پرەزيدەنتتىك ورتالىقتا بىرەگەي كورمە اشىلدى

شارا باستالماس بۇرىن, پرەزيدەنتتىك ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, تاريح عىلىمىنىڭ كانديداتى بوتاگوز قايىپوۆامەن تىلدەسىپ, پىكىرىن سۇراعانىمىزدا: «تاپانشالار تاريحىنا قاتىستى ۇلكەن كەشەندى كورمە ۇسىنىپ وتىرمىز. ءۇش بولىمنەن تۇراتىن وسى كورمە – جۇرەكتى تولقىتاتىن وتە ەرەكشە. كورمە – وتانداستارىمىزدىڭ ەرلىكتەرىن جان-جاقتى سيپاتتاپ, اڭگىمەلەپ بەرەتىن جادىگەرلەردەن قۇرالعان. كورمەدە قازاقستاننان اتتانعان مايدانگەرلەردى قولداۋ ماقساتىنداعى مالىك عابدۋللينننىڭ, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جازبالارى, حاتتارى, ت.ب. ۇسىنىلعان. كورمە – كەشەندى تۇردە 27 تاپانشانىڭ تاريحىمەن تانىس قىلادى. سوناۋ XVIII عاسىردىڭ سوڭى مەن XIX عاسىردىڭ باسىنان باستاپ قازىرگى ۋاقىتقا دەيىنگى ءارتۇرلى تاپانشالار كورسەتىلگەن. سونىڭ ءبارى كورەرمەندەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى دەگەن ويدامىن», دەدى.

مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ قۇرمەت قاراۋىل روتاسىنىڭ دەفيلە كورسەتىلىمىمەن, سونداي-اق پرەزيدەنتتىك وركەستردىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمىنىڭ مۋزىكالىق كومپوزيتسيالارىمەن باستالعان سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە ءسوز سويلەگەندەر ساۋلەتتى ەلىمىزدىڭ وزىندىك قورعانىس قابىلەتىن بىلدىرەتىن اتالعان مەرەكەلەرمەن قۇتتىقتاپ, پرەزيدەنتتىك وركەستردىڭ سوليستەرى جانە  ۇلتتىق ۇلاننىڭ ءان-بي ءانسامبلىنىڭ ەرلەر حورى ونەرلەرىمەن مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي ۇستەدى.

پرەزيدەنتتىك ورتالىقتىڭ ديرەكتورى باقىتجان تەمىربولات ءوزىنىڭ سوزىندە اتاپ وتكەندەي, پاتريوتتىق تاربيە تۇرعىسىنداعى وسىناۋ كورمەنىڭ ماقساتى – ەلىمىزدىڭ تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ. سول ورايدا پرەزيدەنتتىك ورتالىقتىڭ مۋزەي قورىنان كورمەگە العاش رەت اسكەري تاريح پەن اسكەري ونەردىڭ اجىراماس بولىگى – تاريحي جانە زاماناۋي قارۋلاردىڭ بىرەگەي ۇلگىلەرى قويىلعان. كورمەدە بارلىعى 80 ەكسپونات, ونىڭ ىشىندە 30-دان استامى اتىس قارۋى.

ن.نازارباەۆ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الكەي مارعۇلان سويلەگەن سوزىندە حالقىمىزعا جىگەر بەرەتىن, اسكەري كۇشتەردى جاڭا ءبىر دەڭگەيگە كوتەرەتىن, تاريحىمىزدىڭ تەرەڭدە جاتقانىن دالەلدەيتىن وسىنداي كورمەنىڭ وتكىزىلۋى ءوسىپ كەلە جاتقان كەلەشەك ۇرپاققا باعىت بەرەر ساليقالى ساياساتتىڭ ءبىر كورىنىسى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, گەنەرال-لەيتەنانت اباي تاسبولاتوۆ: «كەڭ بايتاق جەرىمىز باتىرلىقپەن عانا ەمەس, سالت-ءداستۇر مەن ادەت-عۇرپىمىزدىڭ ارقاسىندا ساقتالدى. پاتريوتتىق تاربيەنىڭ باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ەلدىڭ, حالىقتىڭ تاريحىن ءبىلۋ, مەملەكەتتىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان اتا-بابالارىمىزدىڭ ەرلىكتەرىن ءبىلۋ جانە قاستەرلەۋ. ويلاپ كورىڭىزدەرشى, بۇگىنگى كورمەنىڭ كەيىپكەرى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ 20 جاسىندا-اق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان. رەيستاحقا تۋ تىككەن راحىمجان قوشقارباەۆ تا نەبارى 20 جاستا ەدى. مىنە, وسىنداي باتىرلارىمىزدى جاس ساربازدارىمىز ماقتان تۇتىپ, ولاردان ۇلگى الۋ كەرەك. سوندا عانا ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بولاشاعى زور بولادى», دەي كەلە, «ساعادات نۇرماعامبەتوۆتى كوزىمىز كوردى, ەكىنشى اكەمىز ەدى. 1992 جىلدى بىلەسىزدەر, اقشا بولماعان, جانارماي جوق, تاماق از بولعان قيىن زاماندا مينيستر بولىپ كەلگەن ول كىسى ەلىمىزدىڭ قورعانىس سالاسىنىڭ اياقتان تۇرۋىنا زور ۇلەس قوستى», دەدى.

قورعانىس مينيسترلىگى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ باس قولباسشىسىنىڭ تاربيە جانە يدەولوگيا جونىندەگى ورىنباسارى, پولكوۆنيك ەرميان بياتوۆتىڭ ءوز سوزىندە, ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى كۇردەلى دامۋ جولىنان ءوتىپ, قازىر قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن سەنىمدى قورعايتىن جانە سوعىس جىلدارى اتا-بابالارىمىز سالعان داستۇرلەردى جالعاستىراتىن جاۋىنگەرلىك قابىلەتى جوعارى ارميا ەكەنىن ايتا كەلە, ەسىمدەرى اڭىزعا اينالعان راحىمجان قوشقارباەۆ پەن ساعادات نۇرماعامبەتوۆكە ارنالىپ الداعى ۋاقىتتاردا اشىلاتىن ەسكەرتكىشتەر, دەرەكتى فيلمدەر, وتكىزىلەتىن ءىس-شارالار تۋرالى توقتالىپ ءوتتى.

ءۇش بولىمنەن تۇراتىن كورمەنىڭ 1-ءشى بولىمىندە سوعىس جىلدارىنداعى قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىگى تۋرالى ماتەريالدار جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى. اتاپ ايتقاندا, رەيحستاگقا العاشقى بولىپ قىزىل تۋدى تىككەن راحىمجان قوشقارباەۆ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, مايدان دالاسىندا ەرلىكپەن شايقاسقان جاۋجۇرەك ەرلەر, ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان ت.بيگەلدينوۆ, س.لۋگانسكي, ل.بەدا, ي.پاۆلوۆ, سونداي-اق باتىرلىقتىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتكەن قازاق ايەلدەرى ءا.مولداعۇلوۆا, م.مامە­توۆا, ح.دوسپانوۆا تۋرالى دەرەكتەر بار. سونىمەن بىرگە گۆاردياشى-پانفيلوۆشى اياپ­بەرگەنوۆ ساعىناي ادام ۇلىنىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىن­عان ماتەريالدار ۇسىنىلدى.

«قر ءپىب پرەزيدەنتتىك ورتالى­عى­نىڭ قورىنان تاپانشالار توپتاماسى» اتتى ەكىنشى بولىمدە پرەزيدەنتتىك ورتالىقتىڭ قورىنان الىن­عان اتىس قارۋلارىنىڭ تۇر­لەرى, اتاپ ايتقاندا رەۆولۆەرلەر­دەن قازىرگى زامانعى اتىس قارۋلارىنا دەيىن كورسەتىلدى. ادامزات بالاسى قادىم زامانداردا جاساپ ۇيرەنگەن قارابايىر قارۋلارمەن اڭ اۋلاپ, ازىق-ت ۇلىك وندىرگەنى ءمالىم. ينجەنەرلىك ويدىڭ, عىلىمنىڭ, تەحنيكانىڭ دامۋى قارۋدىڭ جاڭا تۇرلەرى – اتىس قارۋىن جاساۋعا ىقپال ەتتى. ەكسپوزيتسيا لەفوشە, كولت, براۋنينگ, فەدەرلە, ستەچكين جانە تاعى باسقا كورنەكتى قارۋ-جاراق قۇراستىرۋشىلاردىڭ تۋىندىلارى تانىستىرىلدى. ەۋروپا, اقش, رەسەي جانە تۇر­كيا­داعى جاھاندىق قارۋ وندىرۋ­­شى­لەردىڭ رەۆولۆەرلەرى, تاپانشالارى كورمە سورەلەرىنە قويىلعان. ەكسپوناتتار اراسىندا بۋندەل رەۆولۆەرى, لەفوشە رەۆولۆەرى, دۋەلدىك تاپانشالار سەكىلدى انتيكۆارلىق ۇلگىلەر دە بار.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى بولىمدە كورەرمەندەر ەل اسكەرىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىمەن تانىستى. اتالعان تاريح جىلناماسى 1992 جىلدىڭ 7 مامىرىنان باستاۋ الادى. ويتكەنى, ءدال سول كۇنى قر-نىڭ مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىن قر-نىڭ قورعانىس مي­نيستر­­لىگى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى جانە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى جارلىقتارعا قول قويىلعان بولاتىن. ەل ارمياسى 30 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ءوزىنىڭ دامۋ تاريحىندا كۇردەلى جولدان ءوتىپ, الەمدەگى كەز كەلگەن قۋاتتى ارميا ساناساتىن زاماناۋي كۇشكە اينالدى.

ايتا كەتسەك, پرە­زي­دەنتتىك ورتالىقتا ءوتىپ جات­قان «اتىس قارۋى: تاپانشا تاريحى» كورمەسى 1 ماۋسىمعا دەيىن وتەدى.