اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋ, ءار ازاماتتىڭ دامۋىنا جان-جاقتى جاعداي جاساۋ تۋرالى باسا ايتتى. اسىرەسە باسپانا تاقىرىبىنا توقتالىپ, جاقىندا عانا ىسكە قوسىلعان «وتاۋ» يپوتەكالىق باعدارلاماسىنىڭ مۇمكىندىگىن ءسوز ەتكەن ەدى. سونداي-اق پرەزيدەنت اۋىل جانە اۋدان ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارىنا ارنالعان جاڭا تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن قولعا الۋ كەرەكتىگىن قوزعادى. ءىزىن الا «ناۋرىز» باعدارلاماسى ازىرلەندى.
العاشقى زاەم بەرىلدى
اتالعان باعدارلاما اياسىندا نەسيە بەرۋ ءۇشىن «وتباسى بانكى» قازاقستان قور بيرجاسىنان («KASE») 170,5 ملرد تەڭگە الدى. ياعني 24 شىلدەدە «KASE»-دە بانكتىڭ الەۋمەتتىك وبليگاتسيالارىنىڭ ەكى شىعارىلىمىن ورنالاستىرۋ بويىنشا مامانداندىرىلعان ساۋدا-ساتتىق وتكىزىلگەن. ناتيجەسىندە, تۇتىنۋشىلارعا العاشقى 60 زاەم بەرىلدى. قازىر قونىستويىن اتاپ وتۋگە استانا, سەمەي, شىمكەنت, الماتى, اقتوبە, تاراز جانە وزگە دە ءوڭىر تۇرعىندارى دايىندالىپ جاتىر. ايتا كەتەيىك, ءبىر وبليگاتسيانىڭ نومينالدى قۇنى – 1000 تەڭگە. بۇل رەتتە تارتىلعان قاراجات مولشەرلەمەسى ساۋدا-ساتتىقتى وتكىزۋ قورىتىندىسى بويىنشا ايقىندالىپ, 14,25%-دى قۇراعان. وبليگاتسيالاردىڭ اينالىم مەرزىمى – 5 جىل. كۋپوندى تولەۋ كەزەڭدىلىگى – جىلىنا 2 رەت. بانك وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋدىڭ ارتىقشىلىعى, بۇل كۋپوندىق سىياقى ءۇشىن سالىق سالىنبايدى.
«وتباسى بانكتىڭ» وبليگاتسيالارى الەۋمەتتىك وبليگاتسيالار مارتەبەسىنە يە. بۇل قوسىمشا وپتسيا ولاردىڭ يەلەرىنە ESG دامۋ ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ايتارلىقتاي ارتىقشىلىق بەرەدى. سونداي-اق قور بيرجاسىندا ءبىزدىڭ وبليگاتسيالاردى ساتىپ العان ينۆەستورلار ءىس جۇزىندە «ناۋرىز» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولدى. ولار ەرەكشە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ ساناتتارىنا قولجەتىمدى نەسيە بەرۋ ءۇشىن قاراجات تۇرىندە قورلاندىرۋ جاسادى دەگەن ءسوز. مەن سەرىكتەستەرىمىزگە قوسقان بۇل ۇلەستەرى ءۇشىن العىس ايتامىن. ولاردىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بيىل 12 500 ازامات قونىس تويىن اتاپ وتەدى», دەدى «وتباسى بانكتىڭ» باسقارما توراعاسى ءلاززات يبراگيموۆا.
«ناۋرىز» باعدارلاماسىمەن ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ نەسيە الىپ, ءوز پاتەرىنىڭ كىلتىنە قول جەتكىزگەن تۇتىنۋشىنىڭ ءبىرى – گۇلميرا نۇرپەيىسوۆا. ءتورت بالانىڭ اناسى. اۋرۋحانادا جۇمىس ىستەيدى. كوپبالالى وتباسى بۇعان دەيىن اۋىلداعى اتا-اناسىنىڭ ۇيىندە تۇرىپ كەلگەن. قازىر سەمەيدەن 2 بولمەلى, ارلەنگەن پاتەر ساتىپ الدى. نەسيەنى جىلدىق 7% مولشەرلەمەمەن راسىمدەگەن.
ء«بىز سياقتى ۇلكەن وتباسىعا, ارينە, جەكە باسپانا قاجەت. 2016 جىلى «وتباسى بانكتەن» دەپوزيت اشىپ, قاراجات جينادىق. سالىمدى تەزىرەك ءوسىرۋ ءۇشىن جالاقىدان اقشام بىردەن بانكتەگى دەپوزيتىمە اۋدارىلاتىنداي ەتىپ اۆتوتولەم ورناتتىم. جيناقتالعان قاراجات پەن وتباسىمنىڭ ۇلكەن قۇرامى «ناۋرىز» باعدارلاماسىمەن قاتىسۋشىلار تىزىمىنە ەنۋگە كومەكتەستى», دەيدى ول.
ء بىر كەم دۇنيە
ساراپشىلار ەلدەگى يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ كەيبىر تۇستارى ءتيىمسىز ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ سوزىنشە, يپوتەكا قىمبات, ياعني تۇرعىن ۇيگە الىنعان نەسيە سوماسى تىم كوپ. ال دامىعان مەملەكەتتەردە ەڭ تومەنگى مولشەرلەمە 2%-دان اسپايدى. بىزدە مۇنداي جەڭىلدىك تەك «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسىندا عانا بار, ونىڭ وزىندە ول بارلىعىنا قولجەتىمدى ەمەس.
«مىسالى, «ناۋرىز» باعدارلاماسىن الايىق. يپوتەكا سوماسى 30 ملن تەڭگە دەپ كورسەتىلگەن. جالپى مەرزىمى – 12 جىل, 6 اي. بۇل – وسى پايىزدىق مولشەرلەمە مەن باستاپقى جارناعا سايكەس ماكسيمالدى يپوتەكا مەرزىمى. ەسەپتەيىك. باستاپقى جارناسى – 20% نەمەسە 6 ملن تەڭگە. ونىڭ ۇستىنە قوسىپ تولەيتىنى – 22 834 000 تەڭگە. ءارى قاراي كەتتىك. الدىن الا تۇرعىن ءۇي زاەمى 9%-بەن 8 جىلعا جۇرسە, بۇنىڭ ۇستىنە قوسىمشا تولەمى سول جىلداردا 21 600 000 تەڭگە بولماق. سوندا جالپى تولەم – 302 703, سونىڭ ىشىندە 225 000 تەڭگەسى اۋاعا كەتەتىن تولەم بولادى. قالعان 77 703 تەڭگەسى دەپوزيتتى تولتىرۋعا كەتەدى. 8 جىلدان سوڭ دەپوزيتتە 50% (15 ملن) جينالادى دا كليەنت تۇرعىن ءۇي زاەمىنا اۋىسادى. بۇل 3,5%-بەن 54 ايدى قامتيدى. سول ۋاقىتقا ۇستىنە قوسىپ تولەۋى – 1 234 000 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇنىڭ تولەمى – 300 630 تەڭگە, سونىڭ ىشىندە نەگىزگى بورىشقا 257 مىڭ تەڭگە قاراجات كەتەدى. ال پايىزدىق تولەمى – 43 630 تەڭگە», دەيدى تۇرعىن ءۇي جونىندەگى ساراپشى جاسۇلان جەتپىس.
ونىڭ سوزىنشە, «وتباسى بانكتەگى» كەز كەلگەن زايم باسىندا نە سوڭىندا بولسىن قالاي بولعاندا دا تۇرعىن ءۇي زاەمىنا اۋىسۋ قاجەت. ال ونى الۋ ءۇشىن بانكتىڭ 3 تالابى بار:
دەپوزيتكە ءۇش جىل بولۋى; 50% قارجى جيناقتالۋى; باعالاۋ كورسەتكىشى كەم دەگەندە 16 كوەففيتسيەنت بولۋى قاجەت.بىزدە قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسۋشى تۇرعىن ءۇي زاەمىن بىردەن الا المايدى. يپوتەكا راسىمدەلەدى, بىراق الدىمەن 8 جىل بويى بانكتىڭ پايىزدىق بورىشىن وتەيدى. قالعان شاعىن سوما دەپوزيت قورىنا ءتۇسىپ وتىرادى.
وڭىرلىك جوبالاردىڭ دەڭگەيى قالاي؟
بۇگىندە ءار وڭىرگە تيەسىلى يپوتەكالىق باعدارلامالار دا بار. ماسەلەن, «ەلوردا جاستارى», «الماتى جاستارى» نەمەسە «سىر جاستارى». ولار مۇنداي جوبانى «وتباسى بانكپەن» بىرلەسە وتىرىپ ىسكە اسىرادى جانە جوباعا تەك سول ايماقتىڭ تۇرعىندارى قاتىسادى.
7 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «الماتى جاستارى» باعدارلاماسىنا 18 جاستان باستاپ 34 جاسقا دەيىنگى تۇراقتى تىركەۋدە تۇرعان الماتىلىقتار قاتىسادى. بۇل رەتتە جۇبايىنىڭ جاسى ەسكەرىلمەيدى, سونداي-اق باعدارلاماعا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋى عانا قاتىسۋعا قۇقىلى. باعدارلاماعا قاتىسۋشىنىڭ جۇمىس ءوتىلى سوڭعى 6 ايدان كەم بولماۋعا ءتيىس. ونى مىندەتتى زەينەتاقى اۋدارىمىمەن راستاۋ قاجەت. ال ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ءمۇسىنشى, سۋرەتشى, ديزاينەر جانە باسقا دا قاتىسۋشىلار ءۇشىن, ياعني جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن ەڭبەك ءوتىلى كەمىندە 1 جىل بولۋى كەرەك.
«الماتى جاستارى» باعدارلاماسى 2017 جىلى باستالدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 4 570 جاس قونىس تويىن تويلادى. ستاتيستيكاعا ساي ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارى ەڭ كوپ نەسيە العان. قارىز الۋشىلاردىڭ ورتاشا جاسى – 29 جاس. بيىل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا 25 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى, ونىڭ 22 ملرد تەڭگەسى قالالىق بيۋدجەتتەن, 3 ملرد تەڭگەسى «وتباسى بانكتەن» ءبولىندى. بۇل 1 200 الماتىلىقتىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى «وتباسى بانك» اق الماتى قالالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى داناگۇل ءتۇسىپوۆا.
ساراپشى جاسۇلان جەتپىستىڭ ايتۋىنشا, ايماقتىق يپوتەكالىق باعدارلامالاردا جۇمىس ىستەيتىن باسقا سالالار بويىنشا كەيبىر شەكتەۋلەر بار.
«نەلىكتەن زاۋىتتا, وندىرىستە نەمەسە قۇرىلىستا ىستەيتىن جاس مامان قولداۋ الا المايدى؟ دۇرىسى, ولارعا 5% مولشەرلەمەسى, 13 جىلعا باستاپقى جارناسى 10%, مەيلى 20% بولسا دا, 18 ملن تەڭگەگە دەيىن ءبىرىنشى نە ەكىنشى نارىقتان الۋعا ءۇي الۋعا تەجەۋ بولماسا ەكەن. ەكىنشىدەن, تۇرعىن ۇيگە كەزەككە تۇرعانداردى عانا مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىستىرۋ شارتى بەلگىلەنگەن. بۇرىن ولاي ەمەس ەدى. كەزەككە تۇرماعان ازاماتتار دا مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسىپ, ءوز دەپوزيتىن جاقسى جيناعاندار ءۇي الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولاتىن. بۇنى دا قايتا جانداندىرۋ كەرەك», دەيدى.
سونداي-اق ساراپشى وڭىرلىك باعدارلامالارداعى ء«وز قالاسىندا تۇراقتى تىركەۋدە تۇرۋ كەرەك» دەگەن تالاپتى دا قايتا قاراۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.