تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا تاعى ءبىر ولمەيتىن ماحاببات داستانى كورەرمەنىمەن قاۋىشتى. ول – الەمدىك كلاسسيكا جاۋھارى ۋيليام شەكسپيردىڭ ايگىلى «رومەو مەن دجۋلەتتا» قويىلىمى.
شىمىلدىق تۇرگەن كۇنىنەن باستاپ-اق ءار سپەكتاكلىن جاڭالىققا اينالدىرۋعا ۇمتىلىپ كەلە جاتقان ۇجىمنىڭ ءتۇرلى تاجىريبەلەردەن ءوتىپ بارىپ, الەمدىك كلاسسيكاعا كەلۋى قۇپتارلىق قادام. سەبەبى شەكسپيردەي شايىردىڭ شەدەۆرلەرى شيكىلىك پەن شالاعايلىقتى كوتەرمەسە كەرەك. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ تۇسىنگەندىكتەن دە جاس ۇجىم جۇيەلى ىزدەنىس پەن تىڭعىلىقتى دايىندىقتان كەيىن عانا اتاقتى تراگەدياعا تاۋەكەل ەتىپتى. تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنداعى كەزەكتى پرەمەرانى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالدارىنىڭ لاۋرەاتى, 30-دان استام سپەكتاكلدىڭ رەجيسسەرى دينا جۇماباي ساحناعا شىعاردى.
سپەكتاكلدىڭ نەگىزگى يدەياسى ابايدىڭ «ماحابباتسىز – دۇنيە بوس» دەگەن ۇعىمىمەن ۇندەس. باستى كەيىپكەرلەردىڭ ماحابباتتى بارىنەن بيىك قويىپ, وزدەرىن سول جولدا قۇربان ەتۋى – سونىڭ دالەلى. وعان قوسا اۆتور قوس عاشىقتىڭ سەزىمىن قورعاۋدا كورسەتكەن جانكەشتىلىگىنىڭ ەجەلدەن ەرگەن دۇشپاندىقتى دا, قوعامداعى شەكتەۋلەردى دە جەڭە الاتىنىن كورسەتەدى.
جاس تا بولسا جاڭاشىل قولتاڭباسىمەن دارالانىپ جۇرگەن دينا جۇمابايدىڭ رەجيسسەرلىك تاجىريبەسىندە بۇل «رومەو مەن دجۋلەتتا» العاشقى قويىلىم ەمەس. اتالعان تراگەديانى ساحنا سۋرەتكەرى بۇعان دەيىن ءۇش ءتۇرلى نۇسقادا كورەرمەنگە ۇسىنىپ ۇلگەردى. ايتسە دە ولاردىڭ ءبىرى ەكىنشىسىن قايتالامايدى, ارقايسىسى جەكە-دارا ساراپتاۋدىڭ جەمىسى. ال رەجيسسەردىڭ تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترى ءۇشىن تۋدىرعان بۇل جۇمىسى گوتيكا ستيلىندە سويلەۋىمەن ەرەكشە دەر ەدىك.
«مەن «رومەو مەن دجۋلەتتا» سپەكتاكلىن ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى تەاترلارىندا وسىمەن ءتورتىنشى رەت ساحنالاپ وتىرمىن. اتالعان سپەكتاكلدەر ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى, بىراق بارىنە ورتاق ۇندەستىك بىرەۋ – ول ولمەيتىن ماحاببات تاقىرىبى. تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترى ساحناسىنداعى رومەو مەن دجۋلەتتانىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار. ساحنادا دەكوراتسيا جوقتىڭ قاسى, مينيماليزم, بىراق ءبىز ودان ۇتىلمايمىز. قايتا كەيىپكەر مەن كورەرمەن اراسىنداعى بايلانىستى بەرىك ەتۋگە ىقپالىن تيگىزەدى. سپەكتاكلدىڭ باسىنداعى بالعىن 14 جاستاعى دجۋلەتتانىڭ وبرازى كورەرمەننىڭ كوز الدىندا ەسەيگەن, ومىردەن سوققى جەگەن جانعا اينالادى», دەيدى دينا جۇماباي جاڭا قويىلىمىنىڭ جاڭالىعى جايىنان سىر اشىپ.
رەجيسسەر اتاپ وتكەندەي, جاڭا دا جاسامپاز تەاتردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىس ەرەكشەلىگىنە ساي بۇل سپەكتاكلدە زاماناۋي ستسەنوگرافيا قولدانىلدى. وعان قوسا حورەوگرافيالىق كومپوزيتسيالارمەن كوركەمدەۋ, جاڭا اۋەن, تانىمال تالانتتار مەن جاس تەاتردىڭ بەدەلدى ارتىستەرىنىڭ ەرەكشە ويىنى – ءبارى-ءبارى «جاڭا تەاتر» باعىتىنا ساي زاماناۋي ۇلگىدە ءۇن قاتتى. قويىلىمنىڭ جارىققا شىعۋىنا رەجيسسەردەن بولەك, قويۋشى سۋرەتشى رەتىندە اينۇر ەسبولاتوۆا, كومپوزيتور – نۇرسۇلتان تورەالي, حورەوگراف – ءمادينا مۇراتپەكوۆا, گريم بويىنشا سۋرەتشى ادەل نۇرقاسىموۆا تەر توكتى.
ايتۋلى قويىلىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ادەتتە سىرتتان شاقىرىلعان ارتىستەردىڭ قاتىسۋىمەن قويىلاتىن تەاتردىڭ بۇرىنعى سپەكتاكلدەرىندەي ەمەس, بۇل قويىلىم ۇجىمنىڭ ءتول اكتەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كورەرمەنىن قۋانتتى. باستى رولدەردە تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ جاس اكتەرلەرى وينادى. اتاپ ايتساق, رومەو ءرولىن قوس قۇرامدا دانياس نۇرقابدەن مەن مۇزافار عالىمجان ۇلى ساراپتاسا, دجۋلەتتا بەينەسىن اقبوپە جەڭىسبەك پەن نۇراي سايلاۋباەۆا كەيىپتەدى.
«رومەو مەن دجۋلەتتا» – ماڭگى ولمەيتىن, ەسكىرمەيتىن عازالى دا عالامات عاشىقتىق حيكاياسى عوي. ارادا قانشا عاسىر وتسە دە, كورەرمەننىڭ بۇل شىعارماعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى استە باسەڭسىگەن ەمەس. كەرىسىنشە, جىلدارمەن بىرگە كوزقاراس تا, تانىم دا جاڭارىپ, جاسارىپ كەلەدى. سەبەبى ماحاببات تاقىرىبى – ماڭگىلىك. ال كلاسسيكا ەسكىرمەيدى. وسىدان تۋرا ءۇش جىل بۇرىن كيەلى تۇركىستان تورىنەن ەكسپەريمەنتالدى تەاتر بولىپ اشىلىپ, جاستاردى ۇجىمعا جيناعان ەدىك. مىنە, ءۇش جىلدىڭ ىشىندە سول شەشىمىمىز ءوز جەمىسىن بەرىپ جاتىر. تالاي ساحنا تارلانىنان تاجىريبە الىپ, تاي كۇنىنەن باپتالعان جاستارىمىزدىڭ ۇلكەن ساحناعا شىعاتىن كەزى كەلدى. سوندىقتان كۇردەلىلىگىنە قاراماي باستى ءرولدى ءوزىمىزدىڭ تەاتر ارتىستەرىنە سەنىپ تاپسىردىق. ءۇمىت ۇدەسىنەن شىققان سىڭايلى. بۇگىنگى پرەمەرانىڭ باستى تابىسى وسى دەپ بىلەمىن. بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى قويىلىمدار قويىپ, قالانىڭ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جولىندا ايانباي تەر توگىپ جۇرسەك تە, شەكسپير تاقىرىبىنا جۇرەكسىنە كەلدىك. سەبەبى بۇل – تەاترىمىز ءۇشىن ۇلكەن ەمتيحان دەسەك تە بولادى. سىناقتان سۇرىنبەي وتكەن سىڭايلىمىز. الداعى ۋاقىتتا ۇجىمدى ءالى دە اسقارالى اسۋلار, بيىك بەلەستەر مەن ىرگەلى ىزدەنىستەر كۇتىپ تۇر. ەندى شىن مانىندە كورەرمەندەرىمىزدى ورەلى ونەر تالعامى تۇرعىسىنان قارسى الۋعا ءازىرمىز, تۇركىستاندىق كورەرمەن دە وعان ءسوزسىز دايىن», دەيدى تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى شىنار وماروۆا.
تەاتردىڭ ءتول ارتىستەرىنەن بولەك, سونىمەن قاتار وزگە ونەر ۇجىمدارىنان شاقىرىلعان اكتەرلەر ويىنى دا كورەرمەنىن كاسىبي شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قونىسبەك بەگايداروۆ, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مەدعات ومىراليەۆ, مادەنيەت قايراتكەرى زامزاگۇل بەگايداروۆا, تانىمال تەاتر جانە كينو اكتەرى كەنجەبەك باشاروۆ, «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرى ساياجان رەال بلانكو, قازاق كينوسىنىڭ بەلدى اكتريسالارى قارلىعاش تۇرسىنبەكوۆا مەن جۇلدىز ابدىكارىموۆا دا بار.
– بۇل – مەنىڭ ونەر جولىمداعى وزگە وڭىرلىك تەاترعا شاقىرتۋمەن كەلىپ ويناعان العاشقى ءرولىم. البەتتە شىعارماشىلىق ىزدەنىس تۇرعىسىنان ۇلكەن تاجىريبە بولعانى ءسوزسىز. تۇركىستان تەاترى ۇجىمىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەگەندەگى مەنى ەرەكشە ءتانتى ەتكەن دۇنيە – ول تەاتر ىشىندەگى كاسىبي بالەت ترۋپپاسىنىڭ جۇمىسى بولدى. الداعى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى مادەنيەت باسقارماسىنا ءوزىم قىزمەت ەتەتىن نۇرمۇحان ءجانتورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ىشىنەن دە بالەت ترۋپپاسىن اشساق دەگەن ۇسىنىس ايتقىم كەلىپ وتىر. بۇل تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن جاڭا بەلەسكە كوتەرەرى ءسوزسىز, – دەيدى جاڭا قويىلىمدا مونتەككي ءرولىن كەمەلىنە كەلتىرە كەيىپتەگەن تالانتتى اكتەر, ن.ءجانتورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى مەدعات ومىراليەۆ.
پرەمەراعا ارنايى شاقىرۋمەن بارىپ, سپەكتاكل كورگەن تەاتر سىنشىسى امانگەلدى مۇقان دا قويىلىمعا جوعارى باعا بەردى. «جاڭا ۇلگىدەگى «رومەو مەن دجۋلەتتانى» تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا قويىلعانىن كورىپ قۋانىپ وتىرمىز. دينا جۇماباي – ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندەگى, جاڭاشىلدىققا جانى جاقىن جاسامپاز رەجيسسەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى عوي. ءار جۇمىسىنان جاڭالىق كورىپ, جان جادىرايدى. تالاي حالىقارالىق فەستيۆالداردا دا توپ جارىپ ءجۇر. ارينە, بۇل ءداستۇرلى قويىلىم ەمەس, زاماناۋي رەجيسسۋرا. ەڭ اۋەلى سپەكتاكلدى سول تۇرعىدان تالداۋىمىز كەرەك. قويىلىم ءوز اۋديتورياسىنا باعىتتالعان, ياعني جاستارعا ارنالعان. كەيبىر كورەرمەن: «سپەكتاكلدە نەگە ورتاعاسىرلىق زامان كوستيۋمى جوق, نەگە دەكوراتسياسى جۇتاڭ» دەپ ويلاۋى مۇمكىن. بىراق بۇل جەردە رەجيسسەردىڭ ماقساتى باسقا, ول ساحنانىڭ ءسان-سالتاناتىن ەمەس, ەكى جاستىڭ ماحابباتىن, تراگەديالىق جاعدايعا الىپ كەلگەن وقيعالار مەن جاستاردىڭ قايعىلى ءحالىن الدىڭعى ورىنعا شىعارعان. ستسەنوگرافيالىق تۇرعىدان دا مينيماليزم ارقىلى ءساتتى شەشىم تاپقان. ارينە, قويىلىمنىڭ كوڭىلىمنەن شىقپاعان تۇستارى دا بار. سوعان قاراماستان رەجيسسەر زاماناۋي قولتاڭبامەن كورەرمەنگە جاڭاشا سپەكتاكل ۇسىنىپ وتىرعانىنا ريزامىن. دينانىڭ سۋرەتكەر رەتىندە زاماناۋي ستسەنوگرافيا مەن حورەوگرافيالىق كومپوزيتسيالاردى ۇتىمدى قولدانعانى كورىنىپ تۇر. توقەتەرىن تۇيگەندە, «جاڭا تەاتر» ستيلىندەگى ءسانى مەن ساراپتاۋى كەلىسكەن تابىستى جۇمىستىڭ كۋاسى بولدىق», دەپ پىكىر ءبىلدىردى تەاترتانۋشى.
ەكى كۇن قاتارىنان قويىلعان پرەمەرادا ينە شانشار ورىن بولمادى. الەمدىك كلاسسيكانىڭ عاجابىن كورۋگە اسىققان تۇركىستاندىق كورەرمەندەر مەن قالا قوناقتارىنىڭ شەكسىز ءىلتيپاتى مەن رياسىز قۇرمەتى جاس تەاتر ۇجىمىنا جاڭاشا سەرپىلىس سىيلاپ, قاناتتاندىرعانى ءسوزسىز.