جىلۋدى ساقتايتىن وقشاۋلاعىش: تابىس تا, تۇيتكىل دە بار

ءونىم ەكسپورتتىق الەۋەتكە يە

العاش اشىلعان كەزدەن-اق قۇرىلىس سالاسى ماماندارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, سۇرانىسقا يە بولعان ءونىمنىڭ وتىمدىلىگى نەدە؟ ارينە, ساپاسىنا بايلانىستى. جى­لۋ وقشاۋلاعىشتىڭ الدە­نەشە ءتۇرىن دايىندايتىن كاسىپورىن سەندۆيچ-پانەلدەرىن دە وندىرەدى. ساپا تۋرالى اڭگىمە ساباق­تاعان­دا سەرىكتەستىك باس­شى­لارى يتاليالىق «Gamma Meccanica SPA» كومپانياسى­نىڭ تەحنو­لوگيا­­لىق جەلىسىنىڭ جەتىستىگىن اۋىزدارى­نىڭ سۋى قۇرىپ ماقتاپ وتىر. كاسى­پورىن ونىمدەرى وزدەرىنىڭ «MakWool» ساۋدا بەلگىسىمەن تىر­­كەلگەن. اتاق-ابىرويى دا ءوز ەلىمىزدىڭ ىشىن­دە, الىس-جاقىن شەتەلدە دە وسى بەلگىمەن تانىس. دايىن ءونىم ساپاسى مۇقيات تەكسەرىلىپ, سان ءتۇرلى ساراپتامادان وتكىزىلىپ, وتاندىق جانە رەسەيلىك ءتيىستى سەرتيفيكاتتارعا يە بولعان.

كوزدەگەن ماقساتقا قول جەتىپ, ءوز بيىگىنە شىققان كاسىپورىن ءونىمى قازىر رەسەي مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنە شىعارىلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا جىلدىق ءونىم كولەمىن 55 مىڭ تونناعا جەتكىزبەك. ول ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانباق. اسىرەسە «جاسىل» وندىرىسكە يەك ارتۋدى كوزدەيدى. تورتكۇل دۇنيەگە, تابيعاتقا, قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ جاعىن مىقتاپ قولعا الىپ وتىرعان جايى بار.  قازىر مۇندا 170 ادام جۇمىس ىستەيدى, ورتاشا ەڭبەكاقى 320 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە. شاعىن قالانىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن كوپ-كورىم تابىس. ونىڭ ۇستىنە كاسىپورىندا قول ەڭبەگى مەيلىنشە ازايتىلىپ, قىرۋار جۇمىس مەحانيكالاندىرىلعان.

قتج قاشانعى قىرسىعادى؟

وتاندىق ءوندىرىستىڭ العا باسقان قادامىن كەرى كەتىرىپ, تۇساۋ بولىپ تۇرعان تۇسى دا بار ەكەن. وسى ءبىر ماسەلەنى ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس. جالقىعا ەمەس, جالپىعا قاتىستى دۇنيە. كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنە قاراعاندا, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قىزمەتىنە كوڭىل تولمايدى. وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ءسال تارقاتىپ ايتا كەتەلىك. زاۋىتتىڭ ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەپ تۇرۋى شيكىزاتتىڭ ۋاقىتىندا, كەشىكتىرىلمەي جەتكىزىلۋىنە بايلانىستى. ال قاجەتتى شيكىزات, ياعني بازالت تاسى رەسەيدىڭ التاي ول­كە­سىنەن تاسىمالدانادى. التايداعى «التاي كوكس» اكتسيونەرلىك قوعامى ۇسىناتىن ءونىم ماكينسك قالاسىنا جەت­كىزىلگەنىنشە قانشاما ماشاقات. شەكارالىق ايماقتاعى قۇلاندى ستانساسىندا شيكىزات تيەلگەن ۆاگوندى تاسىمالدايتىن قازاقستان جاعىنىڭ لوكوموتيۆتەرى تاپشى. رەسەي جاعىنان كەلەتىن تەمىرجول بويىنداعى ۆاگوندار ءدال وسى ستانسادا ىركىلىپ قالادى. ال شيكىزاتتىڭ ۋاقتىلى جەتكىزىلمەۋى – قانشاما شىعىن.

ماسەلەن, كۇنى بۇرىن تۇزىلگەن كە­لىسىمشارتتار ۋاقتىلى ورىندالمايدى, كرەديتورلار الدىنداعى مىندەتتەمە دەر كەزىندە وتەلمەيدى, سالىق تا جۇيەلى تولەنبەيدى. وسىنداي بىرقاتار ماسەلە ءبىر عانا جايدىڭ ساتىمەن ساباقتالماۋى­نان تۋىنداپ وتىر. زاۋىت باسشىلىعى «قازاقستان تەمىر جولى» باسشىلارىنا بىرنەشە مارتە حات جازىپ, ءوتىنىش ايت­قانىمەن, ازىرگە وڭ قورىتىندى شىعا قويعان جوق. جۇك تاسىمالىنداعى وسىنداي ورالىمسىزدىقتار ءجيى تۋىن­دايتىنى – شىندىق. جالعىز بۇل سەرىكتەستىك قانا ەمەس, اگروونەركاسىپ سالاسىنداعى قانشاما قۇرىلىم بەينەت شەگىپ وتىر.

قالدىقتار قايتا وڭدەلەدى

كاسىپورىننىڭ قورشاعان ورتاعا زالال كەلتىرمەۋگە تىرىسىپ, بار مۇمكىندىگىن جۇمىلدىرىپ وتىرعانىن جوعارىدا سىنا­لاي ايتىپ كەتتىك. وسى پىكىردى ءسال عانا دامىتىپ ايتاتۇعىن بولساق, كاسىپ­ورىن الداعى ۋاقىتتا الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقى­لى قورشاعان ورتاعا ينەنىڭ جاسۋىنداي زيان كەلتىرمەۋگە تىرىسىپ جاتىر. 2023 جىلدىڭ ءساۋىر ايىن­دا «FAS Hansek GmbH» نەمىس كوم­پا­نيا­سىنىڭ تەحنولوگيالىق جەلىسىن ورنات­قان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وسى جەلى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن بازالت تاسىنىڭ قالدىعىن  جويۋ ساپ تىيىلدى. قالدىقتار قايتا وڭدە­لەدى. دەمەك ءوندىرىس بارىسىندا قور­شاعان ورتاعا زالالىن تيگىزەتىن زيان­دى زات مۇلدە قالمايدى. جاعىمدى جاڭالىقتىڭ اسەرى جاسىل الەمنىڭ جۇزىنە كىرەۋكە تۇسىرمەۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان ۇنەم ماسەلەسىندە دە ۇتىمدى. الىستان تاسىمالدانعان شيكىزات تۇگەلدەي كادەگە جاراتىلادى. جاڭا جەلىنى گەرمانيادان كەلگەن ماماندار قۇراستىرىپ, مۇندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى وقىتىپ, جولعا قويىپ كەتتى.  

ەندىگى ءبىر ماسەلە – بازالت تاسىنان تالشىق ءوندىرۋ كەزىندە قالاتىن قالدىق. بۇل قالدىق ەكىنشى قايتا وڭدەۋگە جاتپايدى. سوندىقتان قالدىقتى ۇنتاقتاپ, ينەرتتى ماتەريال دايىنداۋعا كوشكەن. بۇل ورايدا وندىرىلەتىن ءونىم وندىرىس­تىك الاڭنىڭ استىنا توسەيتىن شاقپا تاستارعا اينالىپ, دۋال قابىرعالارى­نا دا پايدا­لانۋعا ابدەن بولادى. وسى جىل­دىڭ ءساۋىر-مامىر ايلارىندا جاڭا ءوندىرىس جەلىسى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستايدى. ءدال مۇنداي سيپاتتاعى جاڭا دۇنيە ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت قولعا الىنىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك.

شيكىزاتتىڭ رەسەيدەن تاسىمالدانىپ جەتكىزىلۋى قيىنعا سوعىپ وتىرعانىن ايتتىق. ارينە, بازالت تاسىنىڭ قۇ­را­مىنداعى حيميالىق قوسىندىلار تا­لاپقا ساي بولۋى كەرەك. مۇنداي تاس ءوز ەلىمىزدە دە بار ەكەن, ءتىپتى الىستا دا ەمەس, ماكينسك قالاسىنان قىرىق شاقىرىم جەردەگى كىشكەنتاي جانە كەلىنشەك ەلدى مەكەندەرىنىڭ ماڭىندا. تەك اتتەگەن-ايى باعالى تاس «بۋراباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا.

تابىسى مول كاسىپورىن شاعىن قا­لانىڭ شىرايىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كە­­لەدى. جۇرتقا جاساعان جاقسىلىعىن جاريالاپ ايتقىلارى كەلمەيدى. ول دا – ءبىر جاقسى قاسيەت. قالاي بولعان كۇندە دە, قىرۋار ادامعا جۇمىس بەرىپ, بيۋدجەتكە قوماقتى قارجى اۋدارىپ وتىرعان وتاندىق ءوندىرىستىڭ ورگە ءجۇزۋى – قۇپتارلىق-اق دۇنيە.

اقمولا وبلىسى,

بۇلاندى اۋدانى