بۇعان دەيىن ۇلىتاۋ مەن تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي بۇل جولى «حان وردالى سارايشىقتىڭ» ىرگەسىندەگى اتىراۋدا ءوتتى. پرەزيدەنتىمىز جىل باسىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەرتەرەك وتەتىنىن ەپتەپ اڭداتقان ەدى.
ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىنداعى پرەزيدەنت ءسوزىن تۇيىندەپ ايتساق قالاي سيپاتتاۋعا بولادى؟ ۇلتتىڭ بىرەگەيلىگى, ەل-جۇرتتىڭ توپتاسۋى, جاڭا قوعامدىق ادەپ. ەلىمىزدىڭ كەلەشەك كەلبەتىن «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات – وزىق ويلى ۇلت» دەگەن ۇشتاعان ۇعىمعا سىيعىزدى.
مەملەكەت باسشىسى وسى جولى قوعامدىق كونسوليداتسيا جانە جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ودان ءارى دامىتۋ جايىنا باسىمدىق بەردى. «ەلدىگىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ماسەلە – حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاۋ. سەبەبى ىنتىماعى جاراسقان ۇلت ەشقاشان ۇتىلمايدى. بۇل ىستە زيالى قاۋىم ايرىقشا ءرول اتقارادى. اسىرەسە, ەلگە ءسوزى وتەتىن اعا بۋىننىڭ ورنى بولەك. ولار – قازاقتىڭ قايماعى, ۇلتتىڭ ماقتانىشى. ەلدىڭ تۇتاستىعى زيالى قاۋىمنىڭ بىرلىگىنەن باستالادى. ياعني الدىمەن ەل اعالارىنىڭ اراسىندا اۋىزبىرشىلىك بولۋى كەرەك. ولار ۇرپاققا ونەگە بولاتىن كەسەك اڭگىمە ايتۋى قاجەت» , دەدى پرەزيدەنت.
دەمەك, قوعامدا «اتالى سوزگە توقتاۋ» ماسەلەسى ورنىعۋعا ءتيىس. ال بۇل قازىر وڭاي ەمەس. بەلگىلى ءبىر مولشەردە ءبىز قازاقى ۇعىمدار مەن اتا-سالتىنان اجىراپ كەتتىك. بۇل كۇندە قانشا ءباسى زور, ماعىناسى مول بولسا دا بىرەۋدىڭ ءسوزىن ەكىنشى بىرەۋ مىسە تۇتا بەرمەيتىن بولدى. ەل اراسىندا ءسوزى ءوتىمدى ابىز اقساقالدار جوق ەمەس. الايدا ولاردىڭ قوعامدىق مارتەبەسى كوبىرەك كۇماندى ويعا جەتەلەيدى. بالكىم, وزبەكستانداعىداي ەل اراسىندا وتە سىيلى, بەدەلدى, ادال ازاماتتاردى مەملەكەت ەسەبىنەن مەككەگە قاجىلىققا اپارۋ, وسىنداي باسقا دا تاسىلدەر ارقىلى اقساقالداردى قۇرمەتتەۋ ءۇردىسىن جەدەل ورنىقتىرۋ قاجەت.
پرەزيدەنت مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىن قالىپتاستىرۋ, ساياسي-الەۋمەتتىك سالالار الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى مىندەتتەر مەن ماقساتتاردى ايقىنداپ بەردى. ەلدىڭ يدەولوگياسى مىقتى بولسا, ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا سەبەپشى بولادى. ەگەر ولاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيى جوعارى بولسا, ءار ازاماتتىڭ ىنتالى تۇردە جۇمىس ىستەپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتەتىنى انىق.
قازىرگى جەدەل وزگەرىپ جاتقان الەمدە جاڭاشىلدىققا قۇمار بولىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە تىرىسۋى كەرەك. الەمدەگى IT تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە كۇش سالۋ كەرەك. زامان اعىمىنا ىلەسە الماساق, ءبىزدىڭ ۇلت باسەكەگە قابىلەتتى بولا المايدى. سوندىقتان, ەرتەڭگى كۇنى ەلىمىزدى باسقاراتىن ۇرپاق – جاستار ءۇشىن جاڭاشىلدىق پەن جاسامپازدىق, باستاماشىلىق ەڭ نەگىزگى شارتتاردىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس.
قۇرىلتاي «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» دەپ اتالدى. ال بۇل ءۇش تاعان كەزدەيسوق ەمەس, تابىسقا جەتۋشى ەلدىڭ باستى كريتەريى. سەبەبى ادام ادال بولسا, ادال ەڭبەك ەتسە, ادال تابىس تاپسا مەملەكەتىمىز دامىپ, ەلىمىز وركەندەپ, الەمدەگى وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلاتىنىمىز كامىل.
سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ دەپۋتاتتارى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ جانە جاساندى ينتەللەكت ءىسىن جۇيەلەۋگە قاتىستى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە, ء«تىل-قازىنا» ورتالىعىندا, استانا ءىت ۋنيۆەرسيتەتىندە بولدى. جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىن ەرتەرەك قامداپ, مەملەكەتتىك تىلدە جۇمىس ىستەۋىنە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. وسى ارقىلى ەگەر ەلىمىز سۋپەر-كومپيۋتەرگە قول جەتكىزسە, قازاقستان تەك ءوزى ءۇشىن ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل تۇركىتىلدەس ەلدەرگە جاساندى زەردەنىڭ قۋاتى مەن قىزمەتىن كەڭىنەن پايدالانۋعا مۇمكىندىك الادى.
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى «ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن «كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ» ءمان-ماڭىزى زور ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. بۇل مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. قازاق ءتىلىن دامىتامىز دەسەك, قازىرگى زامانعى ءادىس-تاسىلدەردى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانعان دۇرىس. تەك اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ پايدالى جاعىن الىپ, زياندى جاعىنان ساق بولعان ءجون. اشىعىن ايتساق, ينتەرنەتتى تالعامسىز پايدالانۋ بالا تاربيەسىنە تەرىس ىقپال ەتىپ جاتىر. بۇل – وكىنىشكە قاراي, اقيقات. بالالار تۇگىلى, اتا-انالار دا الەۋمەتتىك جەلىدەگى ماعىناسىز كونتەنتكە تىم اۋەس», دەپ اتاپ ءوتتى.
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتە ءتۇسۋ ماسەلەسىنە پرەزيدەنت بيىل دا توقتالدى. ويتكەنى بۇل – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعىتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازىر قازاق ءتىلى بيزنەستىڭ, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ تىلىنە اينالا باستادى. بۇل ءۇردىستى ودان ءارى دامىتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءارى توتە جولى – اعارتۋشىلىق دەدى مەملەكەت باسشىسى. ونىڭ ىشىندە كىتاپ باسۋ ءىسى مەن اۋدارما ماسەلەسى وزەكتى.
«كەيىنگى كەزدە باسپاگەرلەردىڭ جاڭا بۋىنى الەمدىك بەستسەللەرگە اينالعان شىعارمالاردى اۋدارىپ ءجۇر. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءمانى – وسىندا. ەشكىمدى ماجبۇرلەمەي, كۇندەلىكتى ومىردەگى قاجەتتىلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعايتا بەرەمىز», دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسوز اۋانىنىڭ استارىن كوكىرەگى اشىق ازاماتتار تەرەڭ ۇعىنىپ وتىر.
پرەزيدەنتتىڭ «مەملەكەتتىك ءتىلدى ەشكىمدى ماجبۇرلەمەي دامىتايىق» دەگەن پىكىر ورىندى ايتىلعان. ءتىلىمىز كۇندەلىكتى قاجەتتىلىككە اينالسا, ەرتەڭ-اق تۇعىرعا قونادى, قازىرگى مەكتەپتە ءبىلىم الىپ جاتقان بالالار قازاق تىلىندە ەركىن سويلەيدى, ال ولار – ەلدىڭ بولاشاعى. سوندىقتان ءتىل مەن كىتاپ ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. كىتاپ – جان ازىعى, اسىرەسە قازاق تىلىندەگى كىتاپتاردى وقۋ كەرەك, ءبىزدىڭ ءتىلىمىز وتە باي. بيىل 1-2 ناۋرىز كۇندەرى كيەلى تۇركىستاندا «قازاق ءتىلى – عىلىم ءتىلى: ءداستۇر جانە يننوۆاتسيا» اتتى سيمپوزيۋمدا تىلگە بايلانىستى ءبىراز نارسە ورتاعا تاستالىپ, تالقىلاندى. ءتىلىمىز دامىسىن دەسەك, جاستار قولىنداعى سمارتفونىنداعى اقپاراتتارعا قاراي بەرمەي, بويىنا كىتاپقۇمارلىقتى دامىتۋ كەرەك.
قازىرگى زامان – تۇرپاتى بولەك زامان. بۇل – زەردەلى زامان. ال زەردەلى زامانعا زەرەك ۇلت كەرەك. بۇل ءۇشىن جاستاردىڭ جادى مىقتى, وقىعاندى توقي ءبىلۋ قاسيەتى ورنىعۋعا ءتيىس. جاپپاي جاستاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ قاجەت. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا ەلىمىزدەگى مادەنيەت وشاقتارى مەن كىتاپحانا ءىسى نازاردان قاعىس قالدى. توقسانىنشى جىلدارداعى الاساپىران ۋاقىتتا جۇزدەگەن كىتاپحانا جابىلدى. تالاي كىتاپ قورىنان ايىرىلىپ تا قالدىق.
كىتاپقۇمارلىق – جاقسى قاسيەت. مىسالى, كوپتەگەن مەملەكەت ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن اتاپ وتەدى. ءبورىحان نۇرمۇحامەدوۆ, ايدوس سارىم, دانيار اشىمباەۆ باستاعان قۇرىلتاي مۇشەلەرى وسىنداي باستاما كوتەردى. ولاردىڭ ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن بەلگىلەۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدايتىنىن ايتقان پرەزيدەنت: «بىراق ونى مازمۇندى ەتىپ وتكىزۋ قاجەت. مىسالى, ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ, ارنايى جارمەڭكەلەر وتكىزۋ قاجەت. شىن مانىندە, وزىق ويلى ۇلت بولۋدىڭ ەڭ توتە جولى – كىتاپ وقۋ. سوندىقتان كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قوعامدا بارىنشا ورنىقتىرۋىمىز كەرەك», دەدى.
«وزدەرىڭىزگە ءمالىم, مەن بىلتىر تۇركىستاندا وتكەن قۇرىلتايدا ەلىمىزدە تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن زاماناۋي كىتاپحانا سالۋ تۋرالى ايتتىم. ونداي كىتاپحانالار كوپتەگەن ەلدە بار. مەنىڭ تاپسىرماممەن الماتىدا جانە استانادا كوپ ۇزاماي وسىنداي تاماشا عيماراتتار بوي كوتەرمەك. جالپى, بۇل سالانى جەتىلدىرۋ ءۇشىن باسقا دا اۋقىمدى شارالاردى قولعا الۋ قاجەت. الماتىدا كەيبىر كىتاپحانالار زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىلدى. وندا جاستاردىڭ شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ, ءبىلىمىن ۇشتاۋىنا تولىق مۇمكىندىك بار. وبلىس اكىمدەرى وسى جاقسى تاجىريبەنى جالعاستىرۋى كەرەك».
«ويلى ادامعا قىزىق كوپ بۇل جالعاندا» دەپ قارايتىن بولساق, جاڭا ءححى عاسىر قازاققا قارايلاسار عاسىر بولماق. ۇلتتىڭ ىشكى قۋاتىن دۇرىس باعىتتاۋ كەرەك بولادى بىزگە. الداعى تىرلىكتىڭ باعىت-باعدارى ۇلتىمىزدى زامانا تالاپتارىنا سەرگەك قارايتىن, باسەكەگە قابىلەتتى, اسا زەردەلى ءھام ىرگەلى جۇرت قاتارىنا قوسۋ عانا بولماق.
نۇرتورە ءجۇسىپ,
سەنات دەپۋتاتى