كەشە پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىق بارىسى قارالدى. وتىرىستا كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىن وڭتايلى مەرزىمدە جۇرگىزۋ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى ايتىلدى.
سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تەتىگى
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بيىلعى ەگىس القابى 23,8 ملن گا قۇرايدى. مينيستر ونىڭ ىشىندە بيدايعا 13,3 ملن گا جەر بولىنبەك. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيداي القابى بيىل بىلتىرعىدان 429 مىڭ گا-عا قىسقارعان. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار, جوعارى رەنتابەلدى داقىلدار كولەمىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, بيىل 3,2 ملن گەكتار القاپقا مايلى ونىمدەر ەگىلەدى. Cونداي-اق كۇنباعىس سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار داقىلداردىڭ كولەمىن 60 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىپ, جالپى القاپتى 1,2 ملن گا-عا دەيىن, قانت قىزىلشاسىن 12 مىڭ گەكتاردان 25 مىڭ گا-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
مينيستر ءداندى, كوكونىس-باقشا داقىلدارى مەن كارتوپتىڭ جوسپارلانعان كولەمى ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار جەمشوپ داقىلدارىنىڭ اۋدانى 3,2 ملن گا-عا دەيىن ۇلعايادى. ەگىس جۇمىستارى قازىرگى كۇندە تۇركىستان, جامبىل, قىزىلوردا وبلىستارىندا, ال مامىر ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىندە تۇتاس ەلدە جاپپاي ەگۋ ناۋقانى باستالادى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ ديقانداردى ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى تۋرالى باياندادى. بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە 340 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ كەستەسى بەكىتىلگەن. باعا بارلىق 20 وڭىردە 2023 جىلعى دەڭگەيدە قالدى – ققس-مەن ءليترى 250 تەڭگە. بۇل بولشەك ساۋدا قۇنىنان 15%-عا تومەن.
پرەمەر-مينيستر ەگىس ناۋقانىن ساپالى ءارى ۋاقتىلى جۇرگىزۋ ماقساتىندا ۇكىمەت قاجەتتى شارالار قابىلداعانىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, «كەڭ دالا» باعدارلاماسىمەن جەڭىلدىكپەن 140 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلەدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا 100 ملرد تەڭگە بولىنەدى. وعان قوسا فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا 40 ملرد تەڭگە, سۋبسيديالار تۇرىندە 95,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
ۇكىمەت باسشىسى سۋارمالى القاپتاردى كەڭەيتۋ, ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە قاجەتتى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى وزەكتەندىرۋ كەرەك ەكەنىنە نازار اۋداردى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس اي سايىن ۇكىمەتتە قارالادى. وعان قوسا ەلىمىزدە ساپالى تۇقىم قورى مەن تۇقىمنىڭ يمپورتىنا تاۋەلدىلىك بويىنشا دا پروبلەما جەتكىلىكتى. يمپورتقا تاۋەلدىلىك بار ەكەنى دە بەلگىلى. اسىرەسە بۇل شاعىن جانە ورتا شارۋاشىلىقتار ءۇشىن وزەكتى.
«فەرمەرلەر جاقسى تۇقىمعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەسىن ايتىپ, شاعىمدانادى. ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى جيناقتالعان قوردان كەمىندە 200 مىڭ توننا تۇقىمدى مۇقتاج فەرمەرلەرگە تاۋارلىق نەسيە تۇرىندە ءبولۋى كەرەك. بىزدەگى كليماتتىق جاعدايلارعا ءتوزىمدى, وزىمىزدە شىعارىلاتىن تۇقىمدىق قوردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار اگروتەحنولوگيالىق تالاپتاردىڭ ساقتالماۋى دا ءونىمنىڭ كولەمى مەن ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ەڭ الدىمەن, بۇل – مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ, پەستيتسيدتەر مەن وسىمدىكتەردى قورعايتىن باسقا دا قۇرالداردىڭ قاجەتتى مولشەرىن قولدانۋعا قاتىستى ماسەلە. بىزدە تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ دەڭگەيى عىلىمي قاجەتتىلىكتىڭ نەبارى 21%-ىن عانا قۇرادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بيىل توپىراققا 1,5 ملن تونناعا جۋىق تىڭايتقىش ەنگىزۋ جوسپارلانعان. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ازىرلەدى. ونىڭ اياسىندا شارۋالارعا ارزانداتىلعان تىڭايتقىشتار الدىن الا بەرىلەدى. تىڭايتقىشتاردى اكىمدىكتەردىڭ كەپىلدىگىمەن ءبولىپ بەرۋ ماسەلەسى زاۋىتتارمەن پىسىقتالىپ جاتىر. ۇكىمەت باسشىسى پرەزيدەنت بۇل كورسەتكىشتى بارىنشا ۇلعايتۋ تۋرالى ناقتى مىندەت قويعانىن ەسكە سالدى. جوسپار بويىنشا بيىل تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ دەڭگەيىن 46%-عا جەتكىزۋ قاجەت. ول ءارى قاراي, ياعني عىلىمي تالاپتار تولىق ورىندالعانشا تۇراقتى تۇردە ءوسىپ وتىرۋعا ءتيىس.
مينيسترلىكتەرگە ناقتى مىندەت جۇكتەلدى
وتىرىستا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ توزۋى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. قازىرگى تاڭدا جالپى تەحنيكا پاركىنىڭ توزۋى شامامەن 75%-دان اساتىن كورىنەدى. وسىعان وراي پرەمەر-مينيستر وتاندىق ديقانداردىڭ جاڭا تەحنيكا ساتىپ الۋىن جەڭىلدەتىپ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن فەرمەردىڭ ءوزى تولەپ كەلگەن العاشقى 15% جارنانىڭ ورنىنا تىكەلەي ليزينگتىك كومپانياعا ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا سالىنۋعا ءتيىس ەكەنىن مەڭزەگەن ول, بۇل شارا شارۋالارعا ءوزىنىڭ اينالىم قاراجاتىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
«فەرمەرلەر وزىنە تيەسىلى سۋبسيديالاردىڭ تىم كەشىگىپ تولەنەتىنىنە نارازىلىق ءبىلدىرىپ ءجۇر. وتكەن جىلعى سۋبسيديالار بويىنشا قارىز 160 ملرد تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. بۇل قاراجاتتى ەگىس جۇمىستارىنا جاراتۋعا بولاتىن ەدى. جەڭىلدىكتى ديزەل وتىنىن ۇلەستىرۋ بارىسى دا ەرەكشە باقىلاۋدا بولۋعا ءتيىس. الىپساتارلىققا جانە قولدان تاپشىلىق جاساۋعا جول بەرمەۋ كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءسويتىپ, اتالعان ماسەلەلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى:
ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى مەن وبلىس اكىمدىكتەرى ارزانداتىلعان وتىننىڭ بولىنگەن كولەمىن جەتكىزۋدى باقىلاۋعا الىپ, وپەراتورلار ونى دەر كەزىندە تيەپ-جونەلتۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرگە ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى اياسىندا جەمشوپ داقىلدارىنىڭ قاجەتتى كولەمىن ەگۋدى ۇيىمداستىرۋى كەرەك. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە وڭتۇستىك وڭىرلەردى سۋارمالى سۋمەن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋى قاجەت. ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى مينيسترلىكتەرى جانە «بايتەرەك» حولدينگى 1 مامىرعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جەڭىلدىكتى ليزينگىن قارجىلاندىرۋعا قاراجات ءبولسىن. وندا تۇپكىلىكتى قارىز الۋشى ءۇشىن مولشەرلەمە 5%-دان اسپاۋعا ءتيىس. قارجى, ۇلتتىق ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى ساقتاۋدى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا 1 ماۋسىمعا دەيىن ءتيىستى سۋبسيديالار ءبولۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مىندەتتى.