وڭتۇستىكتە قىزعالداق گۇلدەپ, اعاشتار بۇرلەپ, جىلى جاقتان جەتكەن جىل قۇستارىنىڭ قۇيقىلجىتقان اسەم اۋەنىنە شايىرلار دا ءۇن قوسىپ, كوكتەمنىڭ كورىگىن قىزدىرا تۇسكەندەي اسەر قالدىردى.
كۇنى كەشە شىمكەنت قالاسىندا «Şam» əدەبي شىعارماشىلىق ۇجىمىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «شام جارىعىنداعى كەزدەسۋ» اتتى وزگەشە كەيىپتە وتكەن ادەبي-سازدى كەشتىڭ كۋاسى بولدىق. شىعارماشىلىق ۇيىم 8 جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالاسىندا پوەزيا كەشتەرىن وتكىزىپ, جۇرتشىلىقتى ولەڭمەن سۋسىنداتىپ جۇرگەنىن سىرتتاي ەستىپ, ىشتەي ءسۇيسىنىپ جۇرەتىن ەدىك. ويتكەنى نارىق كىرگەلى قوعام ولەڭ تۇگىل وزگەسىن دە جۇرە تىڭدايتىنداي تالعامى تومەندەپ كەتكەنى بار ەدى. الايدا «Şam» جارىعىنا جينالعان ونەرلى جاستار سول سىرەسكەن توڭدى سەتىنەتىپ ءجۇر. ويتكەنى اقشامنىڭ قاراڭعىسى جەرگە تۇسە قالا, جۇرتشىلىعى كوپتەن ولەڭگە شولىركەپ قالعانداي, كەڭ زالدى كەمەرىنە تولتىرىپ وتىردى. ءتىپتى كەشتىڭ ءوزى تەگىن ەمەس, ونەرسۇيەر قاۋىم بيلەتپەن جايعاسقان.
كەش شىمىلدىعىن تۇركىستان قالاسىنان كەلگەن «Jana lep» دەپ اتالاتىن مۋزىكالىق تەاتردىڭ ونەرپازدارى اشتى. تىڭدارمان ءبىر ءسات كۇيبەڭ تىرلىكتى ۇمىتىپ, ونەردىڭ وزەگىنە دەن قويعان ساتتە كەش اۆتورلارى سۇندەت سەيىتوۆ, اقبوتا بەيبىتبەك, ارايلىم مۇراتاليەۆا, قۋانىش جازاي قاتارلى اقىندار قۇدىرەتتى پوەزياعا كەزەك بەرگەن.
«مەزگىلدەردى وتكەردىك تەككە قالاي,
ءبىزدى اقتاپ الادى قاي تۇسىنىك؟».
اقىن اقبوتا بەيبىتبەك ىشىڭدە جۇرگەن سان ءتۇرلى ساۋالدىڭ قولامتاسىن قوزداتىپ قوياتىنى بار. مۇنى انشەيىن ماحاببات ليريكاسى دەپ بايقاماي ءوتىپ كەتۋىڭىز دە عاجاپ ەمەس. بىراق «ونەر – اقىل ايتۋ ەمەس, وقىرمانعا (تىڭدارمانعا) ساۋال قويسىن» دەگەن دە ءسوز بار. اقبوتا بۇل تۇرعىدا وقىرمانىن تولعاندىرماي قويمايتىن اقىن ەكەنىن بايقاتتى.
ال شىنازدان شىعىپ, شىمكەنتتە شىڭدالعان شايىر سۇندەت سەيىتوۆ «ۆوت گدە, رۋس, تۆوي دوبرىە مولودتسى؟» دەگەن ەسەنيننىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرۋگە تالپىنىپتى.
«ويانسا دا اقشاڭقان ءبىر كەش پەيىل,
مەنىڭ ءتىرى جۇرگەنىمە كوش بەيىم.
جۇرەگىممەن جازىپ قويدىم ءبىر ولەڭ,
وقيىن با؟
جىرتايىن با؟
نە ىستەيىن؟», دەيدى سەرگەيگە قاسارىسقان سۇندەت.
«ويباي, كوكەم,وقىڭىز, ءارى قاراي تاعى نەڭ بار؟» دەگىزىپ, «بالسىنە» قالعانىن ايتساڭىزشى. اقىن عوي, ءبارى قۇپ جاراسىپ تۇر. ءسال پاۋزادان كەيىن:
«شىناز جاقتا ارقان بولسا ءىلۋلى,
اسىلۋعا اجالىممەن دايىنمىن».
بۇل اقىننىڭ سارتاپ ساعىنىشى دەپ بولجادىق. ارينە, ساعىنىشتان بيىك سەزىم جوق. «ادامنىڭ زاڭعار ۇلىلىعىن, سەن, ساعىنىشىمەن ەسەپتە».
الماتىلىق قۋانىش جازايدىڭ جازعانىنان ولەڭ وقىعانى ءبىر بولەك, اسەرلى شىقتى. ال اقىن ارايلىم مۇراتاليەۆانىڭ ولەڭدەرىنىڭ ەرىكسىز ەستە قالىپ قوياتىن قۇدىرەتى بار.
«جۇرەگىمدى تىڭداسام – جۇبانامىن,
اقىلىمدى تىڭداسام – ءدۇبارامىن…
ءان تىڭداسام جۇرەسىڭ ءان ىشىندە,
سەن الدە دۇنيەنىڭ ءبارىسىڭ بە؟
قالاعا كەشە جاۋعان قار دا سەن بە؟
مازالايتىن جۇرەكتى ار دا سەن بە؟
جان دۇنيەمدى بالقىتقان شاراپ تا سەن,
بالقىماسام بۇل جىردى جاراتپاس ەم»!
كونە تۇرك سارىنىمەن جازىلعان بۇل ەگىز شۋماقتاردىڭ سۇراقتارى نازىك ليريزم ءتارىزدى كورىنگەنمەن, فيلوسوفياسى دا جوق ەمەس. ءبىر قاراعاندا, «سەن الدە دۇنيەنىڭ ءبارىسىڭ بە؟» دەپ كادىمگى تاساۆۆۋف ءىلىمىن ەسكە تۇسىرگەندەي...
پوەتيكالىق دۋەل اسەم انمەن جالعاستى. ساحناعا قازىرگى جاس تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنەن ورىن العان مارحابا ءسابي شىعىپ, مۋزىكا مەن پوەزيانى اسەم ۇشتاستىرىپ جىبەردى. بالكىم, فيلوسوف مارتين حايدەگگەردىڭ «سايىپ كەلگەندە, ونەر اتاۋلىنىڭ وزەگىندە پوەزيا جاتىر» دەگەنى بەكەر بولماسا كەرەك-ءتى.
«ۇيىمنىڭ ماقساتى – ولكە تالانتتارىنىڭ شىعارماشىلىعىن دارىپتەۋ, جاس بۋىن قالامگەرلەرمەن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ادەبي بايلانىس ورناتۋ. ۇجىمنىڭ وسى ۋاقىت ىشىندە جەتكەن جەتىستىگى از ەمەس. كىتاپحانانىڭ وقىرمان زالىنان باستاۋ العان كەشتەر كوفەحانالاردا كوفە-ليريكالىق پوەزيا كەشتەرىنە, وقىرماندارمەن جۇزدەسۋلەرگە ۇلاستى. ءتىپتى ەلوردامىز استانادا تەاتر تورىندە اقىنداردىڭ ولەڭدەرىنەن ساحنالاندىرىلعان قويىلىم وتكىزگەن كەز دە بولدى. قازىرگى تاڭدا ۇيىم قۇرامىندا تالانتتى جاستار از ەمەس. ونىڭ ىشىندە بۇگىنگى كەشكە قاتىسقان اقىنداردان بولەك, جازۋشى ابىلاي ەسىمباي جانە ءجاۋدىر نارتاي, اقىن سەزىم مەرگەنباي بار. سونىمەن قاتار الماتىلىق اقىن قۋانىش جازاي قاتارىمىزعا قوسىلىپ وتىر», دەدى اقىن ارايلىم مۇراتاليەۆا.
پوەزيا كەشىن حالىقتىڭ كوزايىمىنا اينالعان «Əن مەن ءəنشى», ء«سوز پاتشاسى» سىندى مەدياجوبالاردىڭ اۆتورى, تانىمال تەلەجۇرگىزۋشى, پروديۋسسەر سەرجان مولداسان ۇلى جۇرگىزدى.
«كەشتى ۇيىمداستىرۋ, ارينە, وڭاي بولعان جوق. ءبىراز قاجىر-قايرات كەتتى. ونىڭ ۇستىنە ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ ىشىندە ءالى جۇمىسسىز جۇرگەن جاستار دا بار. سوندىقتان بىزگە قولداۋ كورسەتكەن ءاربىر ازاماتتىڭ ەڭبەگىن ايتپاۋعا بولمايدى. ماسەلەن, كەشىمىزگە قولداۋ كورسەتكەن شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيت ءابدىماجيت ۇلىنا جانە تۇركىستان وبلىسى اكىمدىگىنە العىس ايتامىز. سونىمەن قاتار ەربولات تەمىربولات ۇلى, «Bal Tekstil» كىلەم فابريكاسىنىڭ باسشىسى تالعات يسحاحوۆ, ءماسليحات توراعاسى باحادىر نارىمبەتوۆ, جۋرناليست عالىمجان ەلشىباي, شىمكەنت قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ۇجىمى مەن باسقارما باسشىسى نۇرگۇل شامشيەۆا قاتارلى قولداۋ بىلدىرگەن ازاماتتارعا راحمەت», دەيدى ۇيىم جەتەكشىسى س.سەيىتوۆ.
اۆتورلاردىڭ ايتۋىنشا, كەش الداعى ءساۋىر ايىندا ۇلىتاۋ وبلىسىندا جالعاسادى. بۇل ميللەنيۋمدەردىڭ مۇراتى مۇنىمەن بىتپەيدى. ولار ءتىپتى ەۋروپاعا دەيىن بارىپ, «Şam» جارىعىن الىسقا ءتۇسىرۋدى ارماندايدى.
شىمكەنت