قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تەك ەتنوسارالىق قاتىناستى نىعايتىپ قانا قويماي, جاستاردىڭ بولاشاعىنا دا نازار اۋدارىپ, ولاردىڭ قوعامداعى بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى ىستەر اتقارىپ ءجۇر. اسىرەسە ينستيتۋت قۇرىلىمىنداعى «اسسامبلەيا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. وسى ورايدا بىرلەستىك توراعاسى تيمۋر جۇمىرباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– تيمۋر عابدۋل ۇلى, «اسسامبلەيا جاستارىنىڭ» يگى ىستەرىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن ءجيى كورىپ ءجۇرمىز. الدىمەن وسى قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ قالاي قۇرىلعانىن ايتىپ بەرسەڭىز.
– ۇيىمنىڭ قۇرىلۋ باستاماسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا تيەسىلى. مەملەكەت باسشىسى 2021 جىلى قحا كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جاستاردىڭ باسىن قوسىپ, بىرىكتىرۋدى تاپسىردى. وسىلايشا, «اسسامبلەيا جاستارى» دۇنيەگە كەلدى. بۇگىندە ءبىز بۇل برەندتى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ جاتىرمىز. جۇمىس وتە اۋقىمدى. ماڭىزدى 6 باعىتتى تاڭداپ الدىق. ونىڭ ىشىندە جاستاردى الەۋمەتتىك قولداۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدى ەتنوسارالىق ءتىل مارتەبەسىندە دامىتۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن اسكەري-پاتريوتتىق مادەنيەتتى دامىتۋ بار.
كەز كەلگەن جاستار قوعامداستىعى سياقتى «اسسامبلەيا جاستارى» دا ءوز الدىنا ءورشىل ماقسات قويىپ, ولاردى ىسكە اسىرۋعا بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى. بىرلەستىكتىڭ الدىنا قويعان ماقسات-مىندەتتەرى – جاستار باستامالارىن دامىتۋ, جاستار ورتاسىندا قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ. ءبىز كوبىنە ەتنوستار تىعىز ورنالاسقان ايماقتارداعى اۋىل جاستارىمەن جۇمىس ىستەيمىز. ويتكەنى قۇرىلىمدا جاس بۋىننىڭ قاتارى كوپ بولعانى, سايكەسىنشە, جاسالىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى حاباردارلىعى ءارى ولارعا پايدالى بولعانى ماڭىزدى. ەتنوستىق توپتار تىعىز قونىستانعان ۇيعىر, پانفيلوۆ, قورداي, سايرام, ماقتاارال وڭىرلەرىندە كوپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. بۇل – ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى اۋداندار. وندا كاسىپتىك باعدار بەرۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋى وتە ماڭىزدى. وسى وڭىرلەردىڭ جاستارىنا زاماناۋي باسەكەگە قابىلەتتى ازاماتتىڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتارى – ساپالى ءبىلىم, بىلىكتىلىك جانە كاسىبي ورتاداعى سۇرانىستى ىلگەرىلەتەتىن جوبالار.
اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قوعامنىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس قۇندىلىقتاردى اتاپ ءوتتى. وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, حالىق بىرلىگىن بەكەمدەۋ, بويىمىزداعى جاسامپازدىق پەن جاڭاشىلدىق قاسيەتتەردى قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلۋ ازاماتتىق ەتيكانىڭ ءبىر بولىگىمەن قاتار, قوعامدىق قارىم-قاتىناستىڭ مورالدىق باعدارى بولۋى كەرەك.
بىرلەستىك جاستارعا بىلىمىنە, تالانتىنا ساي ەلىمىزدە مۇمكىندىك بارىن ناقتى ۇلگىمەن كورسەتەدى. ەتنوستىق توپتار تىعىز ورنالاسقان اۋىلدارداعى ەسكى تۇسىنىكپەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ازاماتتارعا اقپاراتتىڭ جەتۋىن, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرىمەن, جۇمىس بەرۋشىلەرمەن كونسۋلتاتسيا, موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋ ۇيىمداستىرۋ ارقىلى جاستاردى الەۋمەتتەندىرۋ, ازاماتتاردى قولداۋدىڭ قولدانىستاعى ءىس-شارالارىن, ءبىلىم باعدارلامالارى مەن جۇمىسپەن قامتۋ جوبالارىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە وسىنداي باعىتتا 500-دەن اسا ءىس-شارا وتكىزىلدى.
وڭىرلەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ تاعى ءبىر قىزىقتى فورماتى – «جاس سارباز» بالالار-جاسوسپىرىمدەر قوزعالىسىمەن بىرلەسىپ, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتاردىڭ اشىلۋى. ماقسات – تاريحي تۇلعالاردى, باتىرلار مەن وتان قورعاۋشىلاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك, ەرلىك تۋرالى تۇسىنىك قالىپتاستىرىپ, اسكەري قىزمەتكە باۋلۋ.
«اسسامبلەيا جاستارىنا» كەز كەلگەن جاس تىركەلە الادى. ول ءۇشىن وڭىرلەردەگى دوستىق ۇيلەرىنە بارىپ, ۇيىمنىڭ قۇرامىنا كىرۋ كەرەك. قازىر قاتارىمىزعا قوسىلىپ جاتقان جاستار سانى وتە كوپ. وڭىرلەرگە ساپارلاردى ءجيى ۇيىمداستىرىپ, قوعامدىق جۇمىستاردىڭ ماڭىزدىلىعى مەن تيىمدىلىگىن ناسيحاتتايمىز. سەبەبى بوس ۋاقىتىندا جاستار قوعامدىق ومىرگە بەلسەندى ارالاسسا, ولاردىڭ دۇرىس جولدا قوزعالۋى زاڭدى بولادى. جاستارعا وزدەرىنىڭ ماسەلەلەرىن وزدەرى كوتەرىپ, ونى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك.
– اسسامبلەيا جۇمىسىندا جاستاردىڭ ءرولى قانداي؟
– اسسامبلەيانىڭ قۇرىلىمىندا جاستاردىڭ ءرولى وتە ەرەكشە. ويتكەنى جاس بۋىن – مەملەكەتتىڭ بولاشاعى. دەمەك كەلەر ۇرپاق ەلدەگى بىرلىك پەن ىنتىماقتى ساقتاۋعا جاۋاپتى. بۇگىندە اسسامبلەيا اياسىندا جاستار جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. قحا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە دە, ايماقتاردا دا جاستار كۆوتاسىن ەنگىزدى.
اسسامبلەيا جاستارى جۇمىسىنىڭ باسىم ءبىر باعىتى – مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ. بۇگىندە ەتنوس جاستارى اراسىندا قازاق تىلىنە قىزىعۋشىلىق ارتىپ, ولاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە دەگەن قۇشتارلىعىن كورىپ ءجۇرمىز. الەۋمەتتىك جەلىلەردە قازاق ءتىلىن دامىتۋ بويىنشا «ۇيدە سويلە», «Tik-Tok حاۋس. Soyle in/at house», «بىرلىك ءتىلى» جوبالارى مەن «قازاقشا tea-talk» اكتسياسى كوپشىلىك تاراپىنان كەڭىنەن قولداۋ تاپتى.
«ۇيدە سويلە» جوباسى قازاقشا ۇيرەنگىسى كەلەتىن ازاماتتارعا وزدەرى تۇراتىن كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا قازاق ءتىلىن ۇيرەتەدى. ءبىر جىلدا كلۋبقا 400-گە تارتا ادام قاتىستى. قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى اۋىزەكى قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ شىقتى.
بىلتىر تۇڭعىش رەت جاستار اراسىندا «ەل بىرلىگى» اتتى رەسپۋبليكالىق پىكىرسايىس ءتۋرنيرىن وتكىزۋدى دە قولعا الدىق. باس قالاعا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن جاس زياتكەرلەر جينالدى. تۋرنير ماقساتى – پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋلارىندا ايتىلعان باستامالاردى تالقىلاۋ الاڭىن قۇرۋ. پىكىرسايىس تولىعىمەن مەملەكەتتىك تىلدە وتكەندىگىمەن, ءار كوماندانىڭ ءارتۇرلى ەتنوستان قۇرالعاندىعىمەن ەرەكشەلەندى.
شىعارماشىلىق يندۋستريانى دامىتۋعا دا زەيىن قويدىق. مەملەكەت باسشىسى ناقتى وسى سالا ەكونوميكانىڭ كەلەشەگى بار سالاسىنا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا ەل بىرلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى جۇيەلەيتىن ارنايى حاب قۇرىلدى. بيىل شىعارماشىلىق جوبالاردىڭ اۆتورلارىمەن قىزىقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارى بەلگىلەندى.
ءبىز ۇلتتىق دەلفي كوميتەتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءارتۇرلى ەتنوستىڭ جاس تالانتتارى ءۇشىن «جاستار جالىنى» «Fork&Art Performance» پلاتفورماسىن جاسادىق. جوبا اياسىندا جاس مۋزىكانتتار مەن ورىنداۋشىلارعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ گرانتتارى ارقىلى قولداۋ كورسەتىلىپ, ولاردىڭ حالىقارالىق بايقاۋلارعا قاتىسۋى ءۇشىن جول شىعىنى وتەلەتىن بولادى. باستامانى جىل سايىن نەگىزىن ساقتاپ, تەك مازمۇنىن جاڭارتىپ, تۇراقتى ۇيىمداستىرامىز.
سونداي-اق بىرلەستىك يۋنەسكو-مەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا جۇمىسىن باستادى. باستى ماقسات – مادەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ. بولاشاقتا اسسامبلەيا جاستارىنىڭ جاستار قوعامداستىعىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, بەدەلدى ۇيىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي جانە الەۋمەتتىك جوبالارىنا قولجەتىمدىلىگىن اشۋعا كۇش سالامىز.
بۇعان قوسا ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن تاريحي جانە مادەني جاقىندىقتى ەسكەرە وتىرىپ, جاستار ۇيىمدارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋدامىز. ناۋرىز ايىندا ءۇندىستاننىڭ بىرنەشە قالالارىندا – دەلي, اگرا, احمەدابادتا وتكەن ء«ۇندىستان – ورتالىق ازيا» جاستار فورۋمىنا قاتىستىق. مامىر ايىندا بەرليندە گەرمانياداعى جاستار ۇيىمدارىمەن كەزدەسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسىنداي الاڭداردا جاستاردىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن, ۇيىمدار اراسىندا تاجىريبە الماسۋدى, ۇزدىك الەۋمەتتىك, گۋمانيتارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەسىنە باعىتتالعان جوبالاردى تالقىلاپ, پىكىر الماسامىز.
– قازىرگى كەزدە ۇيىمداعى جاستار سانى قانشا؟ ولاردىڭ قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇيىم قانداي ءىس-شارالاردى قولعا الدى؟
– بۇگىندە «اسسامبلەيا جاستارى» قاناتىندا 9 مىڭنان اسا جاس كوشباسشى بار. ولار – كۇندەلىكتى قوعامدىق جۇمىستار ارقىلى ەل بىرلىگىن نىعايتىپ, ەلىمىز جاستارى ءۇشىن ماڭىزدى جوبالاردى جاساپ جۇرگەن ناعىز پاتريوتتار. بىرلەستىك – جاس كوشباسشىلاردىڭ ءوسىپ-ونۋىنە, مەملەكەتكە قاجەتتى كادرلاردى دايارلاۋعا سەپ بولاتىن الاڭ. ماسەلەن, قازىر كوپتەگەن ەتنومادەني بىرلەستىكتى جاس توراعالار باسقارادى. بۇل – اكبارجون يسمايلوۆ, يۋري شين, زاينۋددين ماحۋسەەۆ, ەۆگەني بولگەرت, نارينە ميكاەليان, ت.ب. ارينە, بۇل – قوعامدىق قۇرىلىمداردا مەريتوكراتيا قاعيداتىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وتە جاقسى ءۇردىس. بۇگىندە بەلسەندىلەرىمىزدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت قۇرىلىمىنا, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى باسقاراتىن قۇرىلىمدارعا ارالاسىپ, دەپۋتات بولىپ سايلانعانىنا قۋانىشتىمىن. سونىمەن قاتار جاستار بيزنەستە, عىلىمدا, مادەنيەتتە, سپورتتا جانە باسقا دا سالالاردا دا تابىستى قىزمەت ەتىپ ءجۇر.
قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ساۋاتتى دامىتۋ جۇمىستارىنا كەلەتىن بولساق, بۇل دا – جۇمىسىمىزدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى. اۋىلدىق جەرلەردە, كوللەدج, ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى اراسىندا اقپاراتتىق ءىس-شارالار وتكىزەمىز. ويتكەنى جاستار اراسىندا قارىز ماسەلەسى وزەكتى. بۇل كوبىنە قارجىلىق ساۋاتتىڭ تومەندىگىنەن بولادى. سايكەسىنشە, بۇل جاستاردىڭ ىلگەرىلەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. سوندىقتان سالدارمەن ەمەس, سەبەپپەن كۇرەسۋگە كوپ كۇش سالۋدامىز.
– كەيىنگى ءبىر ايدان اسا ۋاقىت ەلىمىز سۋ تاسقىنىمەن ارپالىسىپ جاتىر. قيىن-قىستاۋ تۇستا قحا ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتتى. وسى ورايدا اسسامبلەيا جاستارىنىڭ ەڭبەگىن اتاپ وتسەڭىز.
– قازاقتا «تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەگەن بار. ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىندە بولعان سۋ تاسقىنى زارداپ شەككەندەرگە وڭايعا سوقپاعانى بەلگىلى. ولاردىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى ەل بولىپ كوتەرىپ, جۇرت بولىپ جەڭۋگە اتسالىسىپ جاتقانداردىڭ ىشىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى العى شەپتە جۇرگەنىن كوپشىلىك كورىپ وتىر. اپاتتىڭ العاشقى كۇنىنەن-اق گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا اسسامبلەيانىڭ رەسپۋبليكالىق, وڭىرلىك شتابتارى قۇرىلىپ, استاناداعى دوستىق ۇيىندە بىرلەسكەن ونلاين وتىرىس وتكىزىلدى. رەسپۋبليكا بويىنشا «جۇرەكتەن – جۇرەككە» ارنايى جوباسى باستالىپ, اكتسيا بىردەن جان-جاقتى ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. جوبا اياسىندا ءدال وسى كۇنى قاراعاندى, اقمولا وبلىستارىنا گۋمانيتارلىق جۇك تيەلگەن بىرنەشە كولىكتى جونەلتتىك. سەنات دەپۋتاتتارى الىشەر ساتۆالديەۆ پەن گەننادي شيپوۆسكي باستاعان دەلەگاتسيا اقمولا وبلىسىندا بولىپ, جاعدايدى ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, حالىقپەن جۇزدەستى.
قاراعاندى وبلىسىندا بولىپ, سول مەكەندەگى گۋمانيتارلىق كومەكتى ۇلەستىرۋدى ۇيلەستىردىك. باسقا وڭىرلەرگە دە بارامىز. جالپى, قازىر اسسامبلەيا جاستارى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن ايماقتاردا ەرىكتىلەر جاساقتارىن ۇيىمداستىرۋمەن اينالىسىپ جاتىر. شامامەن 11 مىڭنان اسا ۆولونتەر جۇمىلدىرىلعان.
زارداپ شەككەن ايماقتارعا 1000 تونناعا جۋىق ازىق-ت ۇلىك, قاجەتتى تاۋارلار جونەلتىلدى. گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ جالپى سوماسى شامامەن 600 ملن-نان استام تەڭگەنى قۇرايدى.
ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان» قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاراپىنان سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وڭىرلەرگە قولداۋ مەن كومەك كورسەتۋ جۇمىستارى جالعاسا بەرەدى. بۇل دا – وتكىنشى قيىندىق, ەل بولىپ ەڭسەرەرمىز, ەڭ باستىسى – ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن حالىقتىڭ اماندىعى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»