1974 جىلدىڭ كوگىلدىر كوكتەمى. كوكمۇنار ساعىمعا بولەنگەن كوكشە قىراتتارىنان قىس ۇدەرە كوشىپ, جان جادىراتار كەرىمسال كوكتەم كەلگەن شاقتا ءان ۇشىپ, ولەڭ قونعان ولكەگە ءشامشى كەلگەن دەسەدى. ەل ەسىندە ساقتالعان دەرەكتەرگە قاراعاندا, قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى ايگىلى ايىرتاۋ ولكەسىندەگى اقان سەرى اتامىزدىڭ جامباسى جەرگە تيگەن, قايىڭدى ورماننىڭ باۋىرىنداعى قۇلپىتاسىنا بارىپ, ءمىناجات ەتۋگە ادەيى كەلدىم دەسە كەرەك.
اقان اتاسىن تۇسىمدە كوردىم دەپتى. اڭىز, الدە اقيقات. قالاي بولعان كۇندە دە تامىلجىعان تابيعاتى تاڭداي قاقتىراتىن كوكشەگە ساپار شەككەن. مۇنداعى ءان قادىرىن بىلەتىن, ءانشىنىڭ قادىرىن بىلەتىن جاقسى مەن جايساڭ كومپوزيتوردىڭ تابانىن جەرگە تيگىزبەي ءان مەككەسىن ارالاتقان. سامال جەلىنە سۇيدىرگەن. كاۋسار اۋاسىن جۇتقىزعان. ءان پايعامبارىنىڭ شىعارماشىلىعىنا قانىق ءتامام جۇرت توبەسىنە كوتەرىپ قۇرمەتتەگەن.
اۋەلى زەرلى زەرەندىنى. كوكتەمدە وڭىرىنە زەرگەر تابيعات زەر سالعان زەرەندى ايماعى حاس سۇلۋداي سىلانىپ, ارۋداي اجارلانىپ, تاڭعاجايىپ ءبىر كەيىپكە ەنەدى ەمەس پە؟ جىلاندىنىڭ بيىگى جاسىل جاپىراقتارىن بۇلعاپ قويناۋىنا شاقىرعانداي, ايدىن شالقار زەرەندى كولى تىلسىم تۇڭعيىعىنا تارتقانداي, يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورمان قويناۋىنداعى مىڭ سان قۇستىڭ ۇنىمەن دالا كۇيىن شەرتىپ, جان دۇنيەسىن باۋراعانداي. وسىناۋ سۇلۋلىققا ءشامشى اتامىز قايران قالعان. تەبىرەنگەن, تولقىعان. تابيعاتتىڭ تارتۋىنا ءتانتى بولعان. ءزاۋ بيىكتەگى كۇن ساۋلەسى سەزىمتال جۇرەككە نۇر قۇيىپ, قورعاسىنداي بالقىتسا, قۇشاق جايا قارسى العان ەلدىڭ اپپاق نيەتى, قولامتانىڭ شوعىنداي ىستىق ىقىلاسى ودان ءارى مەيماناسىن اسىرعان. زەرەندى اۋىلىندا ەل ءانىن مەيىرلەنە ايتاتىن, شابىتتانىپ شالقار سەزىممەن شىرقايتىن كومپوزيتورمەن كەزدەسۋ وتكىزىلگەن.
– مەن ول كەزدە زەرەندى اۋداندىق گازەتىندە ءتىلشى بولىپ ىستەيتىن ەدىم, – دەيدى بەلگىلى اقىن قورعانبەك امانجول. – ارادا قانشا جىل وتسە دە سول كەزدەسۋ جادىمدا جاتتالىپ قالىپتى.
اتى اڭىزعا اينالعان كومپوزيتورمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمە ءوربىتىلدى. ارينە, ۇلى ونەر تۋرالى, ءوزىنىڭ شىعارماشىلىعى حاقىندا. سىرعا سۋسىنداعان زەرەندىلىكتەردىڭ ءبىرى كومپوزيتوردان ءان تابيعاتى, ونىڭ تۋ ءساتى تۋرالى سۇراسا كەرەك.
– مەنىڭ ءبىر اقىن دوسىم بار, – دەپتى ءشامشى, – كەيدە ءوزىنىڭ ماقتانىپ ءبىر ايتاتىن ءسوزى بار ەدى. مەن ولەڭدى كەز كەلگەن ۋاقىتتا جازا بەرەمىن دەيتىن. ءتىپتى دارەتحانادا دا. مەن الگى اقىنعا «باسە, سەنىڭ ولەڭدەرىڭنەن الدەبىر ءيىس شىعىپ تۇرادى» دەپ جاۋاپ بەرگەنمىن.
سازگەردىڭ جالعىز اۋىز ءسوزىنىڭ استارىندا كاتەپتى قارا نارعا جۇك بولاتىن سالماق جاتىر. ونەردىڭ كيەلى ەكەندىگىن ۇقتىراتىن ءسوز. ال ءوزى شابىتى شالقىعان تۇستا شۇرايلى دا شىرايلى ءاننىڭ كوكىرەگىنە قالاي قۇيىلاتىندىعىن ۇقتىرا الماعان. تىلسىم ءبىر تۇنىق دۇنيە. جان دۇنيەسىن بەبەۋلەتكەن سىرلى سازدىڭ قاي تاراپتان قۇيىلاتىنىن بۋلىققان ىستىق جۇرەك, الابۇرتقان كوڭىل تاپ باسىپ اڭعارا دا الماعان ءتارىزدى.
وسى ساپارىندا ارقالى اقىن ەركەش يبراھيم جول باستاپ ءجۇرىپتى. كوكشەگە كەلۋ ساپارى دا اقىننىڭ شاقىرۋىمەن ورىستەسە كەرەك. ەكەۋى كۇن-ءتۇن سىرلاسقان. كوركەم كوكشەنىڭ كەلبەتىن, باق قونىپ, بەرەكە دارىعان قۇت قويناۋىن مەيىرلەرى قانعانشا ارالاپ, كوڭىلدەرىن بۇرلەگەن. كەنەزەسى تولعان سوڭ تەڭىز كوڭىل تاسىماس پا, اق باس تولقىندارى بۇرق-سارق قايناماس پا؟ تاسىعان, قايناعان. ارقالى اقىن قويىن داپتەرىنە شۇقشيسا, سىرلى سازدىڭ يەسى داۋىلپاز دالا ۇنىمەن بىرگە ءبىتىسىپ, كوكشەنىڭ كوگىلدىر قىراتتارىن, جاۋھار كولدەرىن ارالاپ كەتكەن. اقكوڭىل ادامدار دا كەزدەسكەن سايىن قۇشاق جايا قارسى الىپ, كوڭىل تۇكپىرىندەگى جان سىرىن تاڭنىڭ ءمولدىر شىعىنداي جارقىراتا كورسەتپەك. ايتىپ ايتپاي نە كەرەك, اقىر سوڭىندا سىبىزعىداي سىزىلعان سۇلۋ ءان بىرىنەن سوڭ ءبىرى دۇنيەگە كەلدى دەسەدى. بار عۇمىرى كوركەم كوكشەنى جىرلاۋمەن وتكەن ارقالى اقىن ەركەش ءيبراھيمنىڭ قالامىنان جان تەبىرەنتەر جۇپ-جۇمىر ولەڭ جولدارى قانىق بوياۋمەن قۇيىلىپ ءتۇسىپ, «قۇلاقتان كىرىپ بويدى العان».
ناتيجەسىندە, سول كەزدەگى وبلىستىق «كوكشەتاۋ پراۆداسى» گازەتىنە ءشامشى اعامىز «بايعازىڭا بەس ءان ارنادىم, ەركە كوكشە!» دەپ اتالاتىن ماقالاسىن جاريالاعان. ماقالادا جەر ءجانناتىنىڭ اي ارۋ سيپاتى, قايتالانباس كوركەم كەلبەتى وسى جەردى جايلاعان جايساڭ جانداردىڭ جومارت تا ەر مىنەزى تىلگە تيەك بولعان.
ال ەندى زەرەندىدەگى كەزدەسۋگە قاتىسقان بەلگىلى اقىن قورعانبەك امانجولدىڭ ء«شامشى كەلگەن» دەپ اتالاتىن ولەڭى ساپار ءساتىن ايعاقتاپ-اق تۇر.
«كوكتەمدى سول ۇمىتام با,
كوكشەتاۋعا ءشامشى كەلگەن.
كوڭىلدى استە سۋىتام با,
كورگەن العاش ءان-شۇلەننەن.
جەتپىس ءتورتتىڭ جازعا سالىم,
زەرەن كولدىڭ جاعاسىندا,
جالعاستىرعان ءان ساپارىن
نۋ قاراعاي اراسىندا.
اقان, ءبىرجان اۋەلەتكەن
ءان بەسىگى تەربەگەندەي.
ءشامشى دە ءبىر ساۋەنى وپكەن,
وقجەتپەسكە ورلەگەندەي.
ايىرتاۋ مەن سىرىمبەتتى
اقىن ەركەش ارالاتتى.
قۇلاگەردەن ءدۇبىر جەتتى,
قامساقتىدا قونا جاتتى.
بۋرابايدا تولقىدى دا,
بۇركىتتىدەن ءشامشى دە استى.
شامىرقانا شالقىدى دا,
شابىتىنا قامشى باستى.
كوركەم كوكشە ءان قاناتىن
قالىقتاتىپ اسپانىنا,
شارىقتاتىپ سالتاناتىن,
شىقتى شىرقاپ اسقارىنا.
ەركەش اقىن ولەڭىمەن
كەرنەپ سازى اساۋ قاندى,
ەركە كوكشە - ەرەن كۇننەن
بازارلىققا بەس ءان قالدى.
كوكشەتاۋدا كوكتەم ەدى,
كوكتەم اتى - ءشامشى كەلگەن.
ساعىندىرعان سول اندەردى
كۇتىپ ءجۇرمىن انشىلەردەن».
ءيا, اقىن اعامىز انشىلەردەن سول بەس ءاندى كۇتىپ ءجۇر. ايتىلمايدى. ءبىز دە ەستىمەدىك. قايدا ەكەن, قايدا جاۋھارداي بەس ءان؟
اقمولا وبلىسى