يمپورتتالاتىن ازىق-ت ۇلىكتەردىڭ اراسىندا گەندىك تۇرلەندىرىلگەن ونىمدەر كەزدەسۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن ەت ونىمدەرىن سەنىمدى ساۋدا ورىندارىنان ساتىپ الۋ قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا جاساندى ەت ءوندىرىسى ءورىس الىپ بارادى. سوندىقتان قاجەت بولعان جاعدايدا ۆەتەرينالىق قۇجاتتارى ناقتىلانعان, سانيتارلىق قاداعالاۋ ورىندارىنان رۇقساتى بار تابيعي ەت ونىمدەرىن تۇتىنعان ءجون. بۇل پىكىردى س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نۋتريتسيولوگيا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, ۇلتتىق سالاۋاتتى تاعامتانۋ ورتالىعىنىڭ مامانى ايگۇل قوجاحمەتوۆا العا تارتىپ وتىر.
ايگۇل ناعاشىبەكقىزى وسى ورايدا ۇن ونىمدەرىن تاڭداعاندا دا قۇرامىندا كەبەگى بار ەكىنشى سورتتى ۇن ونىمدەرىن تاڭداعان ابزال ەكەنىن ايتتى. بۇگىندە كوپتەگەن ءوندىرۋشى بيدايدى وڭدەپ, جوعارى سورتتى ۇنعا اينالدىرىپ, ونىڭ پايداسىنان گورى, تابىسىنا ءمان بەرىپ كەتتى. ال قارا بيدايدان پىسكەن نانداردىڭ, ديىرمەندە تارتىلعان كەبەكتى ۇننىڭ ۆ دارۋمەنىنە, تالشىقتارعا وتە باي ەكەنىن كوپ جاعدايدا نازار اۋدارا بەرمەيمىز.
قازىرگى كەزدە الەۋمەتتىك جەلىلەردە دۇرىس تاماقتانۋدى ناسيحاتتايتىن ءارى ارتىق سالماقتى تۇسىرۋگە كومەكتەسەتىن جەلىلىك كومپانيالار جۇمىسى جاندانىپ تۇر. بۇل رەتتە ا.قوجاحمەتوۆا ادەتتە وزدەرىن نۋتريتسيولوگ رەتىندە جارنامالاپ, اس مازىرىنە قاتىستى كەڭەس بەرەتىن ماماندارعا ساۋاتتى كوزقاراسپەن قاراۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«جەلىدە ادەمى سويلەپ وتىرعاننىڭ ءبارى بىردەي – كاسىبي مامان ەمەس. كوپ جاعدايدا ولاردىڭ كەڭەسىنەن كەيىن دەنساۋلىعىن بۇزىپ العاندارى دا كەزدەسەدى. مەديتسينالىق ءبىلىم العان ماماندارعا قاراعاندا, قىسقامەرزىمدى كۋرستاردى ونلاين وقىپ العاندار وزدەرىن كاسىبي مامان, نۋتريتسيولوگ شەبەر رەتىندە كورسەتە الادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى شەتەلدەردەن قىسقامەرزىمدى كۋرستاردى ءبىتىرىپ, سويلەۋ شەبەرلىگىن ارتتىرىپ, پسيحولوگيا كۋرستارىنان ءوتىپ, اۋديتورياعا اسەر ەتۋ شەبەرلىگىن مىقتاپ مەڭگەرگەن بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ارنايى ءبىلىمى بار نۋتريتسيولوگتەر كەڭەسىنە جۇگىنگەن ءجون. وعان ارنايى مەملەكەتتىك تىركەلگەن قۇجاتى ارقىلى كوز جەتكىزۋگە بولادى. وكىنىشكە قاراي, رەسپۋبليكادا نۋتريتسيولوگتەر دايىندايتىن بىردە-ءبىر وقۋ ورنى جوق. تەك بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ-دا نۋتريتسيولوگيا ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا ماگيستراتۋرادا ماماندار دايارلانا باستادى. ال ولار تاجىريبەدە ءالى ىسكە كىرىسە قويعان جوق. بۇعان قوسا ەكى جىلدىق دايىندىقتان وتكەن رەسەيدىڭ پرەۆەنتيۆتى مەديتسينا باعىتىنداعى نۋتريتسيولوگتەردى كاسىبي مامان رەتىندە قابىلداۋعا بولادى», دەيدى عالىم.
بۇگىندە قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسى تاعامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ۋىتتىلىعى, راديواكتيۆتىلىگى, بيولوگيالىق قۇندىلىعىنا قاتىستى زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن بولسا, الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, ستاندارتتاۋ مەن سەرتيفيكاتتاۋ سالاسىنداعى مامانداردى دايىندايدى. ال جوعارى وقۋ ورىندارىندا نۋتريتسيولوگتەردى كاسىبي كلاسيفيكاتورعا ەنگىزۋ جاعى ەندى-ەندى قولعا الىنا باستادى. دەسەك تە, ايگۇل ناعاشىبەكقىزى اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدە تاعام ساپاسىن دۇرىستاۋعا كەڭەس بەرەتىن ماماندار بولعانىمەن, جۇرتشىلىقتى دۇرىس تاماقتانۋعا ۇيرەتەتىن نۋتريتسيولوگتەر, دۇرىس تاماقتانباۋ سالدارىنان تۋىندايتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الاتىن ديەتولوگتەردى دايىنداۋ ءىسى كەيىنگى ون جىلدا كاسىبي ستاندارتتار تىزىمىنەن ىعىسىپ, كەنجە قالدى. قازىرگى كەزدە كاسىبي ديەتولوگتەر دايارلاۋ ءىسى دە وتە وزەكتى بولىپ وتىرعاندىقتان, بۇل ىسكە دە ەندى عانا كوڭىل بولىنە باستادى.
كەيىنگى جىلداردا ەرەسەكتەر عانا ەمەس, بالالار اراسىندا ارتىق سالماق كورسەتكىشى ارتىپ بارادى. يۋنيسەف, ددۇ ءتۇرلى باستاماسى نەگىزىندە جۇرگىزىلگەن عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سايكەس, 7-18 جاس ارالىعىنداعى بالالار اراسىنداعى ارتىق سالماق كورسەتكىشى 25 پايىزعا ارتقانىن بايقاۋعا بولادى. بالالار اعزاسىنداعى زات الماسۋداعى بۇزىلىستار ولاردىڭ دەنساۋلىعىنا عانا ەمەس, بۇتىندەي قوعامعا كەرى ىقپال تيگىزەدى. ەسەيە كەلىپ, قوعامعا پايداسىن تيگىزەتىن جاستا كەرىسىنشە, ولاردى ارتىق سالماقتان ەمدەۋ قوسىمشا شىعىنعا اكەلەتىنى ءسوزسىز.
قازىر ەلىمىزدە قولعا الىنعان «ۇلتتىق مەكتەپ اسحاناسى» جوباسى بالالاردىڭ تاماقتانۋىندا قوردالانعان بىرقاتار ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە ىقپالىن تيگىزەرى ءسوزسىز. ويتكەنى مەكتەپ اسحاناسىنداعى اس مازىرىنە 50 ۇلتتىق تاعام ەنەدى. قاناتقاقتى جوبا اياسىندا مەكتەپتەردە وقۋشىلار ەت, قۇرت, جەنت, كوجەمەن تاماقتاناتىن بولدى.
سونىمەن قاتار عالىمنىڭ ايتۋىنشا, ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاعان ءتۇرلى اسحانا, جەدەل تاعام دۇڭگىرشەكتەرىندە دايىندالاتىن تاعامدارعا تالعام كەرەك. بۇگىندە بالا عانا ەمەس, بۇتىندەي وتباسىنىڭ زياندى تاعامداردى تۇتىنۋى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. ۋاقىت ۇنەمدەۋ ماقساتىندا جەدەل دايىندالاتىن تاعامدارعا تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى ونىڭ تاعامدىق قۇرامىنا اسا ءمان بەرىلمەيدى. ساپا سەرتيفيكاتى تەكسەرىلمەيدى. سوندىقتان بالالاردى تاماقتاندىرۋدا قازىرگى كۇن ۇدەسىنە سايكەس كەلمەيتىن نورمالاردى وزگەرتۋ قاجەت. ياعني جاڭا زامان بالالارى ءۇشىن جاڭاشا اس ءمازىرى كەرەك. وسى ورايدا حالقىمىزدىڭ قۇنارلى, ءنارلى ۇلتتىق تاعامدارىن كۇندەلىكتى اس مازىرىنە ەنگىزۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىپ وتىر.
الماتى