ارمان اعانى كوپتەن بىلەمىن دەمەيمىن. ۇنەمى جىميىپ قويىپ, جان-جاعىنا باعدارمەن قارايتىن ونىمەن العاش تانىسقاندا, ەلدەگى كوپ ونەرپازدىڭ ءبىرى بولار دەپ ىشتەي تون ءپىشىپپىز. ويتكەنى اۋداننىڭ قاي ءىس-شاراسىندا دا قوبىزى مەن دومبىراسىن ارقالاپ-اق جۇرەتىن. جو-جوق, ارتىنشا جالعىز قازالى, قازالى تۇرماق قىزىلوردا اسىپ, ەلگە تانىمال بولعان «اۋەزوۆتەر» ءانسامبلىنىڭ جەتەكشىسى ەكەنىن بىلگەندە...
ءيا, الدىمەن انسامبل تۋرالى ايتپاس بۇرىن...
– مەنىڭ اكەم ماحامبەت – اۋەز اتامىزدىڭ جالعىز ۇلى. بىراق اجەمىز سەگىز قۇرساق كوتەرگەن. سول ۋاقىتتاعى ەل ىشىندەگى ءتۇرلى جۇقپالى دەرتتەن ءبارى شەتىنەپ, اكەم عانا جالعىز ءوسىپتى, – دەدى بىردە ارمان اعا. – قيىن زاماندا اتام تۋعان ەل – قازالىمەن قوشتاسىپ, قاراقالپاق ەلىنە كوشەدى. سونداعى تاقتاكوپىر اۋدانىنىڭ لەنين كولحوزىندا ەڭبەك ەتەدى. اكەم دە وسىندا مەكتەپ ءبىتىرىپ, 1947 جىلى نۇكىستەگى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتى بىتىرەدى. مۇعالىم بولادى. جالپى, جاسىنان سۋرەت سالۋعا, مۋزىكاعا, فوتوسۋرەت تۇسىرۋگە قۇمار بالاسىنا اتام اۋەز بارىنشا جاعداي ىستەگەن. قاجەتتىسىنىڭ بارلىعىن الىپ بەرىپ, ونەرگە باس قويعان جالعىز ۇلدىڭ بەتىن قاقپاپتى. دومبىرا, ارتىنشا سكريپكا ۇيرەنگەن اكەمسىز توي-دومالىق پەن مادەني ءىس-شارالار وتپەيتىن بولعان.
ۋاقىتتى بەرى جىلجىتساق. ماحامبەت مۇعالىم بولا ءجۇرىپ, قاراقالپاق ەلىندە جەڭىس انامىزعا ۇيلەنىپ, 1957 جىلى ەلگە ورالادى. وعان دەيىن زىليحا, راحيلا, رامانقۇل اتتى ءۇش پەرزەنتتى بولعان ول اتا-اناسىمەن بىرگە بايىرعى اتامەكەن – قازالىعا جەتىپ, اعايىنمەن قاۋىشادى. مۇندا ءجۇرىپ دارمەنقۇل, رابيعا, قۇرمان, ارمان اتتى بالالارى ءومىر ەسىگىن اشىپتى.
– اۋەلى ەلدى مەكەندە, كەيىننەن اۋدان ورتالىعىنا كوشىپ كەلىپ, ۇستازدىق ەتەدى. اكەم سوندا ءوز ماماندىعى تاريحتان ساباق بەرە ءجۇرىپ, وقۋشىلارىن مۋزىكا مەن سۋرەت سالۋعا باۋليدى. مەكتەپتەگى تالانتتى بالالاردى جيناپ, سكريپكا, سىرناي, ماندولينا, دومبىرا تارتۋدى, ءان ايتۋدى ۇيرەتىپ, وركەستر دە قۇرادى. سول وركەسترمەن 1965 جىلى وبلىس ورتالىعى – قىزىلوردادا وتكەن كوركەمونەرپازدار بايقاۋىندا باس جۇلدە العان. ەلگە كەلگەن سوڭ دا اۋىل ارالاپ, كونتسەرت قويىپ, جاستار اراسىندا ونەر ناسيحاتىن جۇرگىزىپتى. ال ءبىزدىڭ «اۋەزوۆتەر» ءانسابلى قالاي قۇرىلدى؟» دەسەڭ, بۇل بەرىرەكتە بولعان وقيعا, – دەيدى ارمان ماحامبەت ۇلى.
بۇگىنگى انسامبل جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 1977 جىلدىڭ كۇزىندە ماحامبەتتىڭ شاڭىراعىنا قازالى مادەنيەت ءبولىمىنىڭ باسشىسى كەڭەس اسانباەۆ پەن مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى, رەجيسسەر جادىگەر تۇرسىنوۆ كەلەدى. اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ ولار بىردەن شارۋا جايىن ايتىپتى. ولاردىڭ سوزىنشە, وبلىسقا جاقىندا قاراقالپاق اكسر-دان قوناقتار كەلمەكشى. سولاردىڭ ءبىر توبى قازالىعا ايالداماق. سوعان بايلانىستى اۋدان باسشىلىعىنان قاراقالپاق اندەرىن ورىنداۋ كەرەك دەگەن تاپسىرما بار. ال قاراقالپاق اندەرىن بىلسە, ماحامبەت قانا بىلەدى. سول تىعىرىقتان شىعۋعا كومەك سۇراعان بەتتەرى ەكەن.
– اكەم سول ۋاقىتقا دەيىن اۋدانداعى كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىن قۇرىپ, وركەستر نەگىزىن قالاپ, الگى ەكى ىنىسىمەن ەتەنە ارالاسىپ جۇرگەن سوڭ كەلىسىم بەردى. بىراق قاراقالپاق اندەرىن تەك ءوز بالالارىمەن عانا ورىندايتىنىن ايتتى. ءسويتىپ, ەكى كۇن دايىندىقتان سوڭ كەلگەن قوناقتاردىڭ الدىندا ونەر كورسەتتىك. قازالىدا ءوز اندەرىمىزدى ەستيمىز دەپ ويلاماعان ولار ورىندارىنان تۇرىپ كەتىپ, بىزبەن بىرگە قوسىلا شىرقاپ, كونتسەرت بىتكەنشە وتىرماعانى ءالى ەسىمدە. ءبىزدىڭ ءانسامبلدىڭ قۇرىلۋى دا, العاشقى كونتسەرتى دە وسىلاي باستالعان ەدى, – دەپ وتكەندى ەسكە الادى ارمان اعا.
سوندا انسامبل قۇرامىندا اكەسى ماحامبەت سكريپكادا, ۇلكەن اپاسى زىليحا ماندولينادا, راحيلا دومبىرادا, ۇلكەن اعاسى رامانقۇل باياندا, دارمەنقۇل باس دومبىرادا, سول كەزدەگى وقۋشى رابيعا شىلدىرماقپەن قوسا ءان ايتسا, قۇرمان پريمادا, ءۇيدىڭ كەنجەسى ارمان دومبىرادا ويناپتى. ال جەڭىس انا ءار كونتسەرتتىك ساپار سايىن بالالاردىڭ تىلەۋىن تىلەپ, ۇيدە وتىرعان. ءبىر قىزىعى, ءدال سول كەزدە ماحامبەتتەن بولەك, ۇلى رامانقۇلدا عانا مۋزىكالىق ءبىلىم بولسا, قالعان ۇل مەن قىز بارلىق مۋزىكالىق اسپاپتى اكەدەن ۇيرەنگەن.
وتباسىلىق انسامبل 1978 جىلى قاراقالپاق اكسر-دا ونەر كورسەتىپ, قاكسر جوعارى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىن الادى. ال كەلەسى جىلى ماسكەۋدە وتكەن بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىندە 62 ونەرلى ۇجىم اراسىنان ءىىى ورىن الىپتى. اۋەزوۆتەرگە بەرىلگەن ءادىل باعا وسى بولسا كەرەك, سول كەزدە ءانسامبلدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ماحامبەت اۋەزوۆ قولا مەدالمەن ناگرادتالسا, وتباسى مۇشەلەرى تولىقتاي لاۋرەات اتانعان. ايتپاقشى, ءانسامبلدىڭ بۇگىنگى جەتەكشىسى ارمان 1998 جىلى لوندوندا بولىپ, قازاقتىڭ كيەلى اسپابى قوبىزبەن اعىلشىن تىڭدارماندارىن تامساندىرعانىن دا جازا كەتەيىك.
– اكەم 1983 جىلى اۋىر ناۋقاستان 57 جاسىندا قايتتى. ال شەشەم بەرىرەك 1996 جىلى ومىردەن ءوتتى. اكەمنەن كەيىن انسامبلگە اعام رامانقۇل جەتەكشىلىك ەتىپ, بارلىعىمىزدى ۇيىستىرا ءبىلدى. وركەستر رەپەرتۋارىنىڭ جاڭارۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. اعام دا 2012 جىلى مارقۇم بولدى. اقىر سوڭى اكەدەن قالعان ىزگى جولدى جالعاۋعا مۇرىندىق بولۋ ماعان بۇيىرىپتى. مەن مەكتەپتەن سوڭ شىمكەنتتەگى مۋزىكالىق ۋچيليششەدە وقىدىم. كەيىن قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا «قوبىز» كلاسىن ءبىتىرىپ شىقتىم. ءبارىن ايتىپ قايتەمىن. مۋزىكا مەكتەبىندە وقىتۋشى بولىپ باستاپ, اۋداندىق وقۋشىلار ءۇيىنىڭ ديرەكتورىنا دەيىنگى ءتۇرلى ساتىدان وتتىك. رەسپۋبليكا مەن حالىقارالىق دارەجەدەگى بىرنەشە ماراپاتتى دا الدىق. بىراق ەڭ باستى جەتىستىگىم – 45 جىلدان اسا ۋاقىت ەلگە قىزمەت قىلعان «اۋەزوۆتەر» ءانسامبلىن قۇلاتپاي, اۋەن مەن ءانىن ۇزبەي كەلە جاتقانىمىز. مەن بۇل ءۇشىن بارلىق باۋىرىما, سونداي-اق قازىرگى جاڭا قۇرامداعى انسامبل مۇشەلەرى – اۋلەتتىڭ نەمەرە مەن جيەندەرىنە مىڭ قايتارا العىس ايتامىن, – دەيدى اعىنان جارىلىپ ارمان ماحامبەت ۇلى.
ايتپاقشى, بىلتىر 45 جىل تولعان «اۋەزوۆتەر» وتباسىلىق حالىقتىق ءانسامبلى ءار ەكى جىل سايىن رەسپۋبليكالىق دارەجەدە وتباسىلىق انسامبلدەر كونكۋرسىن وتكىزىپ كەلەدى. راس, بۇگىندە قازالى جۇرتى تىك تۇرىپ سىيلايتىن اۋلەتتىڭ ءالى دە ەلگە بەرەرى كوپ. ۋاقىتپەن ساناسپاي, قازاقتىڭ ءداستۇرلى ونەرى مەن مادەنيەتىن قاستەرلەپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزە بىلگەن ماحامبەت اۋەزوۆ قۇرعان وتباسىلىق انسامبلىنە كەيىنگى بۋىن جاس ۇرپاق تەك العىس ايتا ءبىلۋى كەرەك.