جاستاردىڭ بىلىمگە دەگەن ىنتىزارلىعىنا, عىلىم مەن يننوۆاتسياداعى ناتيجەسىنە قاراپ سۇيسىنەسىڭ. تسيفرلىق دامۋ, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى جەتىك مەڭگەرىپ, الەمگە سان ءتۇرلى جاڭالىق اكەلگەن يلون ماسك بىردە «ەگەر ءبىر نارسە ويلاپ تاپقىڭىز كەلسە, فيزيكانىڭ ەرەجەلەرىنە سۇيەنىڭىز. بىراق ءسىزدىڭ جاڭالىعىڭىز ادام ءومىرىن جەڭىلدەتە ءتۇسۋ كەرەك» دەگەن ەدى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرلەرىمىز دە وسى ءسوزدى دالەلدەي تۇسكەندەي.
سويلەيتىن باعدارشام
نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى انار نۇرماحان كوزى ناشار كورەتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان «سويلەيتىن باعدارشام» جۇيەسىن جاساعان. تىڭ جوبا جول اپاتتارى مەن نەبىر كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الادى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 160 000-نان استام كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان ادام بار. ولار تىرشىلىك بارىسىندا ءبىرشاما قيىندىققا تاپ بولادى, ءتىپتى جولدان وتكەندە باعدارشام نۇسقاۋلىعىن كورمەۋى دە مۇمكىن. مىسالى, انار تۇراتىن تالدىقورعان قالاسىندا 1 973 كورۋ قابىلەتى ناشار ادام بولسا, قالاداعى 200 باعدارشامنىڭ كەيبىرى عانا وسىنداي قۇرىلعىمەن جابدىقتالعان. سول سەبەپتى, «It Servise education» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگى مەن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى 2023 جىلدان باستاپ ناشار كورەتىن ادامدارعا كومەكتەسەتىن قۇرىلعى جاسايتىن جاڭا جوبانى قولعا العان. بۇگىندە ول ءتورت ماۋسىمدىق تەستىلەۋدەن ءوتىپ جاتىر.
– قۇرىلعى قۋاتتى ديناميكپەن جابدىقتالعان ءارى دىبىستىق حابارلامالاردى مەملەكەتتىك تىلدە تاراتادى. ول ءسىز كەسىپ وتپەكشى نەگىزگى كوشەنىڭ اتىن حابارلاپ, باعدارشامنىڭ جاسىل جانعانعا دەيىنگى ۋاقىتىن ساناپ, حابار بەرەدى. بۇل ناشار كورەتىن ادامدارعا جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلدەرىن وڭاي تابۋعا, كوشە اتاۋلارىن بىلۋگە, قيىلىستاردان قاۋىپسىز وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار تۇندە دىبىس دەڭگەيىن 50 پايىز اۆتوماتتى تۇردە رەتتەپ, داۋسىن باسەڭدەتەدى, – دەدى انار.
سويلەيتىن باعدارشام جايىن ءتۇسىندىرىپ وتەيىك. مودۋل – داۋىس زورايتقىشتى ورنالاستىراتىن بلوك ۇلگىسىندە جاسالعان. جاسىل ءتۇس قوسىلعاندا, كوشەنىڭ اتاۋى تۋرالى دىبىستىق سيگنال بەرىلەدى, سودان كەيىن جاسىل ءتۇستىڭ سونۋىنە دەيىنگى سەكۋندتارداعى ۋاقىت حابارلانىپ, سوڭعى سەكۋندتا «توقتا» ءسوزى ايتىلادى. قۇرىلعىنى زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ بارىسىندا انار 419 583 تەڭگە تۇراتىن «Triol-M2» سەكىلدى داۋىستى باعدارشامنىڭ رەسەيلىك نۇسقاسىمەن سالىستىرمالى تالداۋ جاسادى. ال تالابى بولەك وقۋشىنىڭ جاساعان قۇرىلعىسىنىڭ قۇنى نەبارى – 25 000 تەڭگە.
جاس ونەرتاپقىشقا بۇل بىرەگەي ءىستى باستاۋعا جوبا جەتەكشىسى, فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى دامير تولەگەن كومەكتەسكەن. «قۇرىلعىنىڭ ەرەكشەلىگى – داۋىستىق حابارلامالار مەملەكەتتىك تىلدە جۇرەدى. ءتىپتى كۇن مەن ءتۇندى انىقتاۋ فۋنكتسياسىنا يە. سونىمەن قاتار ۋاقىت ارالىعىن باعدارلامالاۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەيدى جوبا جەتەكشىسى د.تولەگەن.
ءورتتىڭ الدىن الادى
قىزىلوردا قالاسى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى جۇلدىزاي مۇڭايتباسوۆا ءورتتىڭ الدىن الاتىن اقپاراتتىق جۇيە ويلاپ تاپقان. ەكولوگيالىق جوبانىڭ اتى – «Zhalyn». ماقساتى – ەلىمىزدەگى ورمان ورتتەرىنىڭ اسەرىن بارىنشا ازايتۋ. بۇل كەشەندى جۇيە, ەڭ الدىمەن, سەزگىش قۇرالدار ارقىلى سالا ماماندارىنا ورمان جاعدايى, كولەمى, قاي ايماقتا بولىپ جاتقانى تۋرالى اقپارات بەرەدى. سودان كەيىن ماماندار بەلگىلەنگەن نۇكتەگە بارىپ ءورت پەن ورمان دەڭگەيىن انىقتايدى. راديو تولقىندار رەترانسلياتور ارقىلى ينتەرنەتكە اينالىپ, جەرگىلىكتى حالىققا اقپارات جىبەرەدى. وسىلايشا, ۇدەرىس تەز ءجۇرىپ, ءورت العاشقى ساتىدا انىقتالادى. مۇنىڭ ارقاسىندا ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك شىعىن ازايماق.
– وتكەن جازدا اباي وبلىسىندا ءىرى ءورت بولدى. ءورت اۋماعى ءبىر كۇننىڭ ىشىندە 100 گەكتارعا دەيىن سوزىلدى. سول ۋاقىتتا ەلىمىزدە ءالى دە شەشىلمەگەن وسى ءبىر ماسەلە بار ەكەنىن انىقتادىق. الداعى ۋاقىتتا جوبامىزعا سەرىكتەستىك پەن ينۆەستيتسيا ىزدەستىرەمىز. كەلەشەكتە تاعى دا ءبىر جۇيە قوسۋ جوسپاردا تۇر. ول ءورتتى عارىشتان باقىلاۋعا, ورمانشىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالادى. جوبا ارتىقشىلىعى – ءورتتى العاشقى ساتىدا انىقتايدى. قاۋىپتىڭ الدىن الۋعا, ەڭسەرۋگە جول اشادى. ناقتى ىسكە اسىرۋعا قازىر سەرىكتەستىك قاجەت. ۇكىمەت تاراپىنان, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنەن قولداۋ جاسالسا دەگەن ۇسىنىسىم بار. سودان كەيىن جوبانى نارىققا شىعارىپ, ىسكە اسىرۋعا بولادى. ءورت تۋرالى اقپارات بارىنە اشىق بولادى. اقپاراتتى مينيسترلىك پەن قاراپايىم ادامعا قولجەتىمدى قىلامىز, – دەيدى جۇلدىزاي.
زاعيپ جانداردىڭ جاردەمشىسى
ازامات يبراگيم بولسا زاعيپ جاندارعا ارنالعان «Janarym AI» ءموبيلدى قوسىمشاسىن جاساپ شىعارعان. ونەرتاپقىشتىڭ بۇل جوباسى وبلىستىق «Smart city Kyzylorda» IT جوبالار بايقاۋىندا «ازىرلەۋ باعىتى» بويىنشا 3-ورىن الدى. ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى تۇرعىندار ەرىكتىلەرگە ۆيدەوقوڭىراۋ ارقىلى حابارلاسا الادى. سونىمەن قاتار قوسىمشا ىشىندە اقىلدى كامەرا, ينكليۋزيا اكادەمياسى, ينكليۋزيۆتى قوعامداستىق, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت, GPS, كامەرامەن جابدىقتالعان سمارتفون سىندى بىرەگەي فۋنكتسيالار بار. قازىر جوبانىڭ ينتەراكتيۆتى, ساندىق ءپروتوتيپى دايىندالدى. الداعى ۋاقىتتا تەحنيكالىق ازىرلەۋ ساتىسى جۇيەلەنبەك. سوندا ەرەكشە جانداردىڭ قولايلى الەۋمەتتىك ورتاسى پايدا بولادى. وسىلايشا, جوبا ينكليۋزيۆتى, تسيفرلىق باعىتتا ءوز جۇمىسىن جۇرگىزەدى.
– «Jañarym AI» قوسىمشاسى ارقىلى زاعيپتار كۇندەلىكتى تۇرمىستا كەزدەسكەن توسقاۋىلدار مەن قيىندىقتاردى وپ-وڭاي شەشە الادى. اتاپ ايتساق, جولدا اداسقان زاعيپ جان قوسىمشانى اشىپ, كامەرانى اينالاعا باعدارلايدى. ال وعان ەنگىزىلگەن جاساندى ينتەللەكت الدىنداعى توسقاۋىلدار مەن جول ءجۇرۋ بەلگىلەرىن انىقتاپ, قولدانۋشىعا اۋىزشا حابارلايدى. «كارتا-ناۆيگاتور» تسيفرلىق سەرۆيسى جول سىلتەيدى. ۇلكەن ۆولونتەرلىك جۇيەنى قالىپتاستىرۋ جولىندا, ەرىكتىلەردى ىنتالاندىرۋ جولى قاراستىرىلعان. بۇل ماقساتتا بونۋستىق جۇيە ويلاستىرىلعان, – دەدى ازامات.