ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ بىرقاتار اۋلى مەن اۋدان ورتالىعى شەتپە اۋلىنىڭ كەيبىر شاعىن اۋداندارىنداعى شەتىن ماسەلە – اۋىزسۋ. ناقتى ايتساق, اۋدان ورتالىعىنان شالعايداعى تۇششىقۇدىق, شەبىر اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى ىرگەسىندەگى كوڭدىقۇدىق جەراستى سۋىنا قول جەتكىزە الماي كەلگەن ەدى. بۇل ماسەلە اۋداننىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشىپ, الەۋەتىن كوتەرەتىن «ماڭعىستاۋ اۋدانى سەرپىنى» جوباسىنان تىس قالعان جوق.
اۋداندا اۋىزسۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ, ورىن الىپ كەلگەن ماسەلەلەردى ەڭسەرۋ باعىتىندا كوڭىلگە قونىمدى جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ, بىرقاتار سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان ەدى. جۋىردا ماڭعىستاۋ اۋدانىندا سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ جوسپارلانعان قۇرىلىس جۇمىستارى تانىستىرىلدى.
«كوڭدىقۇدىق-تۇششىقۇدىق» سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى – ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى. اراقاشىقتىعى 14 شاقىرىمعا جەتەتىن كوڭدىقۇدىق جەراستى سۋى قۇدىعى مەن تۇششىقۇدىق اۋىلدارىن جالعايتىن سۋ قۇبىرىنىڭ باستالعان قۇرىلىس جۇمىستارى ءوز دەڭگەيىندە ءجۇرىپ جاتىر. بۇعان دەيىن استراحان-ماڭعىشلاق, ياعني قيعاش سۋ قۇبىرىمەن كەلەتىن اۋىزسۋدى پايدالانىپ كەلگەن تۇششىقۇدىقتىق تۇرعىنداردىڭ ەرنىنە جوبا ىسكە قوسىلعاندا كوڭدىقۇدىقتىڭ سۋى تيەدى.
سونداي-اق سۋمەن قامتۋ جۇمىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياسىندا شەتپە اۋىلىنداعى جاڭاورپا-2, اششىبۇلاق-1 جانە اششىبۇلاق-2 شاعىن اۋداندارىنا سۋ قۇبىرلارىن تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى عالىمجان نيازوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلى جاڭاورپا-1 شاعىن اۋدانىندا 500 تۇرعىن ۇيگە سۋ قۇبىرى تارتىلعان بولسا, بىلتىر 1 040 ۇيگە شامامەن ۇزىندىعى 57 شاقىرىمدى قۇرايتىن سۋ قۇبىرى جۇرگىزىلگەن. اتالعان جۇمىستىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە «قاراقۇدىق» كەن ورنىنداعى 8 ۇڭعىمانى بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن باستاۋ, سۋ تازارتاتىن قۇرىلعى مەن كولەمى 400 تەكشە مەتر جانە 2 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايتىن رەزەرۆۋار قۇرىلىستارىن ورنالاستىرۋ جوسپاردا بار.
– سۋ – تىرشىلىك كوزى. سوندىقتان تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. جالپى اۋدان حالقىن, ياعني اتالعان شاعىن اۋدانداردى مولشەرلى دەڭگەيدە سۋمەن قامتۋ ماسەلەسى شامامەن جىل سوڭىنا قاراي شەشىلەدى, – دەدى ع.نيازوۆ.
سۋ ۇڭعىمالارىن قازۋ دا – قيىندىعى مول جاۋاپتى جۇمىس.
– بۇگىندە قازۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتىك. قازىرگى تاڭدا ون ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر, قوسىمشا تاعى بىرنەشە جىگىت جۇمىسقا تارتىلدى. جەراستى سۋىن تارتۋ – كۇردەلى جۇمىس, سورعى قۇرىلعىلارى ارقىلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. تابيعي جەراستى اۋىزسۋىنا قول جەتكىزۋ ءبىراز ۋاقىتتى, ۇلكەن ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. باستاما ناتيجەلى بولسا, سۋعا قاتىستى ماسەلە ءوز شەشىمىن تابادى دەگەن سەنىمدەمىن, –دەيدى ۇڭعىما قازۋعا جاۋاپتى مەكەمە ديرەكتورى اسقاربەك سايىن ۇلى.
سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىندا گيدروگەولوگ اۆتانديل گاۆاشەليشۆيليدىڭ ەڭبەگى زور. ول جەراستى سۋ قورىنا قاتىستى اقپاراتپەن ءبولىسىپ, ماسەلەنىڭ تۇيتكىلدى تۇستارىنا توقتالدى.
– مەنىڭ ويىمشا, شەتپە كەنتىندەگى سۋ قۇبىرلارىنىڭ ماسەلەسى شەشىلسە, جۇمىس جەڭىلدەۋى مۇمكىن. بۇل ماسەلە, وكىنىشتىسى, ءبىر كۇندە بىتپەيدى. الدىمەن ينفراقۇرىلىم رەتتەلۋى قاجەت جانە مىقتى مەردىگەرلەرمەن جوسپارلى جۇمىس ىستەپ, ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتى جوعارعى دەڭگەيدە الىپ شىعۋىمىز كەرەك, – دەيدى گيدروگەولوگ.
ماڭعىستاۋ اۋدانىنداعى تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار مۇقيات زەردەلەنىپ, جان-جاقتى جوسپارلانىپ, تياناقتى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى اۋداننىڭ 95 جىلدىق مەرەيتويىندا كوڭىل كوتەرەتىن استا-توك ءىس-شارالارمەن ەمەس, حالىق تۇرمىسى ءۇشىن قاجەتتى الەۋمەتتىك, ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەردى, اباتتاندىرۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋىمەن ەرەكشەلەنگەن اۋداننىڭ سۋمەن قامتۋ باعىتىنداعى باستامالارى دا تىڭعىلىقتى. اتالعان جوبالار ءوز مارەسىنە جەتكەن كەزدە اۋدان تۇرعىندارى سۋ ماسەلەسىنە مازاسىزدانبايدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى