ءبىر ءۇيىر جىلقى. قولادان قۇيىلعان توعىز قىلقۇيرىق. مۋستانگ. نە سۋاتقا قۇلاعان, نە وزەندى جالداپ كەشكەن بەينە. كورەسىز دە, تاڭعالاسىز. ءۇيىردى باستاعان – نە قۇر ايعىر, نە قۇتپان ايعىر. قابا جال, شوقپار كەكىل, كۇلتە قۇيرىق. ق ۇلىندى بيەدەن باستاپ, تاي, قۇنان, دونەن – بارىنەن ەركىندىك لەبى ەسەدى. قالاي كەرەمەت سومداعان؟ ءمۇسىنشى اتسەيىستىڭ بالاسى ما؟ ۇلى دالا پەرزەنتى مە؟ ءسىرا, شەبەرلىكتە شەك جوق.
ەسكەرتكىش اقش-تاعى تەحاس شتاتىنىڭ لاس-كوليناس اۋدانى ۋيليامس الاڭىندا تۇر. سوندىقتان بىلايعى جۇرت ونى «لاس-كوليناس مۋستانگتەرى» دەپ اتايدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءدال مۇنداي اۋماقتى الىپ جاتقان جىلقى ءۇيىرىنىڭ ەسكەرتكىشى الەمدە جوق.
بۇل تۋىندىنىڭ اۆتورى – كەنيادا 1940 جىلى تۋعان امەريكالىق سكۋلپتور ءارى ديزاينەر روبەرت گلەن (Robert Glen). ءاۋ باستاعى نوبايى وسى ازاماتتىڭ نايروبيدەگى شەبەرحاناسىندا 1976 جىلى جاسالىپتى. قالانىڭ سكۋلپتورعا ءوتىنىشى – ۋيليامس الاڭىنداعى سۋبۇرقاقتى ەلەۋلى ەتۋ ەكەن. باستى نىسانعا جىلقى تاڭدالادى. ويتكەنى ول – جىلدامدىق پەن ەركىندىكتىڭ, ۇيلەسىم مەن تابيعيلىقتىڭ ءرامىزى. شەبەر بىرنەشە اي اتبەگىلەر مەن جايىلىم اراسىندا بولىپ, جانۋاردىڭ پسيحولوگياسىن, قوزعالىسىن زەرتتەيدى. اۋەلى 47 نوباي جاسالىنادى. ايعىردان ق ۇلىنعا دەيىنگى ءار جانۋاردىڭ جەكە بەينەسى سومدالادى جانە ولار تابيعي قالپىنان ءسال ۇلكەيتىلەدى. نايروبيدەگى قىرلاۋ مەن سىرلاۋ بىتكەن سوڭ, 1981 جىلى كومپوزيتسيانى قولادان قۇيۋ ءۇشىن انگليانىڭ «مورريس زينگور» وندىرىسىنە جىبەرەدى. نە كەرەك, ەسكەرتكىش قۇتتى ورنىنا 1984 جىلى 25 قىركۇيەكتە عانا قونادى. نەگە؟ سەبەبى ادەمى دۇنيەنى جارقىراتىپ كورسەتۋگە لانشافت ديزاينەرلەرى تەر توگەدى (كەيىن بۇل ديزاينەرلەر توبى امەريكانىڭ ارنايى سىيلىعىن جەڭىپ الادى).
ءسويتىپ, ءبىر ءۇيىر جىلقى شۇرقىراپ وزەنگە تۇسكەندەي (ۇزىندىعى 130 مەترلىك سۋ يميتاتسياسى جاسالعان) بەينەلەنەدى. سودان بەرگى 40 جىلدا بۇل ورىن تەحاستىڭ عانا ەمەس, بۇكىل امەريكانىڭ ماقتانىشىنا اينالدى.
ءبىراۋىز ءسوز «مۋستانگ» تۋرالى. ول لاتىنشا «جابايى», «يەسىز» دەگەن ماعىنا بەرەدى. ادەتتە رەسمي تاريح امەريكا قۇرلىعىنا جىلقى حVI عاسىردا جەتكىزىلىپ, كەيىن ونىڭ ءبىر بولىگى جابايىلاندى دەلىنەدى. بىراق كەيىنگى دەرەكتەر ۇندىستەردىڭ ارعى اتاسى التايدان جىلقى تۇقىمىن اكەتكەنىن دالەلدەيدى. مىسالى, وسىدان بىرەر جىل بۇرىن تەحاس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مايكل ۋوتەرس باستاعان ارحەولوگ عالىمدارى ءۇندىستىڭ قاينا تايپاسى ورنالاسقان رەزەرۆاتسيا ماڭىنان وسىدان كەمى 13 مىڭ جىل بۇرىنعى جىلقى مەن تۇيە قاڭقالارىن تاپقان.
ء«بارىن ايت تا, ءبىرىن ايت» دەگەن, 2002 جىلى اقش-تىڭ «Dream Works» كومپانياسى «سپيريت: دالا رۋحى» («Spirit: Stallion of the Cimarron») انيماتسيالىق فيلم شىعاردى. وتارشىلداردىڭ قۇرىعىنا تۇسكەن تۇلپار ءدال قازاق سىندى تولعانىپ, بۇعاۋدى بۇزىپ, اقىرى بوستاندىققا شىعادى. بوستاندىعى – ق ۇلىن كەزىنەن باپتاعان جازيرالى دالا مەن جاۋجۇرەك ءۇندىستىڭ مىعىم تاقىمى...
ەڭ وكىنىشتىسى, ورىس تىلىنە اۋدارىلعان وسى مۋلتفيلم ءالى كۇنگە قازاقشا سويلەمەپتى. بۇل بىرنەشە بۋىننىڭ, سان مىڭ بالانىڭ ارمانىن, تاريح تۋرالى تانىمىن شىدەرلەگەنىمىزدى كورسەتەدى. ىنتا-نيەت بولسا, ءالى دە كەش ەمەس.
ايتۋعان دوسبي