كوكمۇنار ساعىمعا ورانعان ەركە كوكشەنىڭ بار سۇلۋلىعى, عاجايىپ سىمباتى, قايتالانباس كوركەم كورىنىسى «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ايماعىنا سامال جەلدىڭ جەلپۋىمەن كوشىپ كەلىپ, باۋىرلاي قونىپ, بىرىگە تۇتاسىپ جاتقانداي كورىنىس بەرەدى.
زەرەندى, شالقار, يمانتاۋ, ايىرتاۋ اتىرابىنىڭ تۇڭعىش كورگەن جان تاڭعالارلىق سۇلۋلىعى تاۋلى-ورماندى لاندشافتارى مەن زەرەندى, شالقار, يمانتاۋ, ساۋمالكول كولدەرىنىڭ اكۆاتورياسى ادەمى دە اجارلى انسامبل قۇراپ جاتىر. كوزى كورىپ, كوڭىلى سۇيسىنگەن جالپاق جۇرت وسى ءبىر التىن جىپپەن ادىپتەپ زەرلەنگەن اجارلى ايماقتى شۆەيتساريامەن سالىستىراتىنى بار. بالكىم, شەبەر سۋرەتشىنىڭ بار تالانتىن تاۋىسىپ سالعان كوركەم سۋرەتى ءتارىزدى لاندشافتارى ەگىز قوزىداي ۇقساس بولار. دالالىق ايماقتارىندا ۇيىسا بىتكەن بەتەگەلى, اقسەلەۋلى وسىمدىكتەر دۇنيەسى الما-كەزەك قايتالانىپ وتىرادى.
كوركەم سۇلۋلىق قانا ەمەس, قويناۋى تولعان قازىنا. ساياباق اۋماعىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 13 تابيعات ەسكەرتكىشى بار. پارك ۇجىمى ولاردىڭ ارقايسىسىنا تۋريستىك باعىتتار اشىپ وتىر. كوركەم تابيعاتتىڭ قويناۋىنا كەلگەن جان سۇلۋلىعىنا سۇقتانىپ قانا قويماي, رۋحاني ءنار الماق, كوكىرەگىندەگى قىزدار تىككەن كەستەدەي كەستەلەنىپ جاتقان بايلىقتى ەسەلەي تۇسپەك. بالكىم, سودان با ەكەن, الىستان ات ارىتىپ جەتەتىن ويلى دا ىزدەنىمپاز مەيمانداردىڭ ادەيىلەپ كەلىپ, يەن بايلىققا ءشولىن قاندىراتىن جەرى. انە, اناۋ كوز ۇشىندا كوكتورعىن ساعىمدى ءسال عانا سىلكىسەڭىز, عاجايىپ بەينەسى جارق ەتە تۇسەتىن ايىرتاۋ شوقىسى قوزىكوش جەردەن مەنمۇندالاپ, قويناۋىنا شاقىراتىنداي. ايىرتاۋ اۋىلىنان باتىسقا قاراي بەتتەسەڭىز, ون ەكى شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان ەكى جوتا تابيعات تاماشاسىنا توياتتار ەدى. جالعىز سۇلۋلىعىمەن عانا ەمەس, ەستى جاندى ەلىتەتىن ەستەلىگىمەن. مىنا ءبىر عاجاپتى قاراڭىزشى, ەكى جوتا شامامەن ءۇش ءجۇز مەترگە دەيىن قويىنداسا قۇشاقتاسىپ بارادى دا, قاق ايىرىلادى. ال تۇپكى ەتەك, الدە تامىر دەيىك پە, قوس جوتانىڭ قويىنداسقان تۇسى جۇمىرلانا ءبىتىپ, كىرىگىپ كەتكەن. ەل ەسىندە قالعان ادەمى اڭىز بىلايشا سىر شەرتەدى. ەستە جوق ەسكى كەزەڭ. قازاق دالاسىنىڭ قازىناسىنا كىمدەر قىزىقپاعان؟ جاۋ-جاراعىن اسىنىپ جامان ويلى باسقىنشى جاۋ تاپ بەرمەي مە؟ مىنە, سول كەزدە اعايىندى ەكى باتىر ات جالىنا قونادى. اق ساۋىتتارى جارقىلداپ, اجال اڭساعان سۇر جەبەلەر ءساۋىردىڭ سۇراپىل جاڭبىرىنداي جاۋدى دەيدى. قاراسى قالىڭ, مۇزداي قۇرسانعان باسقىنشى جاۋ قازىر-اق تىزە بۇكتىرەمىز دەپ ويلاعانىمەن, ەل ءۇشىن ەڭىرەپ تۋعان ەرلەردىڭ تۇلا بويىندا تاۋسىلىپ بىتپەس قاجىر-قايرات پايدا بولىپ, ات ۇستىنەن تۇسپەي, اپتالاپ سوعىسادى. باسقىنشى جاۋدى باۋداي تۇسىرەدى. ايتسە دە ءبىرىنىڭ ارتىنان ءبىرى ەرگەن, قۇمىرسقاداي قاپتاعان جاۋ تاۋسىلىپ بىتەر ەمەس. كۇن قانتالاپ اتىپ, اي قىزارىپ باتىپ, تۇلپاردىڭ دۇبىرىنەن سايىن دالانىڭ جاۋىرىنى بۇلكىلدەيدى. قانىڭدى قىزدىرىپ, جۇرەگىڭدەگى وتتى جالىن اتتىرعان ەستى ەستەلىكتىڭ شارىقتاۋ شەگى وسى جەرگە جەتكەندە ەرىكسىز بارماعىڭدى تىستەتەدى. الگى اعايىندى قوس باتىر جەبە وعىنان مەتر بولىپتى. ەل ءۇشىن وپات بولعان ەسىل ەرلەر-اي دەسەڭىزشى. مىنا عاجاپتى قاراڭىز, جەر ۇستىنەن مۇلدەم جوعالىپ كەتپەگەن ۇلكەندى-كىشىلى توبەلەرگە اينالىپتى. ءبىر-بىرىنەن ماڭگىلىك ايىرىلماستاي قۇشاقتارى ايقاسىپ, قوس شوقىعا اينالعان. وسى بەينەسىمەن كەيىنگىگە وي سالىپ تۇرعانداي. وي بولعاندا قانداي, ارعى استارىندا تۋعان ەلى, ىستىق توپىراعى, سۇيىكتى وتانى ءۇشىن وپات بولعان ەرلەردىڭ سۇيكىمدى دە سۇيىكتى بەينەسى ەل ەسىنەن ەشقاشان وشپەيدى, ءدال وسىلاي بيىكتەن قاراپ بايتاق ەلگە ەرلىك پەن ورلىكتى ۇلگى ەتىپ تۇرادى دەيتىندەي. الاشتان اسىپ تۋعان ارداقتى اعالارى اجالعا قيار جاندار ما ەدى؟ قاپىلىستا بولعان قازانى قارىنداسى دا اھ ۇرىپ, ازا تۇتادى. كۇنى-ءتۇنى جىلاۋ. سول كوز جاسىنان ويماقتاي ويپاڭدا تۇزدى كول پايدا بولىپتى. ءدامىن تاتساڭىز, ءتىلىڭىزدى قۋىرىپ, شەرگە بوككەن شەجىرە ءدال قۇلاعىڭنىڭ تۇبىندە سويلەپ قويا بەرەتىندەي.
اڭىز دا اقيقاتتان قۇرالعان. قۇددى الگى قوس شوقى ىسپەتتى. ءبىرىن-ءبىرى قۇشاقتاپ, ماعىنا ۇستەپ, مازمۇنىن بايىتىپ تۇراتىنداي. وسى ولكەنىڭ كونە تاريحىن كوكىرەگىنە قاپتاعان اقساقالداردىڭ ايتۋىنشا, باتىرلاردىڭ بىلەگىنەن اققان, جۇرەگىنەن اققان قاننان جەمىس-جيدەكتەر پايدا بولىپتى. كوپتىگى سونداي قىرىق كۇن شىلدەدە ورمان ارالاعان سالت اتتى جولاۋشىنىڭ كولىگىنىڭ تۇياعى قىپ-قىزىل بولىپ جەمىس سولىنە بويالىپ قالادى ەكەن.
ەل نازارىن وزىنە اۋداراتىن ايداي اجارلى, كوركەم ءمۇيىستىڭ ءبىرى – كوكارال. ەل جايىن ەكشەگەن ەستى اڭگىمەدە شامامەن ءVىىى عاسىردا كول سۋىنىڭ تارتىلۋى سەبەپتى پايدا بولسا كەرەك. ءىح عاسىردا زەرلى زەرەندى وڭىرىندەگى كۇمىس توستاعانعا قۇيعان ءزامزام سۋىنداي تولىقسىپ جاتقان زەرەندى كولىندەگى تۇبەككە اينالعان. كىندىگىنە بايلانعان كەرەمەت اڭىز دا بار. ءۇزىلىپ تۇسكەن مونشاقتاي كوگىلدىر كولدەر مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار, ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن جەر ءجانناتىنىڭ باۋىرىندا پايدا بولعان ادەمى اڭىز ءلۇپ ەتكەن سامال جەلمەن بۋرابايدىڭ بيىگىنە كوتەرىلىپ, وقجەتپەستىڭ شىڭىنا بايلانىپ قالعانداي. جادىراعان جازدا يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورماننىڭ ىشىندەگى مىڭ سان قۇس وسى اڭىزدى شەرتىپ, الاش دالاسىنا تاراتىپ جاتقانداي. اڭىز بىلاي دەيدى: وسى ولكەدە اي دەسە اۋزى, كۇن دەسە كوزى بار حاس سۇلۋعا جاس قايىڭداي سولقىلداعان جىگىت ەسى كەتە عاشىق بولادى. قاي زاماندا دا شىن عاشىقتاردىڭ جولى اۋىر. ارالارىندا الدەبىر تۇسىنبەستىك بولدى ما ەكەن, ەكى جاستىڭ اتا-انالارى عاشىقتاردىڭ جولىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇسسە كەرەك. ماحابباتتىڭ الاۋلاعان مازداعى جاندارىنا جاي تاپتىرماعان ەكى جاس ەل ىشىنەن قاشىپ شىعىپ, قويناۋى قۇستىڭ ۇياسىنداي جىلى كوكارالدى پانالاماي ما؟ نامىستانعان اتا-اناسى ات جالىن تارتىپ ءمىنىپ, قولىنا شوقپار ۇستاي الاتىن ءتامام جىگىتتى اتقا قوندىرادى. اتا ءسوزىن ەلەمەگەننىڭ سىباعاسى دايىن. ۇكىمدى ورىنداعاندارعا ات باسىنداي التىن سىيعا بەرىلمەك. ايتسە دە قوس مۇڭلىقتى قوينىنا العان كوكارال اتان تۇيەنى جاسىراتىن شالعىنىمەن قىمتاپ, اق قايىڭنىڭ جۇرەكشە جاپىراعىمەن كولەگەيلەپ, تاپتىرا قويمايدى. مىنە, سول كەزدەن باستاپ بۇل جەر – عاشىقتاردىڭ مەكەنى. ءبىرىن-ءبىرى ءولىپ-ءوشىپ ۇناتقان عاشىقتاردىڭ تابانى وسى جەرگە تيسە, توتەننەن كەلەر قىرسىقتان پىشاق كەسكەندەي قۇتىلادى دەيتىن ۇعىم بار. وسى ادەمى اڭىزدى سۇيەگىنە سىڭىرگەن قازىرگى جاستار تابيعاتى تامىلجىعان تاڭعاجايىپ تۇبەككە كەلۋگە, كۇمىس تولقىندارى جاعالاۋعا اسىققان زەرەندى كولىنە شومىلۋعا قۇمار. كول جاعاسىنداعى قىرقاباۋ شوقىسىنا كوتەرىلسەڭىز, زەرگەر زەرلەگەن زەرەندىنىڭ بار سۇلۋلىعى تۇپ-تۋرا الاقانىڭىزداعىداي كورىنەر ەدى.
ءيا, بۇل شوقىدان ايگىلى ايىرتاۋ اتىرابى دا, التىنمەن زەرلەپ, كۇمىسپەن كۇپتەگەن كوركەم كەلبەتى دە كورىنەدى. تەك كورە بىلەتىن كوز كەرەك. انە, اتتانار جاعىڭداعى اياق كولدىڭ جاعاسىمەن كوكتەي ءوتىپ, جەكە كولدىڭ تولىقسي تولقىعان سىلدىرىنا قۇلاق ءتۇرىپ, اسىقپاي-اق اياڭداساڭىز, جاقسىلار ۇشقان جاسىل تاۋ – سىرىمبەتتىڭ باۋىرىنا ىلىگەسىز. وندا ايگىلى ايعانىم حانشانىڭ قونىسى بار.
اسقارى كوك تىرەپ, قۇزار شىڭدارى قازباۋىر بۇلتتىڭ جەلكەنىن جۇلمالاماسا دا, اتاق-داڭقى الەمگە ءماشھۇر تاۋ. بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, گەوگرافيالىق ولشەم ەسەبىمەن تاۋ ساناتىنا دا جاتپاۋى مۇمكىن. ايتسە دە باۋىرىنان جاقسىلار تۇلەپ ۇشقان, ۇل-قىزى داڭقىن تورتكۇل دۇنيەگە ءمالىم ەتكەن تاۋ باۋىرى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن عاجايىپ تابيعاتىمەن عانا ەمەس, سول الاشقا ارداقتى ۇل-قىزدارىنىڭ كىندىك قانى تامىپ, ەرجەتكەن ولكەسى, ايالار اق بەسىگى بولعاندىقتان دا سۇيىكتى. تۋرا تاۋ ەتەگىن بوكتەرلەپ ايعانىم حانشا قىستاۋىنا اپاراتىن جولعا ىلىكتىك. كەشەگى كەڭەس زامانىندا وقتاي ءتۇزۋ, تاقتايداي تەگىس جول ەدى, كۇتىمسىزدىكتەن ويدىم-ويدىم قازان شۇڭقىرلار پايدا بولىپتى. اتتانار جاق قاپتالدا اتاقتى قۇمدىكول. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, انەبىر زاماندا كۇمىستەي سۋى تولقىپ جاتاتىن عاجاپ تازا, سۋى بال, جاعاسى شۇيگىن كول بولسا كەرەك-ءتى. قازىر جاعالاۋىن رەپەيسىز وسكەن قالىڭ قامىس جاۋىپ كەتكەن ەكەن. ۇشسا كوكتىڭ ءجۇزىن جاباتىن, قونسا جەردىڭ ءجۇزىن جاباتىن قاز-ۇيرەك جىرتىلىپ ايىرىلاتىن, كۇمىس كولدىڭ اجارىنا قامىستان كىرەۋكە تۇسكەن كورىنەدى.
ايعانىم – ابىلاي حاننىڭ تۇڭعىش ۇلى ءۋاليدىڭ كىشى ايەلى. ياعني ول اتاق-داڭقى الەمگە تاراعان, التى الاشتىڭ باسىن قوسىپ ەل ەتكەن, اقىل-پاراساتىنا تەڭ كەلەر جان جاراتىلماعان ۇلى ابىلايدىڭ كەلىنى. جاراتىلىسىنان ايرىقشا دارىنعا, ەرەكشە بىتىمگە يە بولعان, ارتىنا ولمەس-وشپەس مۇرا قالدىرعان, مىناۋ جارىق دۇنيەدەن قۇيرىقتى جۇلدىزداي جارق ەتىپ اعىپ وتكەن عۇلاما عالىم شوقاننىڭ اجەسى. ونىڭ اكەسى – شىڭعىس سۇلتاننىڭ تۋعان اناسى. نەگىزىندە اۋەلى ەل اراسىندا ءوزىنىڭ ايرىقشا اقىلىمەن, كورىكتىلىگىمەن, بىلىمدىلىگىمەن, پاراساتتىلىعىمەن حانشا اتانعان. جالپاق جۇرتتىڭ قوشەمەتى مەن قۇرمەتىنە يە بولعان. تەگى – قۇدايبەرلى بايىمبەت, رۋى – اتىعاي. ءوز اكەسى – سارعالداقتىڭ ارعى جاعى ايگىلى ءمالىم قوجا. شىنتۋايتىن ايتقاندا, ايعانىم تورە تۇقىمىنا جاتپايدى. ايتسە دە «قارادان شىعىپ حان بولعان» دەمەكشى, دارحان تابيعات سىيلاعان, جاراتقان يەم ماڭدايىنا تارتۋ ەتكەن تاعدىر-تالايى حانشانى شىرقاۋ بيىككە كوتەرگەن. ءسويتىپ, سول تۇستاعى قازاق ايەلدەرى اراسىندا ءىرى قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلىپ, جالپاق ەلدى باسقارۋ تىزگىنىنە يە بولۋى وسى ءسوزىمىزدى تىرىلتە تۇسەر ەدى. جانە ءبىر ەرەكشە سيپاتى – ۇلاعاتتى ۇل-قىزدار تاربيەلەپ وسىرگەن ايەل-انا. ءوزىنىڭ ۇلى شىڭعىستان باستاپ بالالارىنا ورىس تىلىندە ءبىلىم الۋعا ىقپال ەتىپ, ءتالىمدى تاربيە بەرگەن. ءبىلىم مەن ونەردى قاسيەت تۇتقان حانشانىڭ ءوزى دە قازاق جانە ورىس تىلدەرىن وتە جەتىك بىلگەن كورىنەدى. وعان قىزمەت بابىنداعى ءارتۇرلى جازباشا قۇجاتتاردىڭ ءتارتىبى دالەل بولا الادى.
نەگىزىندە ءۋاليحاننىڭ ەكى قىستاۋى بولعان دەسەدى. ونىڭ ءبىرى بۋراباي ماڭىنداعى حاننىڭ قىزىلاعاشى دەپ اتالاتىن قىستاۋ دا, ەكىنشىسى كىشى ايەلى ايعانىمنان تارايتىن ۇرپاقتاردىڭ ەنشىسىنە تيگەن. ءدال وسى ارادا اناۋ تاۋ باۋىرىنان باستالىپ جارقىننىڭ جالپاق دالاسىنا ۇلاساتىن قايىڭدى, قاراعايلى, قۇيقالى ءوڭىردى مال-جانىنا ءورىس ەتكەن ايعانىم حانشا ابدەن, مامكە, شەپە, حانقوجا, ءالجان ەسىمدى ۇلدار مەن راقيا, ءنۇريلا اتتى ەكى قىز تاربيەلەپ وسىرگەن.
تاريح ايتادى: 1920-1930 جىلدارى قازان توڭكەرىسىنەن كەيىنگى داۋىردە الدەبىر سودىرلار وسى قونىستى قيراتقان, ابدەن بۇلدىرگەن. ال قالعان بورەنەلەرىنەن 1930 جىلى ساۋمالكول سەلوسىندا كلۋب ءۇيىن سالىپتى. ءسويتىپ, توڭىرەگىنە اي نۇرىنداي سىرباز ساۋلە سەبەزگىلەگەن ايعانىم حانشانىڭ مەكەنجايى 1993 جىلعا دەيىن قاڭىراپ بوس جاتتى. كونە جۇرتى عانا. 1985 جىلى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ رەسپۋبليكالىق تاريحي-ەتنوگرافيالىق مۇراجايى اشىلدى. سول تويدىڭ قارساڭىندا سىرىمبەت سەلوسى ءبىر جاسارىپ قالدى. قازاقتىڭ «جاقسى اكەنىڭ اتى – بالاعا قىرىق جىل ازىق» دەيتىنى راس. قىرىق جىل عانا ەمەس, ءجۇز جىل وتكەسىن دە, ءجۇز ەلۋ جىل وتكەسىن دە جاقسىلىق شاراپاتى ءتيىپ جاتىر. سول تويدىڭ تۇسىندا سىرىمبەت باۋرايىنداعى اڭىز-ەرتەگىگە اينالعان ءۋاليحانوۆتار قونىسىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. نەگىزىنەن شوقاننىڭ اتا قونىسى تۋرالى سالعان سۋرەتتەرى باسشىلىققا الىندى. ءسويتىپ, ەل يگىلىگىنە جاراتىلعان قارا قونىس سىرلى
سىرىمبەتتىڭ باۋرايىندا ءوزىنىڭ قايتالانباس عاجايىپ كەيپىمەن سىر شەرتىپ تۇر. قازىر مۇندا شوقاننىڭ تاريحي-ەتنوگرافيالىق مۇراجايى مەن ايعانىم مەكەنجايى بىرىكتىرىلىپ, سىرىمبەتتەگى مۇراجاي كەشەنىن قۇراپ وتىر. مۇراجاي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, توعىز مىڭعا تاياۋ ەكسپونات بار ەكەن.
سىرىمبەتتىڭ باۋرايىنان اتتانساڭىز, ەتپىسىرىم ۋاقىتتا يمانتاۋ قىلاڭ بەرەر ەدى. يمانتاۋ اۋىلىنان شامامەن ءتورت شاقىرىم جەردە تاسارال دەپ اتالاتىن ادەمى ءبىر ءمۇيىس بار. قۇس قاناتى جەتەتىن بيىكتەن تامسانا كوز سالساڭىز, قۇتتى جۇرەك پىشىندەس. جاپان دالانىڭ توسىنە عايىپتان تايىپ ءتۇسىپ قالعان ءبىر شوكىم جاقۇتتاي جارقىراعان ارالدا قازاق دالاسىندا وتە سيرەك وسەتىن ارشا ءوسىپ تۇر. سەمىز توقتىنىڭ جۇنىندەي تۇتاسا بىتكەن قازاق ارشاسىنىڭ بۇيىعى بۇتالارى جاعالاۋدى قۇراق كورپەدەي كومكەرىپ, كەرەمەت ءسان بەرەدى. شوكىمدەي ارالدا سان الۋان وسىمدىك وسەدى. كادىمگى قاراعاي, ساقالدى قايىڭ, شيە, تاڭقۋراي دەيسىز بە, تولىپ جاتىر. انە, باۋىرىن جەردەن كوتەرمەي سۇر جىلان جورعالاپ بارادى. جاعالاۋدىڭ تايىزداۋ جەرىنەن سۋ جىلاننىڭ سۇلباسى كورىنەدى. وسى ءبىر تابيعاتتىڭ تاماشا ۇيلەسىمى كوڭىلىڭدى كوتەرگەنى سونداي, جاڭاعى دەندروپاركتەن كورگەنىڭ ويىڭا قايتا ورالادى. تاراتىپ ايتا كەتەيىنشى, «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ نەگىزى 1904 جىلى قالانعان.
– بۇل – ۇلتتىق پاركتىڭ ايىرتاۋ فيليالى, – دەيدى پاركتىڭ باس ديرەكتورى ەربول ساعديەۆ. – جالپى اۋماعى 28,9 گەكتاردى الىپ جاتىر. ءجۇز جىلدان استام تاريحى بار ەكپە اعاشتارىنا بايقاۋ جۇرگىزىپ وتىرامىز. مۇندا قاراعاي, شىرشا, بالقاراعاي, قايىڭ, كوكتەرەك, ۇساق جاپىراقتى جوكە, تاتار ۇيەڭكىسى, ۇشقىر جاپىراقتى ۇيەڭكى, بۇتا تۇقىمداستاردان سارى اكاتسيا, جۇپارگۇل, كۇنجارا, تاڭقۋراي, قارا جانە التىن تۇستەس قاراقات, ايۋبادان, توشالا وسەدى. 1962 جىلدارى وتىرعىزىلعان جەمىس باعى – جالپاق جۇرتتىڭ سۇيىكتى ورنى.
بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەيتىن تاعى ءبىر تاريحي ەسكەرتكىش – ورمان كۇزەتشىسىنىڭ قونىسى. 1898 جىلى اسكەري جۇمىسشىلاردىڭ تيپتىك جوباسى بويىنشا سالىنىپتى. قازاقستان اۋماعىندا وسىنداي عيماراتتىڭ قىرىققا جۋىعى تۇرعىزىلعان ەكەن. قازىر ەكەۋى عانا ساقتالىپتى. ءبىرى «كوكشەتاۋ» پاركىنىڭ زەرەندى فيليالىنىڭ قويناۋىندا بولسا, ەكىنشىسى قارقارالى ۇلتتىق پاركىندە. ورمانشىلىق قونىستارى 1882 جىلدان كەيىن جەر جانە م ۇلىك مينيسترىلىگى ۇيىمداستىرعان قازىناشىلىق ورمانشىلىقتاردا بولعانعا ۇقسايدى. قونىسپەن بىرگە قىزمەتشىلەرگە ارنالعان ءۇي, ات قورا, قۇدىق جانە جەرتولە بولعان ەكەن. وسى قونىستاردىڭ جانىندا كىشىگىرىم دەندروپاركتەر ورنالاستىرىلعان. ورمان كۇزەتىنە ارنالىپ ءۇي سالىنعان. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعانعا دەيىن قايماعى بۇزىلماي تۇرعان دەسەدى.
جۇماق جەردىڭ جىلناماسى ءبىر ماقالانىڭ شەڭبەرىنە قايدان سىيسىن؟ بەتىنەن قالقىپ العانىمىز وسى.
اقمولا وبلىسى