وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وزبەكستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن تاشكەنتكە بارعان ەدىك. بوكستان رەسپۋبليكا بىرىنشىلىگىن كوردىك. ءبىرشاما وي تۇيدىك. چەمپيوناتتا بەس قازاق بوكسشىسىنىڭ جۇلدەگە ىلىنگەنىنە قۋاندىق. ءبىزدى شاقىرعان – وزبەكستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ساكەن پولاتوۆ. فينالدىق ايقاستاردان كەيىن ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, قانداسىمىزبەن از-كەم اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– ساكەن جەتىباي ۇلى, اۋەلى ءبىزدى تاشكەنتكە شاقىرعانىڭىز ءۇشىن العىس ايتقىمىز كەلەدى.
– وزبەكستان – قازاقستان سەكىلدى قوناقجاي مەملەكەت. كەز كەلگەن مەيماندى قۇشاق جايا قارسى الۋعا دايىنبىز. بىرنەشە كۇندىك ساپاردا كورىكتى جەرلەردى ارالاپ, تاشكەنتتىڭ تاريحىمەن تانىساسىزدار دەپ سەنەمىن.
– راحمەت, اعا. ءسىز بوكس فەدەراتسياسىنا كەلگەلى بەرى وزبەك بوكسىندا جاقسى وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. الدىمەن قانداي ماسەلەگە ءمان بەردىڭىز؟
– الدىمەن تورەشىلەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە كىرىستىك. بۇعان دەيىن وزبەكستان چەمپيوناتىندا جەكپە-جەكتىڭ ناتيجەسىنە كۇمان تۋدىرعان ساتتەر كوپ بولعان ەدى. جەكە باپكەرلەر ءجيى شاعىمداناتىن. سودان سوڭ ازيا بوكس كونفەدەراتسياسىنان ءۇش جۇلدىزدى 12 ۇزدىك تورەشىنىڭ ءتىزىمىن سۇراتىپ, سولاردى ىشكى چەمپيوناتقا شاقىرا باستادىق. العاشقى جىلى 15 تورەشى قىزمەت ەتتى. بەس جىل قاتارىنان وسىنداي جۇيەمەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. كەلگەن تورەشىلەردىڭ جۇمىسىنا ەشكىم ارالاسپايدى. باپكەرلەر وڭاشا سويلەسە المايدى. ءبىزدىڭ دە ولاردىڭ شەشىمىنە قاتىسىمىز جوق. وسىنداي جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە تورەشىلەر ماسەلەسىن ءتيىمدى شەشتىك.
– سوندا جەرگىلىكتى تورەشىلەردىڭ دەڭگەيى تومەن بولعانى ما؟
– تورەشىلەردىڭ دەڭگەيى تومەن دەپ ايتا المايمىز. بىراق ولاردىڭ بىرەۋى باپكەر بولسا, ەندى بىرەۋى سپورت مەكتەبىندە قىزمەت ىستەيدى. كوبىسى ءبىر-بىرىمەن ارالاسادى. سوندىقتان ءبىر-بىرىنە جاردەمدەسۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن وسىنداي قادامعا باردىق. بۇل دۇرىس شەشىم بولدى. سونداي-اق تورەشىلەرىمىزدىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ ماسەلەسىن دە ويلاستىردىق. ءوز جۇمىسىن جاقسى اتقارعان جانە جاسى كەلىپ قالعان تورەشىلەردى قۇرمەت كورسەتىپ, زەينەتكە شىعاردىق. ورنىنا جاستاردى كوبىرەك تارتتىق. IBA وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تاشكەنتتە سەمينار وتكىزدىك. سول ءىس-شاراعا قاتىسقان تورەشىلەردىڭ بارلىعىنا ءبىر جۇلدىزدى اتاق بەرىلدى. وسىنداي باستامانىڭ ناتيجەسىندە تورەشىلەرىمىز شەت ءتىلىن مەڭگەرىپ, ءوز جۇمىسىن تياناقتى اتقارىپ كەلەدى.
– تورەشىلىك دەمەكشى, وتكەن جىلى تاشكەنتتەگى الەم چەمپيوناتىندا كوپ جانكۇيەردىڭ پىكىرىنشە, ساكەن بيبوسىنوۆ جەڭىلگەن جوق. بيبوسىنوۆ پەن ديپاك اراسىنداعى جەكپە-جەكتى ءسىز دە كورگەن بولارسىز. بۇل تۋرالى پىكىرىڭىز قانداي؟
– ساكەن تازا جەڭىلدى. كەزدەسۋدى باستان-اياق كوردىم. سول كەزدە ماعان كىم حابارلاسپادى دەيسىز؟ بىراق مەن ولاردىڭ بارلىعىنا ەموتسياعا بەرىلمەي, كەزدەسۋدى قايتا قاراپ شىعۋىن ءوتىندىم. كەيىننەن بارلىعى قايتا حابارلاسىپ, كەشىرىم سۇرادى. ءسال كەيىن ساكەننىڭ ءوزى دە جەڭىلگەنىن الەۋمەتتىك جەلىدە مويىنداپتى. مۇنداي داۋلى ساتتەر بوكستا كوپ كەزدەسەدى. مىسالى, حانچجوۋداعى ازيا ويىندارىندا 80 كيلودا جارتىلاي فينالدا قىتاي مەن وزبەكستان بوكسشىلارى اراسىنداعى جەكپە-جەكتى كورگەن بولساڭىز, مۇندا دا تۋرا سولاي بولدى. بىراق ءبىز ەشكىمگە وكپە ارتپايمىز. ءبىر باس جوعارى بولماسا, تەڭ جاعدايدا وتكەن كەزدەسۋدە ارقيلى ويلار مەن پىكىرلەر ايتىلاتىنى ءسوزسىز.
– وسىدان ەكى جىل بۇرىن بولگاريادا وتكەن «ستراندجا» كۋبوگىندە وزبەكستان بوكسشىلارى 8 بوكسشىمەن بارىپ, 6 التىن الىپ قايتقانى ەسىمىزدە. كەيىننەن «وزبەك اعايىندار تورەشىلەردى ساتىپ الدى» دەگەن پىكىر ايتىلدى. جاۋابىن وزىڭىزدەن ەستيىكشى, وسى راس پا؟
– ءبىز تۋرالى مۇنداي پىكىردى كىمدەردىڭ ايتقانىن ءبىلىپ وتىرمىن. بىراق سىزدەردىڭ سول كەزدەگى اپارعان ءبىرىنشى, ەكىنشى, ءتىپتى ءۇشىنشى ءنومىرلى بوكسشىلارىڭىزدىڭ دەڭگەيى تومەن بولسا كىمگە وكپەلەيسىزدەر؟ سول كەزدە باپكەرلەر تاجىريبە جيناقتاسىن دەپ كوپ بوكسشىنى اپارعان دا بولار. ونى ءبىز بىلمەيمىز. ءبىر بىلەتىنىم, وزبەكستان ادام سانىن كوبەيتپەي, بار-جوعى مىقتى دەگەن سەگىز بوكسشىنى عانا الىپ باردى. جالپى, ورتالىق ازيا ەلدەرى قوناقجاي عوي. سونىڭ ىشىندە وزبەكستان مەن قازاقستان دا بار. بىلتىر تاشكەنتتە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا سىزدەردىڭ باس باپكەرلەرىڭىزگە شاپان جاۋىپ, قۇرمەت كورسەتتىك. مىرزاعالي ايتجانوۆ – سىيلاۋعا تۇرارلىقتاي الەمدەگى وتە بىلىكتى مامان. سونىمەن قاتار قازاقستاننان كەلىپ جاتقان قانشاما مەيمانعا قۇرمەت كورسەتىپ كەلەمىز. ايتپاعىمىز, قازاق-وزبەك بوكسشىلارى ىنتىماقشىل بولۋى كەرەك. ەكى ەلدىڭ بوكسشىلارى تاتۋ بولسا, الىنبايتىن قامال بولمايدى. ءبىراز ۋاقىت بۇرىن فۋتبولدان قوس قۇراما اراسىندا جولداستىق كەزدەسۋ ءوتتى. ءبىز دە سولاي بىرلەسكەن جاتتىعۋ ۇيىمداستىرۋىمىز قاجەت. سوندا باسەكەلەستىك جوعارى بولادى ءارى الەمدە قوس ەلدىڭ بوكسشىلارى جەڭىس تۇعىرىندا قاتار تۇرادى.
– كەيىنگى كەزدە وزبەكستاننىڭ بوكسشى جاستارى دا حالىقارالىق جارىستاردا اتوي سالىپ ءجۇر. وسىنىڭ سىرى نەدە؟
– ءبىز ءۇشىن باستى تالاپ – ءتارتىپ. ءتارتىپ بار جەردە ناتيجە دە بولادى. ءبىز ەشكىمنىڭ دە اتاق-داڭقىنا قارامايمىز. چەمپيونداردىڭ بارلىعى تەمىردەي ءتارتىپتىڭ ارقاسىندا جەتىستىككە جەتىپ وتىر. سونداي-اق قۇراما بوكسشىلارى مەن باپكەرلەرىندە, باسشىلاردا اۋىزبىرشىلىك بار. بۇل دا جەتىستىككە جەتۋدە ۇلكەن ءرول اتقارادى. قازاقستاننىڭ دا جەتىستىكتەرىنە جۇرت سۇيسىنەدى. سوڭعى الەم چەمپيوناتىندا 4 التىن الۋ – قازاق تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاعداي. تەك 2013 جىلى عانا الماتىدا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە 4 التىن الدىڭىزدار. ال سىرت ەلدە وتكەن الەمدىك دودادا تۇڭعىش رەت وسىنداي ولجاعا كەنەلدىڭىزدەر. بۇل دا – ۇلكەن جەتىستىك.
– وزبەكستان بوكسىندا كۋبالىق ماماننىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن بىلەمىز.
– ءيا. ادام بارلىق ۋاقىتتا ءبىر تاماقتى جەي بەرمەيدى عوي. سول سەكىلدى بوكسشىلار دا تەك تولقىن باپكەردىڭ جاتتىعۋىمەن شەكتەلمەي, وزگە دە جاتتىقتىرۋشىلاردان نۇسقاۋ العانى دۇرىس. 72 جاستاعى كۋبالىق مامان بوكسشىلارعا ءوز بىلگەنىن ۇيرەتىپ ءجۇر. ونىڭ كومەگى بىزگە اۋاداي قاجەت. ول – بىزگە جاڭالىق اكەلەتىن مامان. وزبەكستاندا بۇرىن ءبىر اكادەميا بولسا, قازىر تاعى ءتورت اكادەميا قۇرىلىپ جاتىر. سونداي-اق ينستيتۋت بار. سول ينستيتۋتتىڭ بىزگە بەرەرى مول. بۇعان قوسا ەل پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ تە سپورتقا, ونىڭ ىشىندە بوكسقا ايرىقشا ءمان بەرەتىنىن ايتقىمىز كەلەدى. مۇنداي كوزقاراس بوكستىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەرى انىق.
– وزبەكستان چەمپيوناتىندا ەرلەر بوكسىنان بولەك قىزدار بوكسىنىڭ دا قارقىن العانىن بايقادىق. مىسالى, 52 كيلودا ەكى ازيا چەمپيونى وتە شەبەرلىك بايقاستى.
– دۇرىس اڭعارعانسىز. شۇكىر, قازىر قىزدار بوكسى جاقسى دامىپ كەلەدى. 2016 جىلعا دەيىن سول كەزدەگى بوكس فەدەراتسياسىنىڭ باسشىلىعى قىزدار بوكسىن ونشا قولداعان جوق. بىراق وزبەكستان قولدامايدى ەكەن دەپ الەمدە قىزدار بوكسى توقتاپ قالمايدى عوي. ريو وليمپياداسىندا – 3, توكيو وليمپياداسىندا – 6, پاريج وليمپياداسىندا 7 سالماق بويىنشا مەدالدار جيىنتىعى ساراپقا سالىنىپ جاتىر. دەمەك ءبىز دە كوشتەن قالماي, قىزدارعا ءتيىستى دەڭگەيدە كوڭىل بولۋگە ءتيىسپىز. كەيبىر سالماقتا باسەكەلەستىك وتە جوعارى ەكەنىن وزدەرىڭىز دە كوردىڭىزدەر. بۇرىن ءبىر سالماقتا 5-6 بوكسشى عانا باق سىنايتىن ەدى, قازىر چەمپيوندىقتان ۇمىتتىلەردىڭ سانىنىڭ ءوزى ءبىرشاما. ماقساتىمىز – پاريج وليمپياداسىندا جۇلدە الۋ. ال 2028 جىلعى وليمپيادادا چەمپيون شىعارساق دەيمىز.
– ەرلەر اراسىندا وزبەكستان چەمپيوناتى دا تارتىستى ءوتتى. سىزدەر كۇتپەگەن سەنساتسيا تىركەلدى مە؟
– ەل چەمپيوناتىنا 250 بوكسشى قاتىستى. 2022 جىلى ودان دا كوپ بولعان. ءبىرىنشى كەزەكتە سپورتشىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا ءمان بەرەمىز. بۇل جولى بوكسشىلار كوپ جاراقات الماس ءۇشىن چەمپيونات الدىندا ءار ءوڭىر ءوز سپورتشىلارى اراسىندا ىرىكتەۋ جۇرگىزدى. ايتپەسە, ءاۋ باستا 350 بوكسشىنى قاتىستىرامىز دەپ ويلاعان ەدىك. بۇل بىرىنشىلىكتە چەمپيون بولعانداردىڭ باسىم بولىگى – جاستار. ءبىز 24-25 جاسقا كەلگەندەردى «ارداگەر» دەپ ەسەپتەيمىز. ەستەرىڭىزدە بولسا, 22 جاسقا دەيىنگى بوكسشىلار اراسىندا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا توعىز بوكسشىمىز چەمپيون اتانعان ەدى. سولاردىڭ كوبى بيىل وزبەكستان چەمپيوناتىندا توپ جاردى. نەگىزگى قۇرامنىڭ ورنىن باساتىن جاستار كوبەيىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. تۋىستىق تۋى اسقاقتاي بەرسىن!
اڭگىمەلەسكەن –
الماس ماناپ,
«Egemen Qazaqstan»
استانا – تاشكەنت – استانا