قولجازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ماماندارى ۇلىبريتانياداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسى اياسىندا لوندون, وكسفورد, مانچەستەر قالالارىنداعى كىتاپحانالار مەن ارحيۆتەرگە, عىلىمي ورتالىقتارعا باردى. زەرتتەۋ بارىسىندا ماماندار 15 قولجازبا مەن 500-گە جۋىق ارحيۆ قۇجاتىنىڭ كوشىرمەسىن الدى.
«قازاقستان تاريحىنا قاتىستى قۇندى قولجازبالاردى, سيرەك كىتاپتار مەن كونە قۇجاتتاردى انىقتاپ, ولاردىڭ كوشىرمەلەرىن الۋ جۇمىستارى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ارحيۆ قورىن تولىقتىرۋعا باعىتتالعان. عىلىمي ءىسساپاردى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانياداعى ەلشىلىگى قولداۋ كورسەتتى. عىلىمي ءىسساپاردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى ەكى ايعا سوزىلدى. دايىندىق بارىسىندا شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىرنەشە كەزدەسۋ وتكىزىلدى. ءبىز تاريحي قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن الدىق», دەدى قولجازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جاندوس بولدىقوۆ.
مانچەستەر قالاسىنان تابىلعان قۇندى قولجازبالاردىڭ ءبىرى – شامامەن, X-XII عاسىرلاردا العاش تۇركى تىلىنە اۋدارىلعان قاسيەتتى قۇران كىتابى. تۇركى تىلىندەگى اۋدارماسى ءجۇسىپ بالاساعۇنيدىڭ «قۇتتى بىلىك» تىلىنە وتە جاقىن. كىتاپتىڭ تۇركى-يسلام مادەنيەتى ءۇشىن ماڭىزى زور.
سونداي-اق ماڭىزدى قولجازبالاردىڭ ءبىرى – اراب تىلىندە بيبليوگرافيالىق باعىتتا جازىلعان ورتاعاسىرلىق ەڭبەك. «كيتاب ماقالاات ءار-رافيا في ۋسۋل يلم ات-تابيا» («تابيعات عىلىمىنىڭ نەگىزدەرى تۋرالى جوعارى ماقالالار كىتابى») كىتابىندا ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ ءومىربايانى مەن قولجازبالارى جايىندا مالىمەتتەر بار. ەۋروپالىق زەرتتەۋشى كارل بروككەلمان ءوز ەڭبەگىندە قولجازبانىڭ ءال-فارابيگە تيەسىلى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن.
اسىرەسە, مامانداردى وكسفوردتىڭ بودليان كىتاپحاناسىنان ءحى عاسىرداعى پارسى تاريحشىسى ءابۋ سايد ابد-ءال-حاي-گارديزيدىڭ «زەين ءال-احبار» ەڭبەگى ەرەكشە قىزىقتىرعان. قولجازبا 1049-1053 جىلدار ارالىعىندا جازىلعان. ەڭبەكتە 1032 جىلعا دەيىنگى پارسى (يسلامعا دەيىنگى) پاتشالاردىڭ, مۇحاممەد پەن حاليفالاردىڭ, سونداي-اق حوراساننىڭ 1041 جىلعا دەيىنگى تاريحى قامتىلعان. ءۇندىستان, ازيانىڭ تۇركى تايپالارى, ورىستار, گرەكتەر اراسىنداعى عىلىم, ءدىن, مەرەكەلەر تۋرالى تاراۋلار بار. اتالعان قولجازبانىڭ ۇزىندىلەرىن ۆ.ۆ.بارتولد «موڭعول شاپقىنشىلىعى داۋىرىندەگى تۇركىستان» جانە «1893-1894 جىلدارداعى ورتا ازياعا ساپار تۋرالى ەسەپ» ەڭبەكتەرىندە قولدانىپتى.
ۇلتتىق ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن شەتەلدىك عالىمدار قولجازبالار مەن باسقا دا ەڭبەكتەرگە بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.