بيىل قالىڭ قار توپىراقتىڭ توڭى ءجىبىپ ۇلگەرمەگەن كەزدە ەرىپ, ابىگەرگە سالدى. جاعدايدىڭ توقسان توعىز سەبەبى مەن سالدارى بارى راس. دەي تۇرعانمەن كۇن رايىنىڭ كۇرت جىلىنۋى «قۇلاننىڭ قاسۋىنا مىلتىقتىڭ باسۋى» ءدوپ كەلدى دەگەندەي بولىپ وتىر.
جۋىردا ەلىمىزگە كەلگەن «جاسىل ەنەرگەتيكا» جانە كليمات ماسەلەلەرى بويىنشا الەمدىك ساراپشى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى راە كۆون چۋنگ باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا قازاق جەرىندە كليماتتىق وزگەرىستەرگە ساي جىلىنۋ ەمەس, قايناۋ بولاتىنىن ايتىپ ەسكەرتكەن ەدى. وعان قۇلاق اسىپ, جاعدايدى الدىن الا زەرتتەگەن مەكەمە كورىنبەدى. ويتكەنى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ون شاقتى وبلىسىن سۋ الىپ كەتتى. گەولوگيالىق دامۋ تاريحىندا قازاقستان جەرىن الدەنەشە رەت سۋ باسىپ, كەيىننەن تەڭىز تابانى قۇرلىققا اينالعانى جونىندە دەرەكتەر ايتىلادى. قازىرگى جاعدايعا قاراساق, جەرىمىزگە قايتادان تەڭىز ورناعانداي اسەر قالدىرادى.
بۇگىندە قانشاما ادام شاتىرعا شىعىپ قۇتقارۋشىلاردى كۇتىپ وتىرعانى ءمالىم. استىنان سۋ شىعىپ, مالى تۇنشىعىپ جاتقان كوڭىلى سىنىق ەلدى ودان بەتەر جابىرقاتۋ ويىمىزدا جوق. ايتكەنمەن, 18 اۋدانى بار قوستاناي وبلىسىنىڭ 14 اۋدانىنا سۋ قاۋپى ءتونىپ تۇرعانى بەلگىلى بولدى. ەرىگەن سۋدىڭ ەكپىنىمەن اۆتوجولدار مەن ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى قيراپ جاتىر. جاۋىردى جابا توقىپ قايتەمىز, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر مەن بۇعان جاۋاپتى مەكەمەلەردىڭ سۋ تاسقىنىنا دايىندىعى قار سۋىمەن بىرگە قالقىپ سۋ بەتىنە شىقتى.
ارينە, قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە بىرەۋدى كىنالاپ وتىراتىن كەز ەمەس. ەل بولىپ جاعدايدى ەڭسەرەتىن, ەڭسەسى تۇسكەن ەلگە دەم بەرەتىن كەز. كۇيىپ تۇرعان ماسەلەلەردىڭ ءمانىسىن بىلمەككە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە حابارلاسىپ كورگەن ەدىك. ولاردىڭ 1 ساۋىردەگى سۋ تاسقىنى جاعدايى تۋرالى بەرگەن اقپاراتىنا سايكەس, سۋ باسىپ قالعان ايماقتاردا اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
«سۋ تاسقىنى كەزەڭى باستالعاننان بەرى تجم جانە اكىمدىكتەردىڭ كۇشىمەن 4,6 ملن-نان اسا تەكشە مەتر (تاۋلىگىنە 40 مىڭنان اسا تەكشە مەتر) ەرىگەن قار سۋى سورعىزىلدى, 370 مىڭنان اسا قاپشىق (تاۋلىگىنە 55 مىڭنان اسا) جانە 728 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريال (تاۋلىگىنە 3 مىڭ) توسەلدى. جۇمىلدىرىلعان كۇشتەردىڭ كومەگىمەن 13 659 ادام, ونىڭ ىشىندە 5 250 بالا ەۆاكۋاتسيالاندى», دەيدى تجم ءباسپاسوز قىزمەتى.
مالىمەتكە سايكەس, اقتوبە, باتىس قازاقستان, اقمولا, اتىراۋ, قوستاناي وبلىستارىندا ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ پۋنكتتەرىندە 6 034 ادام, ونىڭ ىشىندە 2 386 بالا بار. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك اۆياتسيانىڭ تارتىلعان اۋە كەمەلەرىمەن 1 655 ادام, ونىڭ ىشىندە 425 بالا قۇتقارىلعان. «جەدەل جەلى» تەلەفوندارىنا 604 قوڭىراۋ كەلىپ تۇسكەن. 20 وڭىردە رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق جەدەل شتابتار جۇمىس ىستەپ تۇر. سونداي-اق جاعدايى كۇردەلى اقتوبە, اقمولا, قوستاناي, اباي, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن تجم كۇشتەرى مەن قۇرالدارى تارتىلدى.
«309 جەكە تۇرعىن ءۇي مەن 759 اۋلا اۋماعىنان سۋ شىعارىلدى. بۇل رەتتە 1 257 جەكە تۇرعىن ءۇي مەن 400 اۋلا اۋماعى سۋ استىندا قالىپ وتىر. سۋ شايعان 55 اۆتوجول, ونىڭ ىشىندە 1 كوپىر جانە 54 جول توسەمى باقىلاۋدا. اقتوبە, اقمولا, قوستاناي, ۇلىتاۋ, اباي باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار حالىقپەن بايلانىس ورناتىپ, قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك جانە ءدارى-دارمەك قورلارىن قۇرعان 49 ەلدى مەكەن كولىك قاتىناسىنسىز قالدى. وزەندەر مەن سۋ قويمالارىنداعى سۋ تاسقىنى جاعدايىنا باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەيدى تجم رەسمي وكىلى دينارا عالىمجان.
ونىڭ ايتۋىنشا, اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىنا تجم, ءىىم, قم, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان, ۇيىمداردان 8 458 ادام, 2 124 تەحنيكا, 808 سۋ ايداۋ قۇرالى جانە 65 ءجۇزۋ قۇرالى, 12 اۋە كەمەسى جۇمىلدىرىلعان.
ال سۋ رەسۋرستارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى نۇرلان باقىتجان ۇلى كۇن رايى بۇزىلماسا, جاعدايدىڭ تۇراقتالاتىنىن ايتادى.
«ەلىمىزدە بۇرىن 1969 جىلى وسىنداي وراسان سۋ تاسقىنى بولعان. بىراق ول كەزدە تجم مەن سۋ مينيسترلىگىنىڭ وزىنە قاراستى تەحنيكا قۇرالدارى مول بولدى. ەكىنشىدەن, قازىرگىدەي جولدار سۋاعارلاردى جاۋىپ قالمايتىن ەدى. ۇشىنشىدەن, قازىر سۋ باسىپ قالعان ۇيلەردىڭ ۇستىنەن درونمەن تۇسىرگەن بەينەلەردى قاراپ وتىرساق, كوبى – جاڭا ۇيلەر. قىزىل, جاسىل, كوك شاتىرلار. ياعني جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر سۋ اعاتىن سايعا ءۇي سالۋعا جەر بەرگەن. قازاق ەجەلدەن ءۇيدى دوڭەس جەرگە سالعان. جارايدى, بۇل ماسەلە ءالى تالقىلانا جاتار. قازىرگى جاعدايدا قانداي شارا قولدانامىز دەگەندى باعامداعان ءجون. بىراق مۇنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە كۇن رايىنا بايلانىستى بولىپ وتىر», دەيدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ءالى دە سۋ تاسقىنى قاۋپى بولۋى مۇمكىن دەگەن ايماقتار بار كورىنەدى.
«قازىر سۋ تاسقىنى وڭتۇستىك پەن باتىستان سولتۇستىككە قاراي جىلجىپ كەلەدى. ەندى مۇنداي سۋ تاسقىنى سقو, اقمولا جانە پاۆلودار وبلىسىنىڭ ءبىراز جەرىندە بولۋى ىقتيمال. ارقاعا جىلجىپ كەلە جاتقان قىزىل سۋدىڭ ءبىرازى جاباي وزەنىنە قۇيادى (اتباسار اۋدانى). وزەننىڭ اتاۋىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي كوپتەگەن جابايى سۋلار قۇياتىن تەنتەك وزەن – بۇل. بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ارناسىنان شىعىپ كەتكەنىن بىلەسىزدەر. ال شقو تاۋلى ايماق بولعان سوڭ ول جاققا بۇل سۋ جەتپەيدى. جانە ول جاقتاعى سۋ قاۋپى ەندى ساۋىردەن باستالۋى مۇمكىن. بىراق قازىرگى جاعدايدى كورىپ وتىرعان ەل ەرتە قامدانسا, جاعدايدى رەتتەپ قالۋعا بولادى», دەيدى ن.باقىتجان ۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر جەر ءبىر-ەكى مەترگە دەيىن قاتىپ جاتقاندىقتان قار سۋى توپىراققا تەز ءسىڭىپ كەتۋى قيىن. ەگەر كۇن رايى قالىپتى تۇرسا, ءبىر-اق اپتانىڭ ىشىندە سۋ سورعىپ, جەر دەگدىپ كەتەتىنىن ايتادى.