اكتيۆتەردى قايتارۋ: ءتىزىلىم تولىعىپ جاتىر

بۇل تۋرالى كەشە وتكەن بريفينگتە قارجى مينيسترلىگى­نىڭ مەملەكەتتىك كىرىس­تەر كوميتەتى ءىرى سالىق تو­لەۋ­­شىلەر دەپار­تا­مەنتىنىڭ ديرەك­­تورى ىڭكار ەلۋباي ايتتى. دەپارتامەنت وكىلى اكتيۆ­تەردى قايتارۋ بو­يىنشا باس پروكۋ­راتۋرانىڭ اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميتەتى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇل جۇمىستار قازىر جال­عاسىپ جاتىر. وسى كۇنگە دەيىن مەملەكەت مەنشىگىنە اكتسيالار, عيماراتتار, قۇرىلىستار, قوناقۇي كەشەندەرى, بيزنەس ور­تالىقتار, اقشالاي قارا­جاتتار, اۆتوكولىكتەر قايتارىلدى. مكك ۋاكىلەتتى ورگان بولماعاندىقتان, رەسمي ستاتيستيكانى كەلتىرە المايمىز», دەدى ول.

ىڭكار ەلۋبايدىڭ ايتۋىن­شا, مەملەكەتتىك كىرىستەر كومي­تەتى ەلىمىزدەگى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ اكتيۆتەرى تۋرا­لى اقپاراتتى جەتكىزۋشى عانا. اك­تيۆتەردى قايتارۋ ءۇردىسى باستال­عالى بەرى ەكى مىڭنان استام جەكە تۇلعا نازارعا ىلىككەنىن اتاپ ءوتتى.

بۇدان بولەك, تاياۋ كۇندەرى پرەمەر-مينيستر ءاليحان سما­يىلوۆ زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ وتىرىسىن وتكىزگەن بولاتىن. وندا ءتيىستى تىزىلىمگە جاڭا ادامداردى قوسىپ, تەكسەرۋ جۇمىستارىن باستاۋ ماسەلەلەرى تالقىعا سالىندى.

تىزىلىمگە بۇعان دەيىن قوسىل­عان كەيبىر ادامدارمەن ارادا كىنالارىن مويىنداۋ جانە زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى ەرىكتى تۇردە قايتارۋ تۋرالى پروتسەسسۋالدىق كەلىسىم جاساۋ جوسپارلانىپ جاتقان كورىنە­دى. سونىمەن بىرگە كەيبىر ادام­داردىڭ قانداي جولمەن العا­نىن انىقتاۋ مۇمكىن بولماعان م ۇلىكتەرىن مەملەكەت كىرىسىنە ماجبۇرلەپ قوسۋ ءۇشىن ارىز-تالاپ بەرىلگەن.

پرەمەر-مينيستر ءالي­حان سمايىلوۆ مەملەكەت باسشىسى­نىڭ زاڭسىز اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى شەشىمى «ادىلەتتى قازاقستاندى» قۇرۋ ءۇردىسىنىڭ جالعاسى ەكەنىن اتادى. كەيىنگى ەكى جىلدا ەلىمىزگە 1 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات قايتقان.

ء«تىزىلىم تولىعىپ جاتىر. وعان جاڭا ەسىمدەر ەنگىزىلدى, ەندى بۇلارعا ءتيىستى حابارلاما جى­بەرى­لەدى. ءبىزدىڭ كوميتەت ولاردىڭ م ۇلىكتەرىنە تالداۋ جانە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, قايدان الىنعانىن انىقتايتىن بولادى», دەدى وتىرىستا بپ اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ باسشىسى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆ.

ايتا كەتسەك, زاڭسىز يەم­دەنىل­گەن اكتيۆتەر تەك شەتەلدەن ەمەس, ءوز ەلىمىزدىڭ ىشىندە دە مەملەكەتكە قايتارىلۋ ۇستىندە. ماسەلەن, الماتى وبلىسى پروكۋراتۋراسى جەرگىلىكتى حالىققا ەنبەكشىقازاق اۋدانىندا 54 مىڭ گەكتار جەردى قايتاردى. جالپى اۋدانى 54 مىڭ گەكتاردان اساتىن 120 جايىلىمدىق جەر بەلگىلەنگەن ماقساتقا ساي پايدالانىلمايتىنى انىقتالعان. بۇل مەنشىك يەلەرى مەن جەر پايدالانۋشىلاردىڭ مالى جوق, بۇل جەرلەر ازاماتتار مەن مەملەكەتكە ەشقانداي پايدا اكەلمەگەن دەگەن ءسوز.

ناتيجەسىندە, پروكۋراتۋرا شارالارىمەن 180 ملن تەڭگەگە 18 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتا­رىلدى. قالعان جەرلەردى قايتارۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر, قازىر سوتتىڭ قاراۋىندا.

ەسكە سالا كەتسەك, وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «زاڭسىز يەمدە­نىل­گەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قاي­تارۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعان بولاتىن. زاڭ نورمالارىنا سايكەس قايتارۋ تەتىكتەرى ءىرى سىبايلاس جەمقورلىق سۋبەكتىلەرىنە جانە اكىمشىلىك-بيلىك رەسۋرستارى (بايلانىستارى, ىقپالى) بار ادامدار مەن سىبايلاس وليگوپوليالىق توپتارعا قولدانىلادى.

زاڭ جاۋاپتى مەملەكەتتىك لاۋازىمدى اتقاراتىن (اتقارعان) سۋبەكتىلەرگە, مەملەكەتتىك زاڭدى تۇلعالارعا, كۆازيمەملەكەتتىك سەك­تور سۋبەكتىلەرىنە, سونداي-اق اتال­عان تۇلعالارمەن اففي­لير­لەن­گەن سۋبەكتىلەرگە قول­دانى­لادى. زاڭ ەرەجەلەرىن قولدانۋ ءۇشىن كور­سەتىلگەن كريتەريلەرگە قو­سىم­شا تۇلعالاردا زاڭدا بەلگى­لەنگەن شەكتى سومادان – 13 ملن اەك-تەن اساتىن (44 ملرد 850 ملن تەڭگە نەمەسە شامامەن 100 ملن دوللار) اكتيۆتەرى بولۋعا ءتيىس.

ءادىل قوعام قۇرۋعا ءاربىر وتان­داسىمىز جاۋاپتى. وسىعان وراي وتكەن جىلى ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانوۆا زاڭ­سىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقاندىقتان, ول ىسكە ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ۇلەس قوسا الاتىنىن ايتقان بولاتىن. «ماسەلەن, ەگەر كىمدە-كىمنىڭ قولىندا زاڭسىز اكتيۆتەر تۋرالى شىنايى دەرەكتەر بولسا, ونى باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى كوميتەتكە ۇسىنىپ, كومەگىن تيگىزە الادى. مەملەكەتتىك ورگان بۇل مالىمەتتى جان-جاقتى تەكسەرىپ, ءتيىستى شارا قابىلدايدى. دەگەنمەن بەرىلەتىن اقپاراتتىڭ شى­نايىلىعىنا كوز جەتكىزىپ قانا ۇسىن­عان ءجون. ويتكەنى تەرىس اقپاراتتىڭ سالدارى دا بولۋى مۇمكىن», دەدى ول.