دالانىڭ ءدۇبىرلى دوداسى

بيىل كۇزدە V دۇنيە­جۇ­زىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارى اياسىندا ما­را­­فون-بايگەنىڭ حالىقارالىق كە­­زەڭى وتەدى. ايتۋلى اۋقىمدى ءىس-شا­رانىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ەڭ الدى­مەن, بۇل – ۇزاق جولعا مو­يى­­مايتىن قازاق جىلقىسىنىڭ تۇقى­مىن تورتكۇل دۇنيەگە تا­نى­تۋعا جول اشاتىن ءدۇبىرلى دودا. وسى ورايدا مارافون-باي­گەنىڭ جەڭىم­پازدارىنىڭ ءبىرى – ماڭ­عىس­تاۋلىق «كوكمويناق» كومان­داسى­نىڭ جەتەكشىسى يسەنباي قال­دامانوۆتىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

« ۇلى دالا جورىعى» ۇيىم­داس­تىرىلۋىنىڭ وزىندە تەرەڭ ءمان-ماعىنا جاتىر. بۇل ءتول تاري­حى­مىزداعى اسىل قاسيەتتەردىڭ ءبىرى – اتقا ءمىنىپ, ۇزاق جولعا شىعۋ سالتى مەن مادەنيەتىن جاڭعىرتۋدىڭ ءساتتى قادامى دەسە بولادى.

ءبىز ءۇشىنشى جىل قاتارىنان مارافون-بايگەگە قاتىسىپ كەلەمىز. ونىڭ ىشىندە «كوكمويناق» كومانداسى العاشقى جىلى جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار تانىلىپ, باس جۇلدەنى يەمدەندى. وتكەن جىلى دا ولجالى بولدىق. 1300 شاقىرىمعا شابۋدان الەم­دىك رەكورد ورناتىپ, اداي جىل­قى­سىنىڭ مىقتىلىعىنا كوپتىڭ كوزىن جەتكىزدىك. دالىرەك ايتساق, ءبىزدىڭ شاباندوز «رەكورد» كومان­داسىنىڭ قۇرامىنا ەنىپ, 14 كۇن­دە 1300 شاقىرىمدى 98 ساعات 44 مينۋت 47 سەكۋندتا باعىن­دىر­دى. بيىلدا, ياعني جوبانىڭ ءۇشىن­شى ماۋسىمىندا «كوكمويناق» كومانداسى ۇزدىكتەر قاتارىن­دا بولىپ, مارەگە ەكىنشى بولىپ جەتتى.

« ۇلى دالا جورىعىنا» قاتى­سۋداعى ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان كورىنۋ بولسا, سول دىتتەگەن باعىتىمىزدان تايماي كەلە جاتىرمىز دەۋگە تولىق نەگىز بار.

2022 جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماڭ­عىستاۋ وڭىرىنە كەلىپ, اتا-بابا­لارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى جيناقتاعان تاجىريبەسىنىڭ ناتي­جەسىندە اداي جىلقىسىنىڭ مار­تەبەسىن اسىرىپ, ءوز تۇعىرىنا ورناتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. سوعان سايكەس ايماق باسشىلارى, ارنايى ۆەدومستۆولار مەن مينيسترلىكتەر ءتيىستى قىزمەت اتقارىپ, اداي جىلقىسى ءوزىنىڭ كوپتەن كۇتكەن مارتەبەسىن, ياعني پاتەنتىن الدى. بۇل – تاريحي ماڭىزى بار وقيعا, ءبىز ءۇشىن زور مارتەبە. وسى تۇستا پاتەنتتى الۋىمىزعا « ۇلى دالا جورىعى» دا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزگەنىن مو­يىنداۋىمىز قاجەت. سەبەبى ءدال وسى دودادا اداي جىلقىسى جەڭىمپاز اتانىپ, الەمدىك رەكورد ورناتتى, مەرەيى شالقىدى.

ءۇش جىل قاتارىنان وتكەن ما­رافون-بايگەنىڭ قاي-قايسى­سىن­دا دا اداي جىلقىسى, ياعني ماڭعىستاۋدىڭ «كوكمويناق» كومانداسى جەڭىس تۇعىرىنان كورىنە ءبىلدى. مۇنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. مىسالى, بيىلعى پاۆلودار – استانا باعىتىنداعى مارافون-بايگەدە بىزدەن قاتىس­قان بەس اتتىڭ تورتەۋى مارەگە دەيىن جەتتى. الىس قاشىقتىققا شابۋعا وتە ءتوزىمدى ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەپ بەردى دەگەن ءسوز» دەيدى ول.

جىل وتكەن سايىن مارافون-بايگەگە وزگەرىستەر مەن تولىقتى­رۋلار ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ مول تاجىريبە جيناعانىنىڭ ناتيجەسى. جوبانى ءمىنسىز ۇيلەستىرۋگە كۇش سالىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى, جارىستى ءادىل باعالاۋعا اسا ءمان بەرەتىنى ءبىز­دىڭ عانا ەمەس, ءار وڭىردەن كەلگەن كومان­دالاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىرعانى.

يسەنباي قالدامانوۆ ۇيىم­داس­تىرۋشىلارمەن قاتار مارا­فون-بايگەدە باس قوساتىن اتبە­گى­لەر مەن شاباندوزدار دا تاجىريبەسىن شىڭداي تۇسەتىنىن ايتادى. جورىق اتتارىن دايىن­داۋدىڭ, باپتاۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرەدى. تابيعاتتىڭ قانداي دا ءبىر قۇبىلىسىن — بۇرشاق-جاڭبىر, سۋىق جەل, سازدى دا كوكتايعاق جەردى ەلەپ-ەسكەرە وتىرىپ, شاۋىپ ءوتۋ اقىل-پاراساتتى, ايلا-امالدى قاجەت ەتەدى. ات اۋىرىپ قالعان جاع­داي­­دا تەز ارادا ەم-دوم جاساپ, قاتار­عا تۇرعىزۋ — اسقان كاسىبي­لىك پەن ىجداعات­تى تالاپ ەتەتىن ونەر, ەڭبەك, ۇلكەن سىناق. ناعىز ءومىر مەكتەبى دەپ وسىنى ايتۋعا تۇرارلىق. ياعني بۇل جايتتار ايتۋلى ات سپور­تىنىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن بىلدىرەدى. سول سەبەپتەن دە اتا-بابادان قالعان قازاق قازاناتتارىنىڭ قاسيەتىن تانىتۋ جولىندا قىزمەت ەتۋدىڭ ءبىر جولى وسى.

كوشپەلىلەردىڭ زاڭدى مۇرا­گەرى رەتىندە ات سپورتى مەن ات ءتۋريزمىن زامانعا ساي جاڭعىرتۋدى ماقسات تۇتقان جوبانىڭ ازعانا جىلدار ىشىندە ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. دۇنيەجۇزىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان « ۇلى دالا جو­رىعى» — ەڭ ءتوزىمدى, ەڭ مىقتى ات­تاردى سىنايتىن دالا لابوراتورياسى.

كۇزدە اتسۇيەر قاۋىمدى جا­ۋاپ­كەرشىلىگى وراسان زور ءدۇبىر­­لى دودا كۇتىپ تۇر. «دۇنيەجۇزى­­لىك كوشپەلىلەر ويىندارى» قار­سا­ڭىندا « ۇلى دالا جورىعى» حا­لىق­ارالىق دارەجەدە تۇڭعىش وت­­كىزىلمەك. ونىڭ ۇستىنە مارا­فون-باي­گە ءبىر جىل ىشىندە ەكىن­شى رەت ۇيىمداستىرىلماق. وسى ­جا­رىسقا جولداما العان ەلىمىز­دىڭ كوماندالارىنا ارتىلار جۇك پەن سەنىم ەسەلەنەدى. الەمدىك دەڭ­­گەي­گە شىعۋ دەگەنىڭىز, جالعىز «كوك­موي­ناق» كومانداسىن عانا ەمەس, اداي جىلقى تۇقىمىن دا جەر-جاھان­عا پاش ەتۋدىڭ جاقسى مۇمكىن­دىگى. ال شەتەلدەردەن كەلەتىن شا­باندوزدار, كوماندالار بىزگە سىن كوزبەن قارايدى. نامىستى قول­دان بەرمەۋ ءۇشىن بار قازاق تاقىم قىسادى.

ماڭعىستاۋدىڭ «كوكموينا­عى» حالىقارالىق دەڭگەيدە ونەر كور­سەتەتىندىكتەن ءبىر عانا ءوڭىردىڭ نامىسى مەن بەدەلىن قورعامايدى, ءبىرتۇتاس ەلدىڭ اتىنان شىعادى. سوندىقتان مامىرداعى جارىس­تان كەيىن, ماڭعىستاۋعا ورالا سالىسىمەن قازىر قىزۋ دايىن­دىق ءجۇرىپ جاتىر. شاباندوزدار وتكەن جورىققا شىققان مىقتى بەس ارعىماقتان باسقا اتتاردى دا سىناپ, ىرىكتەۋ ۇستىندە. بۇيىرسا, وڭ ناتيجە بەرەدى دەپ سەنەمىز.