قايراتكەردىڭ ادەبيەتتانۋ مۇراسى

سۇلتانبەك قوجانوۆ ەڭ الدىمەن ادەبيەتتىڭ شىن جاناشىرى بولدى, سون­دىقتان دا قانداي قىزمەتتە جۇرسە دە ادەبيەتتانۋ عىلىمىنا, سىنعا شاما-شارقىنشا ۇلەس قوستى. بۇل تۋرالى بەلگىلى عالىم تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: «قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوس­قاندار قاتارىنا قوعام-الەۋمەتتىك قايراتكەرلەرىن قوسپاۋ اعاتتىق بولار ەدى. ولار وزدەرىنىڭ ەستەتيكالىق تانىم-بىلىگى جاعىنان بىرقىدىرۋ بيىكتەن كورىنۋى ارقىلى سىن تاريحىندا ىزدەرىن قالدىردى جانە ءبىر عاجابى, ونەرپازدىق دارىندارى جاعىنان ەشبىر پروفەسسيونالداردان كەم تۇسپەيتىندەي دەڭگەيدە كورىندى. ونەر جولىنا بەل شەشىپ تۇسكەندە ادەبيەت تاريحىنان جارقىراپ كورىنۋلەرى دە مۇمكىن ەدى. ولار – سماعۇل سادۋاقاس ۇلى, ىدىرىس مۇستامباەۆ, ءنازىر تورەقۇلوۆ, ءىلياس قابىلوۆ, سۇلتانبەك قوجانوۆ, شايمەردەن توقجىگىتوۆ سىندى ازاماتتار. بۇلار كوبىنەسە پارتيا, مەملەكەت جۇمىسىنا دەن قويعاندىقتان, سىنعا ۇنەمى ارالاسا بەرمەدى». ءيا, عالىم اتاپ كور­سەتكەندەي, بۇلاردىڭ دەنى مەملەكەت, پارتيا جۇمىسىندا ءجۇرىپ-اق از-كەم بولسا دا ادەبيەتكە ارالاستى. سولاردىڭ ىشىندە س.قوجانوۆتىڭ ادەبي-سىنشىلدىق ونەرى ەرەكشە نازار اۋدارارلىقتاي. كوپتەگەن دەرەككوزى, تاريحي قۇجاتتار قايراتكەر قوجانوۆتىڭ الاش ازاماتتارىنا دەگەن الابوتەن سۇيىسپەنشىلىگى بولعانىن اڭعارتادى, ءتىپتى, كەيدە قوجانوۆ ەسىمىنىڭ كەشىرەك ەلگە ورالۋىنا دا وسى «سۇيىسپەنشىلىك» اسەرىن تيگىزگەن دە بولار. الاشتىڭ ارداقتىسى احمەتكە, اقيىق اقىنى ماعجانعا دەگەن قامقورلىقتارى شەكسىز بولعان ونىڭ «ماعجان ولەڭدەرى تۋرالى ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز» دەپ اتالاتىن ەڭبەگىنىڭ ءمانى زور. جاراتىلىسىندا اقىنجاندى ول ۇلى اقىندى جان-تانىمەن جاقسى كورىپ, كەڭەس وكىمەتىنىڭ قاھارىنان قورىقپاي 1923 جىلى ماعجاننىڭ ولەڭدەر جيناعىن شىعارۋىنىڭ ءوزى ەرلىككە پارا-پار ارەكەت. جيناقتى شىعارىپ قانا قويماي, ادەمى, ادەبي ءمانى زور العىسوز جازۋى ارداقتى ءىس. «م.جۇماباي ۇلىنىڭ ولەڭدەرى قازاق ادەبيەتىندە ۇلكەن ورىن العان دەپ ساناپ, باسىپ وتىرمىز», دەپ ءسوز باستاعان سىنشى ءوز ويىن ودان ءارى جازبا ادەبيەتى جاڭا قالىپتاسىپ, ادەبي ءتىلى ەندى جەتىلىپ كەلە جاتقان كەزەڭدە ماعجان سىندى ءسوز مارجانىن تەرگەن سىرشىل اقىنداردىڭ ءرولى زور ەكەنىنە باسا ءمان بەرەدى, ءتىلىمىزدى مەنسىنبەي اسقاق قارايتىندارعا تويتارىس بەرەدى. سونىڭ دالەلى رەتىندە ايتقان: «وسى كۇنگە دەيىن تۇركىستاندا قويشىلار ءتىلى سانالىپ كەلگەن, رەسمي قاعازدار جازۋعا, كىتاپتار جازۋعا جارامسىز دەلىنىپ كەلگەن قازاق-قىرعىز ءتىلى ىسكە اسۋى بىلاي تۇرسىن, ونەرگە اساتىن, باي, جاتىق, تازا, وتكىر, ادەمى ءتىل ەكەنىن ماعجان ولەڭدەرى كورسەتە الادى», دەيتىن پىكىرلەرى قانداي قۇندى, ءالى كۇنگە دەيىن ماڭىزىن جويماعان قاناتتى قاعيدا دەسەك قاتەلەسپەيمىز. قانشاما ۋاقىت, ءتىپتى عاسىرعا جۋىق وتسە دە «جاتىق, تازا, وتكىر, ادەمى» ءتىلىمىزدى رەسمي قاعاز جازۋعا جەگە بەرمەيتىنىمىز جاسىرىن ەمەس, سونداي ءتىلىمىزدى ونەرگە, ونەگەگە اسىرا بىلمەيمىز, وكىنىشتى-اق.

س.قوجانوۆتىڭ ءوز زامانىنىڭ ۇر­دى­سىنەن وزگەشەلەۋ كەلەتىن كەلەسى ءبىر پىكىرى كوڭىلگە قونارلىقتاي, ماعجان ولەڭدەرىنىڭ ساياسي مانىنە ەمەس, ادەبي ما­ڭىزىنا نازار اۋدارۋعا, كوبىرەك كو­ڭىل بولۋگە شاقىرادى. وكىنىشكە قاراي, سىنشىنىڭ مۇنداي پىكىرى ۇنەمى قولداۋ تابا بەرمەيدى, اراعا جىل سالىپ, ياعني 1924 جىلدىڭ 24 قاراشاسىندا ماسكەۋ­دەگى شىعىس ەڭبەكشىلەرىنىڭ كوممۋنيس­تىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن ماجىلىستە بايان­داما جاساعان ءبىر ارىپتەسى: «بىرەۋ ايتا­دى: ساياسات پەن ادەبيەتتى ارالاستىرۋعا بولمايدى دەيدى. ماعجان ولەڭدەرى كوبى­نە­­سە وسى پىكىرگە سۇيەنىپ باسىلعان. بۇل قا­تە», دەپ ءۇزىلدى-كەسىلدى كەسىم ايتتى, ءتىپ­تى قاتتى كەتىپ, «ساياسات جاعىنان ماع­جان كەڭەس توپىراعىندا وتىراتىن ادام ەمەس. ماعجاننىڭ ولەڭىندە قازاق­تىڭ شارۋاشىلىعىنا, ادەبيەتىنە, ساياساتى­نا ۇلكەن قارسىلىعى بار» دەپ جازدى.

ءالى دە بولسا دۇربەلەڭدى ءداۋىردىڭ دا­ۋىلى باسىلماي تۇرعان كەزەڭدە, كەرىسىن­شە جۇرتتىڭ ءبارى, اسىرەسە سىنشىلار قاۋىمى ساياساتشى بولىپ بارا جاتقان تۇستا اقىن­دىق ونەردى قادىر تۇتىپ:

بىلمەسەم سۋرەتتەۋدى بار ما ايلام,

كوز كورمەي, كوڭىلدە جوق سىرشىلدىقتى,

كەرەك قىپ ىزدەگەنمەن تابام قايدان, –

دەپ جىر جازاتىن سۇلتانبەك قوجانوۆ ماعجان جۇماباەۆتىڭ ەڭ باستى قاسيەتى – اقىندىعىنا ايقىن باعا بەرەدى. «ماعجان ولەڭدەرىنىڭ ىشىندە كەز كەلەتىن ماركسيزم دۇنيەتانۋىنا ۇيقاسپايتىن جەر­لەرىن وقۋشىلار كورە سالىپ ۇرىكپەي, كور­كەمدىك جاعىنا, سىرشىلدىق جاعىنا, سۋرەت­تەۋ جاعىنا كوبىرەك كوز سالىنۋى كە­رەك, تاريحي مانىسىنە جەتە ءتۇسىنۋى كەرەك», دەپ ۇلى اقىننىڭ سىرشىلدىعىنا, سۋرەتتەۋ سىرىنا ءۇڭىلدى, «ساياسي قاتە» ىزدەمەدى, اقىن جىرلارىنىڭ تاريحي ءمانىن تۇسىنە ءبىلدى.

س.قوجانوۆتىڭ پىكىرى تەك قانا قارسى­لىققا دۋشار بولعان جوق, ونىڭ ويلا­رى­مەن ۇندەس, تالانتتى تانيتىن جاندار جوق ەمەس-ءتىن. كەرەعار پىكىر ايتا­تىن, ماعجان شىعارماشىلىعىن جوق­قا شىعا­راتىن جيىننان كەيىن ارا­عا جىل سالىپ, 1925 جىلى جۇسىپبەك ايما­ۋىت­ ۇلى جازعان كولەمدى زەرتتەۋ­دە قو­جا­نوۆ جازعان ەڭبەكتەگى وزەكتى ويلار­­دىڭ جاڭعىرىعى بار ەدى. «ول كەلە­­شەكتى بولجاپ, جۇرتتى سوڭىنا ەرتە­تىن پايعامبار اقىن دا ەمەس, ماعجان سىر­شىلدىعىمەن, سۋرەتشىلدىگىمەن, تاپ­قىشتىعىمەن كۇشتى, مارجانداي تىزىلگەن, تورعىنداي ۇلبىرەگەن نازىك ءۇندى كۇيىمەن, شەرلى, مۇڭدى زارىمەن كۇشتى. ولاي بولسا, اقىندىق جۇزىندە ابايدان سوڭعى ادەبيەتتە جاڭا ءتۇر كىرگىزىپ, سوڭىنا شاكىرت ەرتكەن, شكول (مەكتەپ) اشقان, كۇشتى اقىن ماعجان ەكەنىندە داۋ جوق», دەپ باتىل بايلام جاسايتىن جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى مەن سۇلتانبەك قوجانوۆ ويلارى اسىرەسە, ماعجان­نىڭ سىرشىلدىق, سۋرەتشىلدىك ونەرى جونىندە ءتىپتى وزەك­تەس. سىنشى ايماۋىت ۇلى اقىن ماعجاندى ۇلى اباي­دان كەيىنگى قاتارعا قويىپ, «شاكىرت ەرتىپ», «مەكتەپ اش­تى» دەپ ماقتانسا, ءوز كەزەگىندە سۇلتانبەك قو­جانوۆ تا تۇركىستان قازا­عى­نا ارناپ: «ابايدان كەيىن­گى ەكىنشى باستىرىپ وتىر­عان كىتابىمىز وسى ماع­جان جۇماباي ۇلىنىڭ ولەڭ­دەرى. ماعجان جۇماباي ۇلى ولەڭدەرىنىڭ ءتىل جاعىنان, ادەبيەتتانۋ جاعىنان پايداسى كوپ بولادى دەپ سەنە­مىز», دەپ ۇلى ابايدان كەيىنگى باسىلعان ەڭبەك­تىڭ ءتىل, ادەبيەت جاعىنان العا اپاراتىن رۋحاني-مادەني كۇش ەكەنىنە سەنەدى, پايداسى مول دەپ سانايدى.

1920 جىلداردىڭ باسىندا-اق م.جۇما­­­باەۆتىڭ جىر جيناعىنا كىرىس­پە ءسوز جازىپ, جيناقتىڭ جاريالا­نۋى­نا تىكەلەي جاردەم بەرگەن سۇلتانبەك قوجا­نوۆتىڭ سىنشىلدىق قىرى تۋرا­لى بەلگىلى قوجانوۆتانۋشى عالىم, پرو­فەسسور امانتاي ءشارىپ بىلاي دەپ وي ساباقتايدى: «سۇلتانبەك قوجانوۆ قازاق ادەبي سىنىنىڭ قالىپتاسۋىنا ەداۋىر ۇلەس قوستى. ول م.دۋلات ۇلى­نىڭ «بالقيا» دراماسىن ءباسپاسوز بەتىندە ءبىرىنشى بولىپ باعالادى. «جاقىندىق پا, جالاقورلىق پا؟» اتتى ايتىس ماقا­لاسىندا اباي مەن ا.بايتۇرسىن ۇلىن سولاقاي سوتسيولوگيالىق سىننان اراشا­لاعانداردىڭ ءبىرى بولدى. ادەبيەتتىڭ تاريحى, ءتىلى مەن تەرمينولوگياسى تۋرالى قۇندى پىكىرلەر ايتتى».

سۇلتانبەك قوجانوۆ قازاق حالقىنىڭ ۇلى اقىندارى جونىندە تەك قانا تاپ­تىق سارىنمەن باعا بەرىپ, اسىرەسە الاشورداشىلار دەگەندە ءتىپتى تەرىس اتقا مىنە­تىندەرگە: «قازاقتار اراسىنداعى رەۆوليۋتسيا تۋرالى ماسەلە قوزعالعاندا اباي قۇنانباەۆ پەن احمەت بايتۇرسىن­ ۇلىن اينالىپ وتۋگە بولمايدى. قازىرگى رەۆوليۋتسيونەرلەر­دىڭ بارلىعى دا اباي مەن احمەتتىڭ شاكىرت­تەرى بولىپ تابى­لادى», دەپ جاۋاپ بەرىپ, شاكىرتتىك پە­يىلمەن سۇيسىنە جازدى. اتاقتى اقاڭ­نىڭ 50 جاسقا تولۋ مەرەكەسى قارساڭىندا «اق جول» گازەتى­نىڭ 1923 جىلدىڭ 4 مامىرىندا ايتىل­عان بۇل پىكىردىڭ كەلەسى ءبىر جالعاسى 1924 جىلعى 3 ساۋىرىندەگى «جاقىندىق پا, جا­لاقور­لىق پا؟» اتتى ايتىس ماقالادا ودان ءارى جالعاسىن تاپتى. «قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ اعاسى اباي بولماسا, احمەت بولماسا, كىم بولادى؟ باسقا دا اعا بار ما؟ بار بولسا كىم؟», دەپ سۇراق قوي­دى. ۇلت ادەبيەتىنىڭ, ۇلت مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى كەمەڭ­گەر­لەر تۋرالى ايت­قان قايراتكەر قوجا­نوۆ پىكىرىنىڭ دۇرىس­­تى­عىن ۋاقىت كەش تە بولسا دالەلدەدى. ول سول كەزدىڭ وزىندە-اق «جوقتى جازىپ, بار ادەبيەت ماڭايىن بىلاپىتتايتىنداردىڭ» جاقىندىعى مەن جالاقورلىعىن اياۋسىز اشكەرەلەدى. ۇلتىن سۇيگەن تۇلعا سۇلتانبەك قوجان­ ۇلى – ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ شىن مانىندەگى تالعامپاز جاناشىرى. ول ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى جايىن­دا: ء«تىل تازارتۋعا تىنباي ەڭبەك قىلىپ كەلە جاتقان, امال ماسەلەسىن ءىس جۇزىندە شە­شىپ, ءتىل قۇرالدارىن جازىپ, قازاقتىڭ ۇلت مەكتەبىنە نەگىز قالاپ, ۇلت مادەنيەتىنىڭ ءتۇپ قازىعىن مىقتاپ قاعۋىنا ەڭبەگىمەن سەبەپ بولعان, قازاق ۇلت مادەنيەتىنىڭ ءبىرىن­شى قايراتكەرى» دەپ جوعارى باعا بەردى («اق جول», 1924 جىل, 3 ءساۋىر).

وسى ارالىقتا سول داۋىردەگى كەڭەس­شىل باعىتتا قالام تەربەگەن جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ سۇلتانبەك تۋرالى جاز­عان پىكىرلەرى دە كوپ جايتتى اڭعارتادى. مىسالى: «كەڭەس وكىمەتىنە قارسى ولەڭ-جىر جازۋدان تىنباي كەلە جاتقان الاش­ورداشىل اقىن – ماعجان جۇماباەۆ­تىڭ قازاقستاندا باستىرا الماعان ولەڭ, ­پوەمالارىن 1923 جىلى تاشكەنت قا­لا­سىن­دا باستىردى دا, ءوزى كىرىسپە ءسوز جا­زىپ, ماعجاندى اسپانعا شىعارا ماقتادى; «الاش» ليدەرى احمەت بايتۇرسىن ۇلى­نىڭ 1923 جىلدىڭ كۇزىندە ورىنبوردا ­قۇ­لا­­عان 50 جىلدىق مەرەيتويىن تاشكەنت­­تە وتكى­زىپ, تۇركىستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ ­باس­قارۋ­­شى گازەتى – «اق جولدا» باي­تۇر­سى­ن ۇلىن ماقتاعان ماقالالار باس­تىر­دى, پورت­رەتىن جاريالادى...», دەپ جا­زۋىن­دا جاتقان «اقتاڭداقتار» اقيقاتىنا ەندى عانا كوزىمىز جەتىپ, اق-قاراسىن ايىرا باستادىق.

وسى جايتتاردان تۇيەتىنىمىز سۇل­تان­بەك قوجانوۆ سول ءبىر الاساپى­ران كەز­دەر­دىڭ وزىندە ادەبيەتتانۋ عىلى­مى­نىڭ, سونىڭ ىشىندە الاش ۇراندى ادەبيەتتىڭ شىن مانىندەگى جاناشىرى بولدى. سىندى سىڭارجاق سوتسيولوگيا­لىق پىكىردەن ساقتاپ, ساليقالى, سالماقتى, ەڭ باستىسى ادىلەتتى, تۋرالىقتى وي ايتتى, ءسوز ونەرىنىڭ قادىر-قاسيەتىن, تۋعان ەلىن تاربيەلەۋدىڭ قۇرالى ەتە ءبىلدى. بۇل تۋرالى قوجانوۆتىڭ ءومىرى مەن شى­عار­ماشىلىعىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ زەرتتەگەن ايگىلى عالىم, پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆ ءوزىنىڭ «تۇركىستان تۇلەگى» اتتى ەڭبەگىندە بىلاي دەپ باعا بەردى: «ونىڭ بۇل سالاداعى قادىر-قاسيەتىن ارتتىرار ءىسى – اباي مەن احمەتتىڭ قازاق ادەبي ءتىلىن جەتىلدىرۋدەگى ەڭبەگىن, ماعجان اقىندىعىنىڭ دەڭگەيىن جۇرتتان بۇ­رىن تانىپ اسقان باعالاعاندىعى». عالىم اتاپ كورسەتكەندەي, ۇلكەن جۇرەكتى ازا­­مات, ۇلتىن سۇيگەن تۇلعا ادەبيەتتى, ءسوز ونە­رىن شەكسىز ءسۇيدى, اسىرەسە ءتول ادەبيەتىمىز­دىڭ كوشباسىندا تۇرعان ۇلى تۇلعالار حاكىم اباي مەن كەمەڭگەر احمەتتى, قازاق پوەزياسىنىڭ پاديشاسى ماعجان­دى ءسۇيدى, ولار زامانا دۇمپۋىنەن تەپەرىش كورە باستاعاندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, قولىن سوزدى, قورعاپ جازدى. اسىرەسە قازاق ۇلتىنىڭ بەتىنە شىركەۋ بولاتىن ارەكەتىمىز, دالىرەك ايتقان­دا, اتاقتى اقاڭنىڭ 50 جاسقا تولۋ تويىن ورىنبوردا شىرىگەن جۇمىرتقا لاق­تى­رىپ وتكىزبەي قويعان وپاسىزدارعا قاس قىلعانداي تاشكەنتتىڭ تورىندە توي وتكىزىپ بەرۋى ءبىر اقاڭ ءۇشىن عانا ەمەس, بار­لىق زيالى قاۋىم ءۇشىن, سونىڭ ىشىن­دە الاش ۇراندى ادەبيەتتى تۋ ەتىپ كوتەر­گەن تۇلعالار ءۇشىن ۋاقىتشا بولسا دا ۇلكەن جەڭىس بولدى, وكىنىشكە قاراي, وسى ارەكەتتەرى ءۇشىن سان مارتەبە سوققى جەدى, اقىرى مەرت بولدى.

س.قوجانوۆتىڭ اقىندىق ونەرى جا­يىندا ەرتە كەزدەگى ەسكى كوزدەردىڭ ءوزى باعا­لاپ, مويىنداپ, پىكىر ايتقان. تاعى ءبىر رەت سابەڭە جۇگىنەلىك. جازۋشى ءوزىنىڭ «ەسەيۋ جىلدارى» اتتى اۆتوبيوگرافيالىق كىتا­بىندا: «وبكومداعى كابينەتىنە بار­عان مەنى سۇلتانبەك جىلى شىرايمەن قارسى الىپ, شۇيىركەلەسە, تەڭدەسە سويلەستى. ونىڭ دا ولەڭ جازاتىنىن سون­دا عانا ءبىلدىم. تاشكەنتتە قازاق تىلىن­دە شىعاتىن «اق جول» گازەتى مەن «شول­پان» جۋرنالىنداعى «توقپاق» جانە «زامانداس» – سونىڭ پسەۆدونيمى ەكەن. ول جالپى ادەبيەتتى, ونىڭ ىشىندە قازاق ءباسپاسوزىن كوپ وقيتىن ادام ەكەن», دەپ اعىنان جارىلادى. سول زاماننىڭ تەپەرىشىن كوپ كورگەن بەلگىلى عالىمنىڭ ءبىرى اۋەلبەك قوڭىراتباەۆ «كەرۋەن» اتتى ەستەلىكتەر كىتابىندا: «ول – وتكىر ءتىلدى, تاپقىر, كەڭ تۇلعالى كىسى-ءتىن. قىزىل تىلگە كەلگەندە, مەن ونداي شەشەن ادامدى كورگەن ەمەسپىن. اشۋى جوق, مىنەزى دارقان, سوزدەرىن تاستاي ەتىپ ايتاتىن ارىستان تۋعان كەمەڭگەر ادام ەدى», دەپ سۇلتەكەڭنىڭ شەشەن ءارى سۋىرىپسالما ونەرگە جاقىن سويلەيتىن تالانتىن اسا جوعارى باعالايدى.

سۇلتانبەك قوجانوۆ كوپقىرلى قاسيەتى, تالانتى مول دارا تۇلعا. بۇ­گىن­گى ايتپاعىمىز ارداقتى تۇلعانىڭ قاي­رات­كەر-سىنشى, الاش جاناشىرى ەكە­نىن عانا ايتۋدى قال-قادەرىمىزشە ماقسات ەت­تىك. ال سىنشىلىق, اقىندىق ونەر­دى ادالدىعىمەن, ادىلدىگىمەن, ەڭ باستىسى, ءسوز ونەرىن ءتۇسىنىپ, شىن جۇرەگىمەن سۇيەتىنىنە كوزىمىز جەتتى. ءسوز ونەرىنە بولا سىنشى رەتىندە ايتىس-تارتىسقا, تالاسقا بارعان, ولەڭ جازىپ ەلشىلدىك­تى, جۇرتشىلدىقتى تاقىرىپ ەتكەن قوجانوۆ ەسىمى ارداقتى بولىپ, قالا بەرەدى. ادەبيەت جاناشىرى – دالىرەك ايتقاندا, اقاڭ سىندى ارداقتىعا ارا ءتۇسىپ, ماعجان جىرلارىنداعى سۇلۋ­لىقتى سۇيگەنى ءۇشىن كوپ جاپا شەك­كەن سۇلتانبەك قوجانوۆ تاعىلىمى ءالى تا­لاي ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە, ءتالىم-تاربيە كوزى بولا بەرمەك. كەزەڭ كەلبەتىن كورسەت­كەن قوجانوۆ مۇرالارى قۇندىلىعىن ­جويمايتىن قىمبات ەڭبەكتەر.

وي قورىتار تۇستا قوجانوۆتانۋ­شى­­لاردىڭ ءبىرى, بەلگىلى قالامگەر بەيبىت قوي­­شىباەۆتىڭ: «قوجانوۆ – اقيقات الدىن­دا ارداقتالۋعا ابدەن لايىق تۇلعا. ونىڭ ءومىر جولى, كوزقاراسى, ۇستانىمى بۇگىنگى تاڭدا دا ەسكىرگەن جوق, ول قازىر دە سان مىڭ وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن – تاۋەلسىزدىك مۇ­راتىنا قىزمەت ەتۋدىڭ تاماشا دا كور­نەك­تى ۇلگىسى. رۋحى كۇشتى, بيىك ازامات. ونى تاريح تۇعىرىنا كوتەرىپ, ماقتانىش ەتۋ – تاۋەلسىزدىك كۇرەسكەرلەرىنىڭ قازىرگى بۋى­نى ءۇشىن قارىز دا پارىز», دەگەن پىكىرىن ەسكە ءتۇسىرىپ وتكەننىڭ ارتىقتىعى بولماس.

ناريمان نۇرپەيىسوۆ,

وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى