ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر ءب ۇلىنىپ, پەتروگليفتەر جويىلىپ جاتىر – دەپۋتات

«ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ ماسەلەسى جىلدان جىلعا وزەكتىلىگىن جوعالتپاي كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, كونە مولالار بۇزىلىپ, پەتروگليفتەر جويىلىپ جاتىر دەگەن جاڭالىقتار ارا-تۇرا شىعىپ, قوعامدى تولعاندىراتىن بولدى. بىرنەشە جىل بۇرىن يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىنە ەنگەن ەجەلگى تالحيز قالاشىعى ارقىلى اۆتوموبيل جولىن سالعىلارى كەلگەن كەزدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جانجال باستالعان بولاتىن.

جاقىندا عانا بۇكىل قازاقستانعا الماتى وبلىسىنىڭ قىزىلتاس تاۋلارىندا پەتروگليفتەر كەشەنىنىڭ جويىلۋى تۋرالى جاڭالىق تارادى, الايدا شارۋاشىلىق جۇمىستارىن جۇرگىزگەن كومپانيانىڭ قولىندا «كازارحەولوگيا» جشس-ءنىڭ ساراپتاما اكتىسىن قوسا العاندا, بارلىق رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى بولدى.

2021 جىلى الماتى اۋماعىندا تابىلعان 2550 ورتاعاسىرلىق مونەتالار قورىنان عالىمدارعا تەك 665 داناسى عانا جەتكەن, قالعاندارى ۇرلانىپ, قالانىڭ انتيكۆارلىق دۇكەندەرى ارقىلى ساتىلعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 21 ساۋىردەگى № 99 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن تاريحي-مادەني ساراپتاما جۇرگىزۋ قاعيدالارىنىڭ 7-تارماعىنا سايكەس تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ سالاسىنداعى تاريحي-مادەني ساراپتامانى عىلىمي-رەستاۆراتسيالاۋ جانە (نەمەسە) ارحەولوگيالىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى قىزمەتكە ليتسەنزياسى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىندە جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت سۋبەكتىسى اككرەديتتەلگەن كەز كەلگەن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعا جۇزەگە اسىرا الادى. ليتسەنزيالاۋ تالاپتارى وتە ليبەرالدى. مىسالى تەك قولا داۋىرىنە ماماندانعان ارحەولوگ پالەوليت تۇراقتارىنان باستاپ التىن وردا مەموريالدىق كەشەندەرىنە دەيىنگى بارلىق نىساندارعا ساراپتامالىق قورىتىندىلار بەرە الادى. بۇل ساراپتاماعا ەسكەرتكىش اۋماعىندا شارۋاشىلىق قىزمەتتى جۇرگىزۋگە ۇمىتكەر كاسىپكەر تاپسىرىس بەرەدى جانە تولەيدى. ساراپشى مەن تاپسىرىس بەرۋشى اراسىنداعى قاتىناستار-ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستار سالاسى, ساراپشى ءىس جۇزىندە جاۋاپ بەرمەيدى. تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ساپاسىز ساراپتاماسى جانە جويىلۋى وسىدان تۋىندايدى», دەدى دەپۋتات.

ە.ءابىل تاريحي-مادەني مۇرالاردىڭ جويىلۋى جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى.

«قازاقستاندا ارحەولوگيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە ليتسەنزياسى بار 60-قا جاقىن كومپانيالار جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ كوپشىلىگى تابىلعان جادىگەرلەردى جىلدار بويى مۇراجايلارعا تاپسىرماي, ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا عىلىمي ەسەپتەر جاريالامايدى. قازىرگى تىم ليبەرالدى زاڭناما ارقىلى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ بۇل سالادا ءتيىمدى تۇتقالارى جوق. بۇل كومپانيالار قر كاسىپكەرلىك كودەكسىنىڭ قولدانىلۋ اياسىندا جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تەكسەرۋلەرىنەن قورعالعان.

سونىمەن قاتار «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى» قر زاڭىنىڭ 6-بابىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ مادەني جانە رۋحاني مۇراسىن جوعالتۋ ءبىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە تونەتىن نەگىزگى قاتەرلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. شىنىندا دا, تاريحي ەسكەرتكىشتەر ارقىلى قالىپتاسقان ۇجىمدىق تاريحي جادى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ نەگىزى, دەمەك, ازاماتتىق ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى.

وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ سياقتى بولاشاعىمىز ءۇشىن ماڭىزدى قىزمەت سالاسىن كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ قولدانىلۋ اياسىنان شىعارۋ, ارحەولوگيالىق جانە رەستاۆراتسيالىق قىزمەت سۋبەكتىلەرىن ليتسەنزيالاۋ تاسىلدەرىن وزگەرتۋ, تاريحي-مادەني ساراپتاما راسىمىندە ءتارتىپ ورناتۋ ۋاقىتى كەلدى», دەدى ە.ءابىل.

مادەنيەت جانە اقپارات  مينيسترلىگى جانىنان تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى قولدانىستاعى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىس توبىن قۇرۋ, تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىندە عىلىمي-رەستاۆراتسيالاۋ جانە (نەمەسە) ارحەولوگيالىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى قىزمەتتى ليتسەنزيالاۋ تۋرالى نورمالاردى قايتا قاراۋدى ۇسىندى.

ساراپتاما جۇرگىزۋگە قۇقىعى بار ۇيىمدارعا قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭداتىپ جانە ەگەر ساپاسىز ساراپتاما سالدارى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتىڭ جويىلۋىنا اكەلەتىن بولسا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە دەيىن جاۋاپتىلىقتى بەلگىلەي وتىرىپ, تاريحي-مادەني ساراپتاما جۇرگىزۋ قاعيدالارىن تولىعىمەن قايتا جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇزاقىلىق ارەكەتتەر, تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىن بۇزۋ, ليتسەنزياسىز جۇمىستار جۇرگىزگەنى, تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى بۇزۋ, تاريحي-مادەني مۇرا زاتتارىنىڭ زاڭسىز اينالىمى فاكتىلەرى ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ كەرەك دەدى.