ميللياردتىق نارىققا بارار جولدا

قىتاي قانداي ونىمدەرگە قىزىعادى؟

فورۋمدا قىتاي ەلىمەن ساۋدانى دا­مى­تۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقى­لان­دى. باسىم تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىنا, لوگيستيكاعا, سەرتيفيكاتتاۋعا, سونداي-اق بىرلەسكەن ءوزارا ءتيىمدى جوبالاردى جوسپارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. جيىنعا قاتارىندا 200-گە جۋىق كاسىپكەر بار سىچۋان جانە حۋبەي پرو­ۆين­تسياسىنداعى ىسكەر توپ وكىلدەرى, سالا­لىق قاۋىمداستىق باسشىلارى كەلدى. ءبىزدىڭ تاراپتان 300-گە تارتا ءتۇرلى سالا وكىلدەرى قاتىستى.

ەكسپورت ماسەلەلەرى بويىنشا پا­نەل­دىك سەسسيانىڭ اشىلۋ كەزىندە «QazTrade» اق باس ديرەكتورى جەڭىس وسەرباي وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ جوعا­رى الەۋەتى تۋرالى ايتتى.

«قىتاي نارىعىنىڭ تاۋارلارعا دەگەن قاجەتتىلىگى وراسان زور جانە قا­زاق­ستان بۇل سۇرانىستىڭ ءبىر بولىگىن, اتاپ ايت­قاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىمەن جابۋى مۇمكىن. جىل سايىن قىتاي پروۆينتسيالارى ءبىزدىڭ نارىققا كوبى­رەك قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر, مۇنى ساۋدا كولەمى دالەلدەپ وتىر», دەدى ول.

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ وسى باعىتتا اتقا­رى­لىپ جاتقان جۇمىستىڭ ءبارى قازاق­ستان-قىتاي ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتى­ناستارىن دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعانىن باسا ايتتى.

«ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى ءوزارا تاۋار اينالىمىن 40 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋ جونىندە قىسقامەرزىمدى مىندەت قويعان بولاتىن. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى تاراپتىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ اراسىندا قحر ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى», دەدى مينيستر.

قازىر ەلىمىزدە وڭدەلگەن ءونىمدى ەكسپورتتاۋشى 740 بەلسەندى ۇيىم بار. ونىڭ 80%-عا جۋىعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا كولەمى 31,5 ملرد دوللاردى قۇراعان رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. وتاندىق ءونىمنىڭ قىتايعا ەكسپورتى 12,6%-عا ءوسىپ, 14,7 ملرد دوللار بولدى. يمپورت 50,5%-عا ارتىپ, 16,8 ملرد دوللار بولدى. قىتايمەن ءوزارا بايلانىس قازاقستان ءۇشىن الەمدەگى تۇراقتى پروگرەسس پەن ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق الەۋەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى فاكتورىنا اينالدى. بىلتىر ەلىمىزدىڭ قىتاي نارىعىنا ەركىن ەكسپورتتاي الاتىن اگروونىمدەر تىزبەسى كەڭەيدى. بۇگىندە وتاندىق كاسىپورىندار 135 تاۋار پوزيتسياسى بويىنشا 1 ملرد دوللار قارجى كولەمىندە قىتايعا ونەركاسىپتىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ كەڭ اسسورتيمەنتىن جەتكىزۋگە قاۋقارلى.

بايلانىس بەكەمدەلە تۇسەدى

«قحر-مەن جۇمىس ىستەۋدىڭ نەگىزگى باعىتى – ءار پروۆينتسيانى ايماقتاندىرۋ قاعيداتى مەن بىرلەسكەن جوسپاردى ازىر­لەۋ جانە ءوزارا جۇمىس ورگاندارىن قۇرۋ. ءبىز بەلسەندى جۇمىستى قىتايدىڭ ەڭ ءىرى ءۇش پروۆينتسياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن سىچۋاننان باستادىق. قازىر قازاقستان مەن پروۆينتسيا اراسىنداعى ساۋدا شامامەن 230 ملن دوللاردى قۇرايدى. وندا ءبىزدىڭ ەل 45 ملن دوللارعا ءونىم ەكسپورتتايدى. پروۆينتسيا ماي, استىق, سۋسىن, كونديتەرلىك ونىمدەردىڭ جانە تاعى باسقا بىرقاتار تاۋاردىڭ ۇلكەن كولەمىن ساتىپ الۋعا دايىن», دەدى ا.شاققاليەۆ.

ول سونداي-اق 40-تان اسا وتاندىق كومپانيانىڭ قاتىسۋىمەن چەندۋداعى سوڭعى ساۋدا ميسسياسى قىتاي نارىعىنا سۇرانىس پەن وتاندىق تاۋارلار ءۇشىن ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەردىڭ اۋقىمىن كورسەتكەنىن جەتكىزدى. سىچۋان پروۆين­تسيا­سى ماي, استىق ونىمدەرى, سۋسىن, كونديتەرلىك ونىمدەر مەن باسقا دا تاۋار­لاردىڭ اۋقىمدى كولەمىن ساتىپ الۋعا دايىن. جاقىن ارادا «Qazتrade» ساۋدا وكىلدىگى سىچۋان پروۆينتسياسىنداعى قى­تايلىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي باستايدى. وندا ەكسپورتتىق وپەرا­تور وتاندىق كاسىپورىندار مەن قىتاي­دىڭ ءىرى كومپانيالارى اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى بۋىن ءرولىن اتقاراتىن بولادى.

«وتكەن جىلى شەنسي پروۆينتسيا­سىندا مەملەكەت باسشىسى باس كونسۋل­دىقتى اشتى. ونىڭ الاڭىندا قازاق­ستاندىق ونىمدەر ورنى جۇمىس ىستەيدى. سيان قۇرعاق پورتىنىڭ اۋماعىندا «قازاقستان تەمىر جولى» تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. وعان قوسا, حۋبەي پروۆينتسياسىنىڭ كومپانيالارىمەن ساۋ­دا جانە اكادەميالىق ىنتىماقتاستىق ورناتىلىپ جاتىر», دەدى مينيستر.

ترانسكاسپي ءدالىزىنىڭ تابىسى

ءىس-شاراعا قاتىسقان كولىك ۆيتسە-ءمينيسترى ماقسات قالياقپاروۆ ەلدەر اراسىنداعى كولىك بويىنشا ىنتى­ماقتاستىق سەرپىندى دامۋدى جالعاستىرىپ جاتقانى تۋرالى اڭگىمەلەدى.

«قىتايدان باستالىپ, قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن دامىتۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرىن كورىپ وتىرمىز. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاق­ستان مەن قىتاي اراسىنداعى تەمىرجول جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى 28,3 ملن توننا­دان استى. بۇل – وڭ فاكتور. ەندى لوگيستيكالىق قىزمەتتەرگە سۇرانىس ارتتى. وسىعان بايلانىستى تەمىرجول قاتىناسىن ودان ءارى دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

ءسويتىپ, دوستىق-مويىنتى تەمىرجول ۋچاسكەسىندە ەكىنشى جولدىڭ جانە الما­تى ۆوكزالىن اينالىپ وتەتىن جەلى قۇرىلىسىنىڭ باستالعانىن ايتتى. ول جۇك اعىنىن الماتى ستانساسىن اينا­لىپ وتەتىن جەتىگەن-قازىبەك بي جاڭا تەمىرجولىنا قايتا باعىتتاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. بۇل الماتى حابىنداعى جۇكتەمەنى 40 پايىزعا ازايتىپ, تاۋاردى جەتكىزۋ مەرزىمىن ايتارلىقتاي قىس­قارتادى. ال بىلتىرعى قازان ايىندا كولىك مينيسترلىگى مەن قحر دامۋ جانە رەفورمالار جونىندەگى مەملەكەت­تىك كوميتەتى اراسىندا اياگوز-باقتى كەڭىستىگىنىڭ قۇرىلىسى جوباسى بويىن­شا ىنتىماقتاستىقتى بىرلەسىپ دامىتۋ تۋرالى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەمو­راندۋمعا قول قويىلدى. تاراپتار «باقتى» باقىلاۋ-وتكىزۋ بەكەتىنە دەيىن تەمىرجول توسەۋ جۇمىستارىن جالعاس­تىرىپ جاتىر.

«ۇزىندىعى 1 782,7 شاقىرىم بولاتىن قازاقستان-قىتاي شەكاراسىندا 2 تەمىرجول جانە 5 اۆتوموبيل وتكىزۋ بەكەتى بار. تاسىمالداۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارى اكۆاتوريالارىندا تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ال قىتايدىڭ سيان قۇرعاق پورتىندا قازاقستاندىق لوگيستيكالىق تەرمينالدى سالدىق. ول ەۋروپا باعىتىندا كونتەينەرلىك تاسىمال ارقىلى جۇكتەردى شوعىرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قابىلدانعان ءتيىمدى شارالاردىڭ ارقاسىندا كولىك قوزعالىسى ارتقانىن بايقاپ وتىرمىز. ماسەلەن, بىلتىر تاسىمالداۋ كولەمى 65%-عا ءوسىپ, 2,8 ملن توننا جۇكتى قۇرادى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ازەربايجان ەلىنە ساپارى اياسىندا قىتايدىڭ سيان قالاسىنان Tرانسكاسپي كولىك ءدالىزى بويىنشا باكۋ پورتى ارقىلى اپشەرونعا قاتىنايتىن كونتەينەرلىك بلوك پويىزىن قارسى الۋ تەلەكوپىرى ۇيىمداستىرىلعان ەدى. پويىز اراداعى جولدى نەبارى 11 كۇندە باسىپ ءوتتى. ال قازاقستان اۋماعى ارقىلى بار-جوعى 3 كۇن ءجۇردى. مۇنى جۇكتەردى جەتكىزۋ ۋاقىتى 53 كۇنگە سوزىلعان 2022 جىلعى تاسىمالداۋ مەرزىمىمەن سالىس­تىراتىن بولساق, ۇيلەسىمدى جۇمىستىڭ ارقاسىندا ترانسكاسپي مۇمكىندىگى وتە جاقسى ناتيجە بەرگەنىن كورەمىز.

«KTZ Express» اق باس ديرەكتورىنىڭ لوگيستيكا جونىندەگى ورىنباسارى ايبەك قاپاردىڭ ايتۋىنشا, قازىردىڭ وزىندە بەلگىلەنگەن باعىتتار بويىنشا جۇك تاسىمالداۋدى ودان ءارى ۇلعايتۋ مەن جاڭا پەرسپەكتيۆالى جوبالاردى ازىرلەۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالاردى قابىلدانىپ جاتىر. بۇگىندە قازاقستان اۋماعى ارقىلى وننان اسا كولىك ءدالىزى وتەدى. ولار – قىتاي-ەۋروپا, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى, قىتاي-ورتالىق ازيا-يران ءدالىزى.

ءترانزيتتى ءتيىمدى پايدالانساق

سوڭعى جىلدارداعى جاھاندىق لوگيس­تيكاداعى وزگەرىستەرگە قاراماستان, قىتاي-ەۋروپا-قىتاي باعىتى بويىنشا كونتينەنتتىك كونتەينەرلىك ترانزيت ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ترانزيتتىك تاسىمالداۋ­دى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل باعىتتاعى كولىك قوزعالىسىنىڭ ديناميكاسى دا بىرتىندەپ قالپىنا كەلىپ جاتىر. ەۋرووداق جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن تاۋارلاردى تۇتىنۋ دەڭگەيى اسا جوعارى. بۇل ءارتۇرلى تاۋارعا سۇرانىس بار ەكەنىن جانە تۇتىنۋشىلار ول ءۇشىن جوعارى باعا تولەۋگە دايىن ەكەنىن بىلدىرەدى.

«تاياۋ شىعىستىڭ ەۋروپا, ازيا جانە افريكا اراسىنداعى نەگىزگى باعىت­­­­تاردىڭ قيىلىسىندا ورنالاسۋى قا­زاق­ستاندىق كومپانيالارعا ءوز تاۋا­رىن ارتاراپتاندىرۋعا جانە ونى ەكس­­پورتتاۋدىڭ جاڭا باعىتىنا كوشۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان «KTZ Express» وتاندىق ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋمەن اينالىساتىن «QazTrade»-پەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭ­دەتۋگە ىنتالى. ەكى مەكەمەنىڭ ىنتىماق­تاستىعى ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ جۇگىن ساپالى لوگيستيكالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق ولاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن وڭايلاتۋعا, كولىك شىعىندارىن ازايتۋعا جاعداي جاسايدى. وسى ماقساتتاعى نەگىزگى باعىتتار بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە ءار كەز دايىنبىز. بۇل كولىكتىڭ بارلىق تۇرىمەن ەكسپورتتىق لوگيستيكالىق قىزمەتتەردى قۇرۋعا جانە دامىتۋعا, تسيفرلىق پلاتفورمالاردى بىرىكتىرۋ مەن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك تۋدىرماق», دەدى ا.قاپار.

فورۋم اياسىندا «QazTrade» اق مەن قىتايدىڭ حالىقارالىق ساۋداعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى كەڭەسى, سونداي-اق Hubei Enterprise International Cooperation of China قاۋىمداستىعى اراسىندا, وعان قوسا Orbis Kazakstan كومپانيالار توبى Sichuan Kaiyi International Co, Ltd كومپانياسىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. بۇدان باسقا, «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» اق مەن Jinmaisui Group Gangwei وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وتكىزۋ ماقساتىندا ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى كەلىستى.