كولۋمبتىڭ كوز جاسى

تاسقا باسىلعان تاريحتا وسى تاقىلەتتەس قاتە­لىك­تەر­دىڭ تالايى كەتكەن. ءبىرى تۇزەتىلسە, ءبىرى تۇزەتىلگەن جوق. ورنى تولماس ولقىلىقتاردىڭ ۇلكەنى – تۇڭعىشتاردىڭ ءتيىستى تۇعى­رىنا قونباۋى. ماداقتاۋعا لا­يىق مارعاسقالاردىڭ سىي-قۇر­مەت­تەن تىس قالۋى دا – وزەك ورتەر وكىنىش.

وسىعان بايلانىستى الەمنىڭ ءار قيىرىنان مىسال ىزدەمەي-اق ءوزىمىزدىڭ قازاقتارعا قاتىستى بىرەر دەرەك كەلتىرە كەتسەك, ءبىراز جايدىڭ بەتى اشىلاتىن سياقتى. ال ايتايىق وندا ويداعى وپىنىس­تارىمىزدى.

بىزگە مەكتەپتە سپانديار كوبەەۆتىڭ «قالىڭ مالىن» قازاق­تىڭ تۇڭعىش رومانى رەتىندە وقىتتى. سويتسەك, وسى جانردا ودان بۇرىنىراق جارىق كور­گەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ «باقىتسىز جامالى» بار ەكەن. الاش ارىستارى اقتالعاندا ءبىر-اق بىلدىك ەمەس پە؟

قازاق دالاسىندا العاش مەكتەپ اشقان ىبىراي التىنسارين ەكەنىنە ەشقاشان كۇماندانعان ەمەسپىز. الايدا جاسقۇستاعى جاڭگىر حان مەكتەبىنىڭ قوڭى­را­ۋى ودان الدەقايدا ەرتەرەك سوعىلىپتى. ونى ايتاسىز, بالا وقى­تۋدى باستاعان كەزىندە ىبىراي ورداداعى وسىناۋ ءبىلىم ۇياسى­نىڭ جۇمىسىن باقىلايتىن ينسپەكتورلىق قىزمەتكە تاعايىن­دالا جازداعان كورىنەدى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىندەي رەيحستاگ قابىر­عا­سىنا جەڭىس جالاۋىن قاداعان راقىمجان قوشقارباەۆقا تيەسىلى ماراپاتى تيمەدى. ورىس ەگوروۆ پەن گرۋزين كانتاريا الدىن وراپ, ادىمىن اشتىرمادى.

اتىراۋدىڭ اقيىعى بوران نىسانباەۆ بولسا, جاۋ دزوتىن كەۋدەسىمەن جابۋدىڭ ءرامىزى سانالاتىن الەكساندر ماتروسوۆتان ەكى اپتا بۇرىن ەرلىك جاساپ, نەمىستەردىڭ الىنباس قامالىنان وق جاۋدىرعان اتىس قارۋىنىڭ ءۇنىن وشىرگەن گراناتاسىمەن بىرگە جارىلدى.

ال سايىپقىران سارباز سابالاق ورازالينوۆ ومىراۋىن وققا توسىپ, ارتىنداعى اسكەرلەرىمىزدىڭ اتويلاپ شابۋىلعا شىعۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرعان. ەڭ عاجابى, ەرجۇرەك جاۋىنگەر دەنەسىنىڭ پارشا-پارشاسى شىعىپ, اۋىر جارالان­عانىنا قاراماستان, قۇداي ساقتاپ ءتىرى قالدى! امان-ەسەن ەلگە ورالىپ, بەيبىت كۇننىڭ بەرەكەلى تىرلىگىن كەشتى. الماتىنىڭ «ديناموسىندا» ويناپ, وداقتىق ءىرى جارىس­تاردا التىن, كۇمىستەن القا تاققان اتاقتى ۆاتەرپولشى اسقار ورازالينوۆ – وسى كىسىنىڭ ۇلى.

قان مايداندا قاھارماندىقتىڭ ۇزدىك ۇلگىسىن كورسەتكەن كاپيتان گاستەللو دا – كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە اتى اڭىزعا اينالعان باتىرلاردىڭ ءبىرى. الايدا اۋە شايقاسىندا وتقا ورانعان ۇشاعىن تومەندەگى فاشيستەر تەحنيكاسى توپتاسقان تۇسقا «توپ» ەتكىزگەن ول ەمەس, ەكىنشى ءبىر ەسكادريليا كومانديرى ماسلوۆ بولىپ شىققاندا, شىندىق شىركىننىڭ شىڭىراۋ تۇبىندە جاتپايتىنىن تۇسىندىك. اتالعان ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى جەرلەسىمىز باقتىوراز بەيسەكباەۆ ەكەنىن بىلگەندە ادىلەتتىلىكتىڭ سالتانات قۇرعانىنا قۋاندىق.

بەرىگە دەيىن قازاقتان شىققان تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى ءالجان جارمۇحامەدوۆ ەكەنىن بىلمەي كەلدىك. 1972 جىلى ميۋن­حەن­دەگى جازعى وليمپيا ويىندارىندا كسرو قۇراماسى ساپىندا جاسىنداي جارقىلداعان ساڭلاق باس­كەتبولشى – حرۋششەۆ قازاقستاننان ءبولىپ, وزبەكستانعا قوسىپ جىبەرگەن بوستاندىق اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن ءوزىمىزدىڭ قاندا­سى­مىز-تۇعىن.

تايعا تاڭبا باسقانداي تالاسسىز ماسەلە توڭىرەگىندە پىكىرتالاس ۇيىمداستىرىپ, الاشتىڭ اقتاڭگەر ازاماتتارى ءالجان مەن جاقسىلىقتى ەكراندا بەتتەستىرىپ «قايسىڭىز ءبىرىنشىسىز؟» دەگەنگە دەيىن بارعان تەلەۆيدەنيەدەگى ارىپتەستەرىمىزدىڭ توك-شوۋى ونشا ورىندى كورىنگەن جوق. ماسكەۋدە باسىلاتىن «فيزكۋلتۋرا ي سپورت» جۋرنالىنىڭ 1972 جىلعى سوڭعى سانىندا وليمپيادادا ولجا سالعان كەڭەس سپورتشىلارىنىڭ قاتارىندا قازاق حال­قى­نىڭ دا وكىلى بارى جازىلعان. ال ول وليمپياداعا ءالجاننان باسقا قازاق بالاسى بارماعانى بەلگىلى.

قاراعاندى توپىراعىندا كىندىك قانى تامىپ, كەيىن اتا-اناسىمەن بەلارۋسقا قونىس اۋدارعان, سول مەم­لە­كەتتىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ, 2018 جىلى قىسقى وليمپيادادا بياتلوننان ەستافەتالىق سىندا وزگە كوماندالاستارىمەن بىرگە جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلگەن دينارا الىمبەكوۆا دا جاتجۇرتتىق «جامان» قىزىمىز ەكەنىن كوپ ەسكەرە بەرمەيتىنىمىز وكىنىشتى-اق. ول – قارا كوزدى ارۋلارىمىز اراسىنان وسىنداي جوعارى اتاققا ءبىرىنشى بولىپ قول جەتكىزگەن سپورتشى.

بەينەلەۋ ونەرىندەگى نەبىر بيىك شىڭداردى باعىندىرعان ورال تاڭسىقباەۆ كاسىبي سۋرەت­شى ديپلومىن ءبىرىنشى بولىپ العان قىلقالام شەبەرىمىز دەسەك, بازبىرەۋلەر بازىنا ءبىلدىرۋى مۇمكىن. ء«ابىلحان قاستەەۆ شە؟» دەگەندەي... اقيقاتىن انىقتاعىڭىز كەلسە, كەزىندە ۇزەڭگى قاعىستىرىپ قاتار جۇرگەن قوس قۇرداستىڭ ءومىربايانىنا كوز جۇگىرتىپ كورىڭىز.

قازاقستاندا حالىقارالىق بەدەلدى بايقاۋلاردا توپ جارعان تالانتتى سكريپكاشىلار قاراسى قا­لىڭ. نەگە؟ سەبەبى سكريپكا – ءبىزدىڭ جانى­مىزعا جاقىن اسپاپ. ونىڭ ارعى اتاسى – قوبىز. الايدا ونداي ويدى مۋزى­كا­نىڭ بىردە-ءبىر وقۋلىعىنان كەزدەستىرمەيسىز. 

جالپى, قۇجات قاتتاۋعا قۇنت­­سىزداۋ حالىقپىز عوي. كوپ نارسەنى كوپىرتىپ اۋىز­شا ايتامىز. وعان ويدان قوسىلعان اڭىز-ەرتەگى سەكىلدى ارتىق-اۋىس اڭگىمەلەر قوسىلىپ كەتەتىنى بەلگىلى. جازۋلى تۇرسا, جاڭىلىسپاس ەدىك. ءبىر جەرگە ءتۇرتىپ قويماساق, مەككەدەن قازاق تىلىندە تۇڭعىش تەلەرەپورتاج جۇرگىزگەن جۋرناليست ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ەكەنىن دە ۇمىتىپ كەتۋىمىز عاجاپ ەمەس.

بۇل ءتىزىمدى سوزا بەرۋگە بولار ەدى. بىزگە ءالى بەيمالىم مالى­مەت­تەر قانشاما؟ توقسان اۋىز ءسوزىمىزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى: الەمدەگى ايدىك وقيعالار, دارا تۇلعالارعا باي­لانىستى دەرەكتەر مەن دايەك­تەر بۇرمالانباي تاريحتا ءدال تاڭبالانىپ, الەۋمەتتەن ءادىل باعاسىن الۋعا ءتيىس.

...كوپە-كورىنەۋ مويىندالماعان  كولۋمب­تاردىڭ كوز جاسىنا قالا كورمەيىك.