جالاڭاش
ىقتاسىنىن قورشاپ جاتقان تال, اعاش,
قىرقاسىنىڭ قىزىعى ءبىر تاراماس.
«كەسىرىڭنەن ساقتاي گور» دەپ جاراتقان,
بەسىگىمنەن شەشىپ العان, جالاڭاش!
ءسابي شاقتا جالاۋ بولعان قۇت-مەكەن,
توپىراعىڭ ارۋاقتى ەكەن, قۇتتى ەكەن.
قالبالاقتاپ قاي قيىردا جۇرسەم دە,
تاڭدايىمدا ءدامىڭ قالعان ءسۇت-مەكەن!
كومەيىمە بۇلكىلدەتىپ ءان بەرگەن,
كەلگەن جانعا كىلكىلدەتىپ ءدام بەرگەن.
جاعىڭ سەمىپ قالماسىن دەپ ءتىل بەرگەن,
جولاۋشىسىن تورگە وزدىرىپ, حان كورگەن.
ارۋىنا ءمۇسىن بەرگەن, ءسان بەرگەن,
بالاسىنا بارماقپەنەن بال بەرگەن.
شاقالاققا بەسىك ەتىپ تالدى ورگەن,
ازاماتقا مىڭدى ايداتىپ, مال بەرگەن.
كوك اتتىنى باسىنباعان جالاڭاش,
باسىنان ءسوز اسىرماعان جالاڭاش.
جىلقايداروۆ مۇقاتايداي مۇڭدانىپ,
ارالدايىن اشىلماعان جالاڭاش.
تارتساڭ-داعى تاعدىردىڭ سان اۋىرىن,
تاكاپپار عىپ ءوسىردىڭ سەن تاۋ ۇلىن.
مىنا سەنى سۇيەر مەندەي جان بار ما,
جالاڭاشىم – بىرگە تۋعان باۋىرىم.
سامعاعىن دەپ قانات بەردىڭ, ات بەردىڭ,
ساعات سايىن الامانعا ساپ كەلدىڭ.
كومبەڭدى مەن سان شاڭ قىلدىم,
كوڭىلىن,
تابۋ ءۇشىن جالاڭاشتاي باپكەردىڭ!
جالاۋ السام باتىر بولدىم, باس بولدىم,
قاجەت كەزدە ۇيىلگەن ءبىر تاس بولدىم.
قاسقا تۋعان قاسقاسۋلىق دوسىما,
اۋىلىمدى ايتا-ايتا ماس بولدىم.
تەزگە تۇسكەن كەزىن كورىپ تەكتى ۇلدىڭ,
تاسپەن ەمەس دوستارمەنەن شەپ قۇردىم.
قازىعۇرتتىڭ توبەسىنە شىققاندا,
جالاڭاشىم كورىنە مە دەپ تۇردىم.
توپىراعىن ساتقانداردان بەزىندىم,
اتىرابىم ءوزىڭدى ويلاپ كوز ءىلدىم.
و, تۋعان ەل, سەنى ءسۇيۋ ارقىلى,
بار قازاقتىڭ قاسيەتىن سەزىندىم.
ايتپا ماعان بۇگىنگى اۋىل دەرەگىن,
ەستىلەدى بولەك داۋىس, بولەك ءۇن.
...جۇدىرىقتاي جۇرەگىمدى قولعا الىپ,
جۇمىر جەردەن جۇرتىمدى ىزدەپ كەلەمىن.
جول
ەسەي جەڭIس ۇلىنا
باقي مەنەن ءفاني جالعان اراسى,
جانارىمنان اعىپ تۇر ما, قاراشى؟
جان سىرىمدى ساعان ايتقىم كەلەدi,
كولباستاۋدىڭ كولتاۋىسار بالاسى.
جالاڭاشتان نەگە كەتتiك ەكەنبiز؟
الماتىعا نەگە بiزدەر بوتەنبiز؟
ق ۇلىندارىن شىعارىپ ساپ تۇرعاندا ەل,
بەتتi سيپاپ ءجۇرiپ كەتتiك ەكەۋمiز.
اكەمiزدiڭ باسقان جەرi تاق بiلەم,
باسىمىزدان نەشە اينالدى باق كۇرەڭ.
ەكەۋمiزدi جولعا سالىپ جiبەردi,
قارا شالدى وراپ كەتكەن اق كiلەم.
قارايلايمىز وتكەنگە دە, كەتكەنگە,
نە جەتەدi اكە يiسiن وپكەنگە؟
جەتi جاستا جiگiت بولدىق ەكەۋمiز,
اكەمiزدi بەتكەيگە الىپ كەتكەندە.
ساپار شەكتiك بەيباعىتتاۋ تۇزگە ەندi,
قالدىرىپ ءسان بال-بالالىق iزدەردi.
الماتىعا لاقتىرىپ كەپ جiبەردi,
جۇرگiزۋشi اكەسi جوق بiزدەردi.
كوكتەمەدi, قاپەلiمدە كۇز كەلدi,
جان انامىز جالاڭاشتان ءجۇز كەلدi.
تاعامىزدى قاعىپ بەردi تال تۇستە,
«انا» دەيتiن ءۇش-اق ءارiپ بiزدەردiڭ.
شالىمىز جوق, جوق جانە دە تاياعى,
بۇل ساپاردىڭ قالاي بولادى اياعى؟
ەكەۋمiزگە جالعىز عانا مەدەتشi,
پاسپورتتاعى جالعىز سۋرەت باياعى.
تۋعان ولكە قالدى سوناۋ قىراتتا.
سۇرiندiك تە, الدىق نەشە قۇلاپ تا.
«اكەسiز» دەپ مۇسiركەدi نەشە ادام,
«جەتەسiز» دەپ ايتقىزبادىق بiراق تا.
جالعان تاعدىر جارالادى جانىمدى,
قايقى ءومiر سiمiرەدi قانىمدى.
جىلاپ-سىقتاپ بارامىز بiز ءدوڭ جاققا,
ال قۇلپىتاس جازا الا ما ءتانiمدi.
جۇرەگiمدi ورتەپ جاتىر مۇڭ-كۇيiك,
سول كۇيiكتەن جۇرەم كەيدە سىر ءتۇيiپ.
اكەسi جوق ادامداردىڭ تاعدىرى,
اكەسi بار ادامداردان تىم بيiك.
* * *
ادالدىعى – پاك سابيدەي, بالاداي,
دارقاندىعى – داليعان كەڭ دالاداي,
اق كوڭىلى – انام جايعان ورەدەي,
تەكتىلىگى – توردە وتىرعان تورەدەي,
باعباندىعى – بال جيناعان اراداي,
ماعان ادال دوس كەرەك!
كۇن تۋعاندا تۋ تۇبىنەن تۋ الار,
ارعىماعىن جەر شەتىنەن سۋارار,
ارال بولساڭ – ارى بىرگە قۋارار,
تەك جەڭىستەن تۇرمايدى عوي بۇل جورىق,
ساتسىزدىكتە سابىرىنا جۇبانار,
ماعان اسقان باۋىر كەرەك!
ادىرناسىن تۋ سىرتىمنان اتپايتىن,
الداسپانىن تەك جورىققا ساقتايتىن,
ەسەرلىگىن ەرلىگىمەن اقتايتىن,
شيبورىشە شي تۇبىندە جاتپايتىن,
جەكپە-جەكتىڭ كىرگىزەتىن شىرايىن,
قان مايداندا قاس جاۋىن دا ساتپايتىن,
ماعان تەكتى جاۋ كەرەك!
جاسىن ۇرسا جار تابا الماي تىعىلار,
جۇرگەندەردىڭ كوزدەرىنىڭ سۇعى بار,
ۋىسىمدا جۇرگەندەردىڭ ۋى بار,
تۋعان ەلدىڭ تۇماسىنىڭ سۋى – بال,
جارىم كوڭىل جالشىنىڭ دا باقىتى –
بوساعادان ەركىن ەنىپ جىعىلار,
تاڭباسى بار, كارتاسى بار, تۋى بار,
ماعان ءبۇتىن وتان كەرەك!
تۇرىكپەن اۋەندەرى
زامانداردا سايا تاپپاي ۇرىككەن,
وعىز ەدى اتتىڭ باسىن ىرىككەن.
قورقىت بابام قىل سۋىرىپ ك ۇلىكتەن,
قوبىزىمەن زار-مۇڭىڭدى يىتكەن,
سەڭسەڭدەرى سەڭگىرمەنەن جاراسقان,
تەگى – نۇحتان, ءناسىلى – نۇردان تۇرىكپەن!
قىزىر كاريا ءجۇرىپ وتكەن قىرلاردى,
قاۋىس ۇشىپ وتكەن سوناۋ شىڭداردى,
قياس قۇلاش ۇرعان تولقىن سۋلاردى,
اڭىزاق جەل, اڭقا كەپكەن قۇمداردى,
جىرعا قوسقان – نۇرمۇحامەد ءاندالىب,
ال گاريبتەن اڭىزدار مەن سىر قالدى.
ماڭايىندا اق بيدايى جايقالعان,
تاقىمىندا اقالتەكە نايقالعان,
يەسى عوي الابايى شايقالعان,
قارا-مازى قالى كىلەم جايىڭدار,
كەلدى ءاندالىب جىرمەن اڭىز قايتارعان.
تۇرىكپەننىڭ باعى بولعان – ءاندالىب!
ك ۇلىكتەردىڭ بابى قونعان – ءاندالىب!
اۋليە ارشاك پارفيانعا قالدىرعان,
رىتسارلىق ءسانى بولعان – ءاندالىب!
كەمينەنىڭ تاعدىرىنان تاپتىم سىر,
ماقامىنا عاشىق ەتتى ماقتىمق ۇلى.
كۇللى تۇركى ۇران قىلعان قورقىتتىڭ,
قوبىزىنىڭ ىسقىشىنان جاقتىم جىر.
قوس وكپەدەن قىزىلباستى قىسقاندا,
وعىز حاننىڭ التى ۇلى ءتۇستى العا.
كۇللى تۇركى باسسىز قالدى يىقتان –
كورۇعلى باسىڭ سەنىڭ ۇشقاندا...
قادىم زامان قانشا حاندى قىلعىتتى,
سىرعاق ۋاقىت سىناپتايىن سىرعىپتى.
چارداعلى ءچاندىبيلدىڭ قامى ءۇشىن,
جىعالىبەك جىلداردى العا جىلجىتتى.
قىپشاق پەنەن اشحابادتىڭ قالقاسىنان,
نەمەسە سول عيرات تاۋدان قان ساسىعان,
قول بۇلعادى توعرۋل بەك, الپ ارسلان,
سولتانسانجار ساقيلىعىن تانىدىم,
سەلجۇكتەردىڭ تاسقا سوققان تاڭباسىنان.
اققويلىنى قاراقويلى ساتقان ءتۇن,
حازار جاقتان جانجال وتىن جاققان كىم؟..
تارتىسىندا پاتشالار مەن شاھتاردىڭ,
قارپىسىندا تايپالار مەن تاپتاردىڭ,
ءاننىڭ ورىن زار باسقاندا
ءاندالىب,
تۇرىكپەندى اڭىزدارمەن اپ قالدىڭ.
امىرلىك تاق تايعان كەزدە تاقىمنان,
كونە ۇرگەنىش اڭىز بولىپ وقىلعان.
كىلەم بولىپ جەتتى بىزگە سول شاھار,
مەرۆ پەنەن نۇسايدا دا توقىلعان.
ۇلىستاردى قىرىق رۋ بوپ ۇرىككەن,
تاسقا جازىپ, تاريح ەتىپ تىرىلتكەن,
تۇرىكپەننىڭ ءوز ۇنىمەن ايتقاندا –
ەندى قايتىپ نۇرمۇحامەد تۋىلماس,
كوك سەمسەرىن كورشىسىنە سۋىرماس,
بۇلبۇل اقىن –مىنە ناعىز تۇرىكپەن!
جاناربەك ءاشىمجان,
مەملەكەتتىك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.