساياسات ازاماتتاردىڭ, بيزنەستىڭ, مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ تەڭگەرىمىنە, سونداي-اق ەل رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن ء«ادىل ەكونوميكانى» قۇرۋعا باعىتتالعان. ول جۇمىسپەن قامتۋدى جانە ادامداردىڭ الەۋمەتتىك بىرلىگىن, اۋماقتىق تەڭگەرىمدى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن زاماناۋي ءونىمدى ەڭبەك نارىعىن قۇرۋدى ماقسات ەتەدى. ول سونىمەن قاتار ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعىن وتاندىق ەكونوميكانىڭ جاڭا قوزعالتقىشىنا اينالدىرۋعا باعىتتالماق. ياعني ءادىل ايماقتىق ساياسات اۋىلدىق جەرلەردەگى حالىقتىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن, ءاربىر وتباسىنىڭ تازا اۋىزسۋعا, ساپالى جولعا, تۇراقتى ۇيالى بايلانىس پەن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋ دەگەندى اعارتسا كەرەك. بۇل ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ جاڭعىرتىلۋىنا اكەلۋى قاجەت.
دەمەك پرەزيدەنت ايماقتىق ساياساتتا ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋداعى تەڭگەرىمسىزدىكتەردى ازايتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. ونىمەن قويماي, ءار وڭىرگە ءتان مىندەتتەردى جالپىۇلتتىق باسىمدىقتارمەن دۇرىس ۇيلەستىرۋ ءۇشىن ءار ايماقتىڭ وزىنە ءتان تابيعي-گەوگرافيالىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋدىڭ ماڭىزى ارتۋدا. وسىلاردىڭ اراسىندا ەلدەگى ەكولوگيالىق پروبلەمالارعا, اسىرەسە اۋا مەن اۋىزسۋدىڭ ساپاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. سەبەبى بۇل ماقساتقا ونداعان جىل بويى قىرۋار قارجىنىڭ بولىنگەنىنە قاراماستان اۋىزسۋ ماسەلەسى ءوز شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى ءتۋريزمدى دامىتۋدى ەكولوگيا ماسەلەسىمەن بايلانىستىرا قاراي كەلە, تابيعاتقا زيان كەلتىرۋگە بولمايتىندىعىن ەسكەرتىپ, ونداعى وتكىر ماسەلەلەردىڭ دە بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ وزەن-كولدەرىنىڭ جاعاسىن, ورمان ءىشىن قوقىسقا تولتىراتىندار ءالى دە ازايماي تۇر. Əسىرەسە ەلدى مەكەندەرگە جاقىن توعايلاردىڭ ءىشى لاس. ىرگەلەس ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى تۇرمىستىق قالدىقتار مەن قوقىستارىن اعاش اراسىنا تاستاۋ əدەتىن قويار ەمەس. ورمانداردا ءورتتىڭ تۇتانۋ قاۋپى دە جوعارى. ادامدار وسىنى ءتۇسىنىپ, توعاي اراسىن بۇلدىرمەسە يگى ەدى. سوندىقتان تازالىقتى ساقتاۋ ءۇشىن «تازا قازاقستان» سياقتى ارنايى ەكولوگيالىق اكتسياسى قولعا الىنادى. مۇنداعى ماقسات – تۇرعىنداردىڭ سانا-سەزىمىنە ىقپال ەتىپ, بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ازاماتتاردىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتىن كوتەرۋ ارقىلى قوعامدا ەكولوگيالىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ. ول ءۇشىن اعارتۋشىلىق جۇمىستارمەن عانا شەكتەلمەي, بۇل ىسكە اۋقىمدى قوعامدىق سيپات بەرۋ كەرەك. مادەنيەت, ەكولوگيا, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىكتەرى مەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن تابيعاتتى ايالاۋعا باعىتتالعان ناقتى شەشىمدەر قابىلدانىپ, ءتيىستى جوسپارلاردىڭ جاسالۋى دۇرىس.
«سوندا عانا دەمالىس ورىندارىندا قوعامدىق تالاپقا ساي, ءومىر سۇرۋگە لايىقتى ينفراقۇرىلىم قالىپتاسىپ, ءاربىر ازامات, كەز كەلگەن تۋريست قاي جەرگە تۇراقتاپ, قاي جەردە وت جاعۋعا رۇقسات ەتىلگەنىن بىلەتىن بولادى», دەيدى پرەزيدەنت.
مۇنداي جۇمىستار «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى اياسىندا وڭىرلەردە «تازا اۋلا. تازا ولكە. تازا ەل» ۇرانىمەن باستالىپ, «كيەلى مەكەن», «جاسىل ايماق», «ونەگەلى ۇرپاق», «تازالىق تابالدىرىقتان باستالادى», «تازا قالا», «مەنىڭ تازا مەكتەبىم», «بۇلاق كورسەڭ, كوزىن اش», «تازا وزەن», «تازالىق وزىمىزدەن باستالادى» سىندى اتاۋلارمەن اپتا سايىن ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. ەلىمىزدە «جاسىل ەل» ەڭبەك جاساعىنىڭ جازعى ماۋسىمى باستالدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مالىمەتتەرىنشە, اكتسياعا 2,4 ميلليونعا جۋىق ادام, سونىڭ ىشىندە ەرىكتىلەر, قوعام قايراتكەرلەرى, بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن كاسىپكەرلەر قاتىستى. جۇزدەگەن مىڭ اۋلا مەن ونداعان مىڭ الەۋمەتتىك نىساننىڭ اۋماعى تازارتىلدى, 900 مىڭ توننادان استام قوقىس شىعارىلدى, ميلليونداعان كوشەت وتىرعىزىلدى. مىڭداعان قوعامدىق ورىندار, ساياباقتار, شاعىن باقتار اباتتاندىرىلىپ, تاريحي-مادەني نىساندار رەتكە كەلتىرىلدى. سونىمەن قاتار وزەندەر مەن كولدەردىڭ جانە باسقا دا سۋ ايدىندارىنىڭ اينالاسىنداعى اۋماقتار مەن ارىقتار تازارتىلدى.
«تازا قازاقستان» اكتسياسىنا وتانداستارىمىزدىڭ بەلسەنە ءۇن قوسىپ, ەرەكشە ىنتا-ىقىلاس ءبىلدىرۋى ەلدىكتىڭ ۇلگىسى مەن ونەگەسىنىڭ ءبىر كورىنىسى عانا. ەندەشە, ول تابيعاتتىڭ تازالىعىنا اكەلىپ, جۇرت ونىڭ ناتيجەسىن كورىپ جاتسا, بالكىم, سوندا ونىڭ بويىندا ۇلتتىق يدەيانىڭ تامىرى قايدا جاتقاندىعىن تۇسىنەرلىكتەي جان تازالىعى پايدا بولار ەدى. سوندا عانا حالىقتىڭ «جەر-انا» مەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعىنا دەگەن سەنىمى مەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىنىڭ ارتاتىنى انىق.
جاپسارباي قۋانىشەۆ,
قوعام قايراتكەرى