التى قۇرلىق «ارمرەستلينگ» دەپ بىلەتىن بىلەكتىلەر باسەكەسى قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىنى - قول كۇرەس. سىرتتاي قارا كۇشتىڭ يەسى عانا جەڭىستىڭ تۇعىرىندا تۇراتىنداي بولىپ كورىنەتىن سپورتتىڭ بۇل تۇرىنە ينتەللەكت پەن يكەم دە كەرەك. قارسىلاستىڭ قارىمىن باعامداۋ, سايىس بارىسىندا ءتيىمدى تەحنيكانى ۇتىمدى قولدانا الۋ, جەڭىسكە جەتەلەر جاتتىعۋ جايىن جۇيەلەۋ - اقىلدىڭ ءىسى. بىلگەنىڭنەن جاڭىلماي بىلەكتى جىعۋ ءۇشىن شاپشاڭ قيمىل, يگەرىلگەن يكەم قاجەت. سپورتتىڭ بار تۇرىندەي قول كۇرەسكە قادام باسقاندار دا شىنىعىپ, تىنباي تەر توگىپ, ىركەلمەي ىزدەنۋ ارقىلى شيرىعادى, دەپ جازادى Egemen.kz.
ارمرەستلينگتى ايتقاندا شاردارا اۋىزعا قاتار ىلىگەدى. شالعايدا جاتقان اۋداننىڭ ابىرويىن قول كۇرەستەن شىققان چەمپيوندار شارىقتاتىپ ءجۇر. «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنان 26 جىل ىشىندە 107 - الەم چەمپيونى, 31 - الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى, 327 - ازيا چەمپيونى توپ جاردى. شاربولات جىگىتتەردىڭ ءدۇبىرلى دودالاردى ءدۇر سىلكىندىرۋى بىلىكتى ۇستازعا شاكىرت بولۋىمەن بايلانىسىپ جاتىر. الماتىدا تۇتانعان ارمان الاۋى ارمان قارسىباەۆ اۋىلىنا كەلگەندە استە باسىلمادى. باستاپقىدا ارمان رومان ۇلىنىڭ اۋلاسىندا نەگىزى قالانعان قول كۇرەس ۇيىرمەسى «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنا ۇلاستى. اۋلادان باستالعان قىزىعۋشىلىقتىڭ قارقىندى دامىعانىنا اۋداننىڭ 1 كوشەسىنەن 18 الەم چەمپيونى شىققانى ايعاق. جەڭىمپازداردىڭ قاناتىن قاتايتىپ, باپتاعان ۇستازدان جاتتىعۋ جيىندارى مەن دايىندىق قالاي وتەتىنىن, «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنىڭ بەت الىسىن سۇرادىق.
«بىزگە جاقسى چەمپيوننان بۇرىن, جاقسى ادام شىعارۋ ماڭىزدى»
- بيىل شاردارا ارمسپورت كلۋبىنىڭ نەگىزى قالانعانىنا 26 جىل تولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا شاكىرتتەرىڭىزدىڭ ءباسى بيىك 5 باعىندىرعان بەلەسىن اتاڭىزشى؟
-ء يا, بيىل «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنىڭ قۇرىلعانىنا 26 جىل تولىپ وتىر, وسى جىلدار ىشىندە جەڭىسكە جەتكەن ءاربىر سپورتشىمنىڭ باعىندىرعان بەلەسى مەن ءۇشىن وتە ۇلكەن قۋانىش. «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنىڭ نەگىزىن 1997 جىلدان باستاپ قالادىق. سول ۋاقىتتان بەرى قازاقستان, ازيا جانە الەمدىك بىرىنشىلىكتەردە ەل ابىرويىن قورعاپ كەلەمىز. قازىرگى ۋاقىتتا اۋدانىمىزدان:
107 - الەم چەمپيونى; 106 - الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى; 31 - الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى; 327 - ازيا چەمپيونى; 75 - ازيا كۋبوگىنىڭ يەگەرى; 500 - قازاقستان چەمپيونى; 85 - سپورتشى حالىقارالىق تۋرنيرلەردىڭ جەڭىمپازى; 75 - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى جانە 130 - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سپورت شەبەرى شىقتى. سونداي-اق 6 باپكەر «قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن جاتتىقتىرۋشى» جانە 5 سپورتشى كر ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اتاندى. مەنىڭ ويىمشا جۇلدەلى جەتىستىك تولىمدى تاربيەدەن باستالادى. سپورتتا دا ءبىز وسى ۇستانىمعا جۇگىنەمىز. ويتكەنى, بىزگە جاقسى چەمپيوننان بۇرىن, جاقسى ادام شىعارۋ ماڭىزدىراق. بوس ۋاقىتىن قول كۇرەسكە ارناپ, تەر توككەن, ەڭبەكتەن قاشپاعان ءاربىر شاكىرتىمنىڭ كوك تۋدى بيىكتە جەلبىرەتكەن جەتىستىگى مەن ءۇشىن مارتەبە.- چەمپيوندار شەرۋى توقتاماعان شاعىن اۋدان شاردارادا جارىستارعا دايىندىق, وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى قالاي وتەدى؟
- «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى تۇراقتى تۇردە وتەدى. سپورتقا دەن قويىپ, دامىتۋعا مەملەكەتىمىزدىڭ سپورت سالاسىنا كورسەتكەن قارقىندى قولداۋى دا سەپتەسىپ تۇر. ءاربىر جارىس الدىندا كۇنىنە ەكى رەت تاڭەرتەڭ جانە كەشكى ۋاقىتتا وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى وتەدى. جاتتىعۋ بارىسىندا سپورتشىلاردىڭ ۋاقتىلى ۇيىقتاۋى, دەنەنى شىنىقتىرۋى, رەجيممەن تاماقتانۋى سىندى فاكتورلارعا دا ەرەكشە ءمان بەرەمىز.
- چەمپيونداردى باپتايتىن باپكەرلەر تۋرالى ايتىڭىزشى. ولار تاجىريبەسىن قالاي شىڭدايدى؟
- قازىرگى تاڭدا كلۋبىمىزدا 30-دان اسا جاتتىقتىرۋشى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ بارلىعى بۇرىن قول كۇرەسپەن كاسىبي اينالىسقان جانە ءالى كۇنگە دەيىن حالىقارالىق سايىستاردا باق سىناپ ءجۇر. ولار وزدەرى دە وسى سپورت تۇرىمەن اينالىساتىندىقتان تاجىريبەنى الىستان ىزدەمەي, ءبىر-بىرىمىزبەن اقىلداسقان تۇردە تاجىريبەنى تولىقتىرىپ, كەڭەسىپ شىڭداپ وتىرامىز.
«باستى باسەكەلەسىمىز – ەۋروپالىق جىگىتتەر»
- شەتەلدەن شارداراعا ارنايى ات باسىن بۇرىپ, تاجىريبە تولىستىرۋعا كەلەتىن قول كۇرەسشىلەر كوپ پە؟ باسىم بولىگى قاي ەلدەر؟
- شاردارادان چەمپيونداردىڭ كوپ شىعۋى الەم نازارىن اۋدارماي قويمايدى. سوندىقتان شارداراعا كورەيا, مالايزيا, پولشا, وزبەكستان, حورۆاتيا, فرانتسيا, لاتۆيا, امەريكا قۇراما شتاتتارىنان جانە تاعى باسقا كوپتەگەن مەملەكەتتەن سپورتشىلار كەلىپ, تاجىريبە تولىستىرۋعا ىنتالى. ولارعا قازاقتىڭ قوناقجايلىعىن كورسەتىپ, جاتتىعۋ زالىنداعى چەمپيوندارمەن بىرگە جاتتىعۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەمىز. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءبىزدىڭ سپورتشىلاردىڭ ءتارتىبى مەن بويىنداعى جىگەرىن كورىپ تاڭدانىسىن جاسىرمايدى. ولاردىڭ شارداراعا ارنايى ات باسىن بۇرىپ, ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتۋى بىزگە عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن مارتەبە دەپ بىلەمىن.
- شاردارالىق شىمىر, قۇرىش بىلەك جىگىتتەردىڭ الەمدىك دوداداعى باستى باسەكەلەستەرى قاي ەلدىڭ وكىلدەرى؟
- قازىرگى تاڭدا قول كۇرەس الەمدە ارمرەستلينگ اتاۋىمەن كوپتەگەن ەلدە قارقىندى دامىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ سپورتشىلارى وتە مىقتى قارسىلاستار دەپ ايتا الامىن. نەگىزى, كەز كەلگەن سپورتشىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى دايىندىعى مىقتى بولسا, ەشقانداي قارسىلاس ۋايىمداتپايدى.
«قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە سپورتتىڭ ءبىر ءتۇرىن تىڭعىلىقتى دامىتۋ كەرەك»
- باق-قا بەرگەن ءبىر سۇحباتىڭىزدا «قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە ءبىر سپورت ءتۇرىن دامىتسا, ەل سپورتى قارىشتاپ داميتىن ەدى» دەپ پىكىر بىلدىرگەن ەدىڭىز. وسى باعىتتا شاردارا اۋدانىنا قاراستى اۋىلداردا قول كۇرەس ۇيىرمەلەرى ۇيلەستىرىلىپ جاتىر. ولاردىڭ جۇمىسى قالاي رەتتەلەدى, قانداي قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر؟
-ء بىزدىڭ اۋدانىمىزدا قول كۇرەس سپورتى جىلدان جىلعا كەڭ ەتەك جايىپ, ديناميكالى تۇردە دامىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى اۋدانعا قاراستى قوسسەيىت اۋىلىندا قول كۇرەس ۇيىرمەسى جۇمىس جاساپ تۇر. ول جەرگە ارنايى جاتتىقتىرۋشى ءبولىپ, كەرەكتى جاتتىعۋ قۇرال جابدىقتارىمەن دە كومەك بەرىپ تۇرامىز. قازىر قوسسەيىتتە 100-گە تارتا بالا جاتتىعادى. ولاردىڭ اراسىنان دا 7 الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى, 10 ازيا چەمپيونى, 5 جۇلدەگەر مەن 10 ەل چەمپيونى توپ جاردى. ەگەر اۋدانعا قاراستى باسقا ەلدى مەكەندەردە قولكۇرەسپەن اينالىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ جاتسا ارقاشان كومەكتەسۋگە دايىنبىز. مەن اركەز قازاقستاننىڭ ءار اۋدانى بەلگىلى سپورت تۇرىمەن تىڭعىلىقتى اينالىسسا, ەلىمىزدە بۇقارالىق سپورتتىڭ كوكجيەگى كەڭىپ, دەنى ساۋ, دەڭگەيى بيىك ۇرپاق ءوسىپ شىعۋىنا ارقاۋ بولاتىنىن ايتۋدان جالىقپايمىن.
- قىزدار اراسىنداعى قول كۇرەستە دە سەرپىن بار. چەمپيون قىزدار تۋرالى اقپار بەرسەڭىز؟
- دۇرىس باعامداعان ەكەنسىز. ءبىزدىڭ كلۋبتا قىزدار دا وسال ەمەس, ارۋلار اراسىنان دا الەم چەمپيونى اتانعاندار جەتكىلىكتى. سونىڭ ءبىرى - جازيرا اقباەۆا الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى بولسا, قالىقۇلوۆا مەرۋەرت - الەم چەمپيونى ءارى قازىرگى تاڭدا قىزدار قۇراماسىن جاتتىقتىرۋمەن اينالىسادى. جالپى سپورت كلۋبىمىزدا 40-قا جۋىق قىز شەبەرلىگىن شىڭدايدى. ولاردىڭ ءار قايسىسى دا ءوز سالماقتارىنىڭ ساڭلاقتارى.
- شاردارانى ارمسپورت دەرجاۆاسى دەڭگەيىنە جەتكىزۋدەگى ءسىزدىڭ ەڭبەگىڭىزدى ەل بىلەدى. بۇگىندە وسى اۋداننىڭ تىزگىنىن ۇستادىڭىز. شاردارادا تاعى قانداي سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ جوسپاردا بار؟
ايتا كەتەرلىگى «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنىڭ اۋلاسىندا قول كۇرەس سپورتىنان بولەك گىر كوتەرۋ سپورتى (الەم چەمپيوندارىمىز بار), دزيۋ دو, تاەكۆون-دو, كاراتە, بوكس, اۋىر اتلەتيكا, جەڭىل اتلەتيكا (يادرو لاقتىرۋ جانە نايزا لاقتىرۋ), پاۋەرليفتينگ, اسىق اتۋ, توعىزقۇمالاق جانە شاحمات سپورت تۇرلەرى بار. ءبىز اتالعان سپورت ۇيىرمەلەرىن اشۋ, تالاپتىلاردى تارتۋ ارقىلى وسى سپورت تۇرلەرىنىڭ دە اۋداندا قارىشتى دامۋىنا مۇددەلىمىز. الداعى ۋاقىتتا اتالعان ءاربىر سپورت تۇرىنەن الەمدى جانە وليمپيادا شىڭدارىن باعىندىراتىن سپورتشىلار شىعادى دەگەن ۇمىتتەمىن. مەنىڭ ويىمشا, بارلىق سپورتتا ەلگە دەگەن ەرەكشە سەزىم, پاتريوتتىق رۋح بولعاندا باعىنبايتىن تۇعىر بولمايدى. وسى ۇستانىمدى ۇران ەتكەندەر ۇتىلمايدى.- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!