دۇنيەدە قانشا سان بار؟ اگاراكي, «1, 2, 3...» دەپ كەتە بەرسەڭىز, ايگىلى فيلوسوف, ماتەماتيك ءجۇسىپ ءال كيندي ءسىزدى تەرىسكە شىعارادى. ول ءوزىنىڭ «سان ۇيلەسىمى» تراكتاتىندا ء«بىر» عانا سان بولىپ ەسەپتەلەتىنىن, ال قالعانى رەتتىلىكتەر ەكەنىن جازادى.
كيندي ء«بىر» سانىن ء«بىر» ارقىلى بىرىككەن ماتەريالمەن شاتاستىرماۋ كەرەك ەكەنىن, باسقاشا ايتقاندا, ءبىز ساناي الاتىن نارسەمەن شاتاستىرىپ الماۋدى ەسىمىزگە سالادى. ماتەريالدى زاتتار كلاسى «سانداردان ەمەس, سانالاتىن زاتتاردان تۇرادى» (ماʿدۋدات ءلا ʿاداد). ماسەلەن, ءبىز «بەس جىلقى» دەگەن كەزدە جىلقىلار بەس سانىمەن سانالادى, بىراق بۇل – ماتەرياسىز سان, ماتەريا جىلقىلاردا عانا بولادى» دەيدى عالىم. بۇدان ءبىز نەنى ۇعامىز؟ «بىردەن» وزگە سانداردىڭ ءبارى جوقتىق ساناتىندا. جالپاق الەمنىڭ ءبارى جالعىز ء«بىردى» قۇرايدى. كيندي ءبىردىڭ جاھاندىق قوزعالىستىڭ ءوزى ەمەس, باستاۋى دەيدى. بولمىس ء«بىر» بولۋىن دوعارسا, الەمنىڭ «بار» دەگەن سيپاتى دا جوعالادى. دەمەك ءبىز بارلىعىمىز ء«بىردىڭ» ىشىندە, ء«بىر» دە ءبىزدىڭ ىشىمىزدە دەگەن ءسوز.
حاكىم اباي دا «ەدينيتسا بولماسا, نە بولادى وڭكەي ءنول» دەپ جازادى. اسىلىندا ء«بىردى» ءابسوليۋتتى اقيقات دەپ ەسەپتەيتىن بولساق, وعان تىركەلگەن كەز كەلگەن «سان» ونىڭ سيپاتىن تەك قانا اشا تۇسەدى. ورتاعاسىرلىق ءدىني ءمىناجاتتاردا جاراتۋشىنى ء«بىر ءۋا بار» دەپ ۇلىقتايتىن مەزەتتەر ءجيى كەزدەسەدى.
راسىندا, بارلىعىمىز ءبىر-اق بولمىستى قۇرايمىز. وسىدان باۋىرلاستىق پەن جالپى ادامزاتتىق ورتاق رۋح يدەياسى كەلىپ شىعادى. جەر-جاھانداعى تاتۋلىقتىڭ كىلتى دە وسى بولماق.