مەملەكەت باسشىسى ريم پاپاسىنىڭ شاقىرۋىمەن قاسيەتتى تاققا العاشقى رەسمي ساپارىمەن باردى. كەزدەسۋدە قازاقستان پرەزيدەنتى ادامزاتتىڭ يگىلىگى جولىنداعى قاجىماس قايراتكەرلىگى مەن قاجىرلى كۇش-جىگەرى ءۇشىن كاتوليك شىركەۋىنىڭ جوعارعى پونتيفيكىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ
– ءسىزدىڭ دۇنيەجۇزى حالقىنا بەيبىتشىلىك تىلەگەن دۇعالارىڭىز مىڭداعان كاتوليكتىڭ عانا ەمەس, باسقا دىندەردى ۇستاناتىن كوپتەگەن وتانداسىمىزدىڭ جۇرەگىنەن ورىن الىپ, سانالارىنا سەنىم مەن ءۇمىت ۇيالاتتى. بۇگىندە وركەنيەتتەر توعىسىنداعى كوپەتنوستى جانە كوپكونفەسسيالى قازاقستان ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى كاتوليك قاۋىمىنىڭ ءوز ۇيىنە اينالدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بارلىق ءدىن وكىلدەرى ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
– ءبىز «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن بەيبىتشىلىك پەن ۇلتتىق ديالوگتىڭ وزىمىزگە ءتان مودەلىن قالىپتاستىرا الدىق. ەلىمىزدە ءتۇرلى ءدىننىڭ وكىلدەرى وزدەرىنىڭ عيباداتحانالارىندا قۇلشىلىق ەتە الادى. ءدىني سەنىم بوستاندىعى قۇقىعىن قورعاۋ – مەنىڭ ساياسي باعدارىمنىڭ اجىراماس بولىگى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ريم پاپاسى فرانتسيسكتىڭ «قالاعا جانە الەمگە» اتتى ءداستۇرلى جولداۋىن ەسكە سالا وتىرىپ, ونىڭ «بەيبىتشىلىك – ەڭ الدىمەن قۇدايدىڭ سىيى. بىراق بۇل – بارىمىزگە جۇكتەلگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك» دەگەن سوزدەرىن تولىق قولدايتىنىن جەتكىزدى.
– ءسىزدىڭ ۇستانىمىڭىزدى تولىعىمەن قۇپتاي وتىرىپ, ءبىز كوپتەگەن ايىرماشىلىعىمىزعا قاراماستان, بەيبىتشىلىك يدەيالارىن, مادەنيەتتەر مەن دىندەر اراسىنداعى تۇراقتى ديالوگتى, ءارتۇرلى ءدىندى ۇستاناتىن ادامداردىڭ يگىلىگى جولىنداعى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بارشامىزعا بىرلىك كەرەك ەكەنىنە سەنىمدىمىن. ىزگى نيەت بىلدىرۋگە ۋاقىت جەتكىلىكتى, كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە كەڭىستىك تە بار, دانالىق تانىتۋعا ءالى دە مۇمكىندىك مول, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكىجاقتى قاتىناستار اياسىندا قازاقستان شىنايى دوستىققا, كەلىسىم مەن ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن قاسيەتتى تاقپەن اراداعى بۇرىننان كەلە جاتقان سەرىكتەستىك بايلانىستاردى جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق بەلسەندى ساياسي ديالوگ جۇرگىزىلىپ وتىرعانىن, قۇقىقتىق بازانى رەتكە كەلتىرۋ, كەڭەيتۋ ءۇشىن دايەكتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدەگى تەكە-تىرەستەر مەن الاۋىزدىق وشاقتارىن توقتاتۋعا باعىتتالعان بەلسەندى كۇش-جىگەرى ءۇشىن ريم پاپاسى فرانتسيسككە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– شىن مانىندە, قازىرگى گەوساياسي تۇراقسىزدىق بۇكىل جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنا نۇقسان كەلتىرۋدە, سونداي-اق حالىقتاردى ۇلكەن قايعى-قاسىرەتكە ۇشىراتىپ, ەكونوميكالىق قيىندىقتار تۋدىرىپ وتىر. قازاقستان ىزگىلىكتى جاقتايتىن مەملەكەت رەتىندە جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋعا ءىس جۇزىندە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءبىز الەمنىڭ ءتۇرلى قاقتىعىس وشاقتارىنداعى بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا اتسالىسامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە پونتيفيك بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندەگى كۇش-جىگەرى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىس ايتتى.
كەزدەسۋ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى مازمۇندى كەزدەسۋ ءۇشىن ريم پاپاسىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزىپ, قازاقستان الداعى ۋاقىتتا تولەرانتتىلىق, ۇيلەسىمدىلىك, باۋىرلاستىق يدەيالارىن دارىپتەۋ ىسىندە قاسيەتتى تاقپەن ىنتىماقتاستىققا نيەتتى ەكەنىن راستادى.
تۇسىنىستىكتى نىعايتاتىن الاڭ
ريم پاپاسى فرانتسيسكتىڭ رەسمي قابىلداۋىنان كەيىن پرەزيدەنت قاسيەتتى تاقتىڭ مەملەكەتتەرمەن بايلانىس جونىندەگى حاتشىسى پول ريچارد گاللاحەرمەن كەزدەستى.
قاسيەتتى تاقتىڭ حاتشىسىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ريم پاپاسى فرانتسيسكپەن وتە مازمۇندى ءارى ناتيجەلى جۇزدەسۋ بولعانىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۆاتيكاننىڭ دايەكتى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان وتكىزىپ جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى ءدىني قاۋىمدار اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن قۇرمەتتى نىعايتاتىن ماڭىزدى الاڭعا اينالدى.
پرەزيدەنت كاتوليك شىركەۋى باسشىسىنىڭ ەلىمىزگە جاساعان تاريحي ساپارىنىڭ بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتاۋ, بىرلىككە شاقىرۋ تۇرعىسىنان سيمۆولدىق ءمانى بولعانىن ەسكە سالىپ, بۇل ساپار تەك قازاقستانداعى كاتوليك قاۋىمىنىڭ ەمەس, وڭىردەگى باسقا دا ءدىن وكىلدەرىنىڭ اراسىندا كەڭ قولداۋ تاپقانىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ قاسيەتتى تاقپەن ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەس سالالارى بويىنشا ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋعا ايرىقشا ءمان بەرەتىنىن جەتكىزدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان عالىمدارىنىڭ ۆاتيكان كىتاپحاناسى مەن اپوستول ارحيۆىندەگى تاريحي ماتەريالداردى تەگىن زەرتتەۋىنە مۇمكىندىك بەرگەنى ءۇشىن ارحيەپيسكوپ پول گاللاحەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونداي-اق پرەزيدەنت انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى جانە ۆاتيكان Bambino Gesu پەدياترلىق گوسپيتالى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى قۇپتادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكتى, ءوزارا قۇرمەتتى نىعايتۋ ءۇشىن ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمگە بەيىلدى ەكەنىن تاعى دا راستادى.
كەزدەسۋ سوڭىندا پرەزيدەنت قاسيەتتى تاقتىڭ باسشىلىعىن استاناداعى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ كەزەكتى سەزىنە قاتىسۋعا شاقىردى.
ۆاتيكانعا رەسمي ساپارى بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ سيكستين كاپەللاسىن, اۋليە پەتر مەن پاۆەلدىڭ كاپەللاسىن (پاولينا كاپەللاسى) جانە اپوستول سارايىنداعى كورول زالىن ارالاپ كوردى. پرەزيدەنت ەكسكۋرسيا بارىسىندا ميكەلاندجەلو مەن باسقا دا كورنەكتى شەبەرلەردىڭ ونەر تۋىندىلارىن تاماشالادى, سونداي-اق ۆاتيكاننىڭ باي تاريحىمەن تانىستى.
ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى – جاھاندىق ماسەلە
يتالياعا رەسمي ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (FAO) ريمدەگى شتاب-پاتەرىنە بارىپ, ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى تسيۋي دۋنيۋيمەن كەزدەستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تسيۋي دۋنيۋيمەن كەزدەسۋدە جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ورنىقتى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارىپ, قازاقستاننىڭ ۇيىممەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى – جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى پروبلەمانىڭ ءبىرى. قازاقستان بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا ۇمتىلادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءداندى داقىلدار ءوسىرۋ جونىنەن الدىڭعى قاتاردا. بيداي ەكسپورتىنىڭ كولەمى شامامەن 6 ميلليون تونناعا جەتەدى. ءبىز استىق جانە ۇن وندىرەتىن 10 ءىرى مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرەمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ۇيىممەن اراداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن راستادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز تۇقىم شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەردىڭ توزۋىنا قارسى كۇرەس, جاسىل اۋىل شارۋاشىلىعىن ىلگەرىلەتۋ, جەر-سۋ رەسۋرستارىن وڭتايلى جانە ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بۇۇ ساراپتامالىق قولداۋ كورسەتەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. قازاقستان جەرگىلىكتى بىرەگەي اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وتكىزۋ ءۇشىن تۇراقتى ءوندىرىس جانە ساۋدا تىزبەكتەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىن FAO-نىڭ ء«بىر ەل – ءبىر نەگىزگى ءونىم» باستاماسىنا قاتىسادى.
مەملەكەت باسشىسى تسيۋي دۋنيۋيگە الماتىنىڭ ايگىلى اپورتىن تانىستىردى.
– قازاقستان المانىڭ وتانى رەتىندە كەڭىنەن تانىمال. اپورت سۇرپى ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى مەگوپوليسى – الماتىنىڭ ماڭايىندا وسەدى. ءبىز المانىڭ وسى ءتۇرىن وزدەرىڭىزبەن كۇش بىرىكتىرە وتىرىپ, الەم نارىعىنا شىعارۋعا نيەتتىمىز. وسى باستامامىزدى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءسىزدىڭ جەكە قولداۋىڭىزعا ارقا سۇيەيمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ توراعاسى رەتىندە قازاقستاننىڭ باسىمدىقتارى تۋرالى ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇيىمدى ارال باسسەينىندەگى جەرلەردىڭ توپىراعىن مەليوراتسيالاۋعا جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋعا قاتىستى جوبالار ازىرلەۋ ىسىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. سونداي-اق پرەزيدەنت ەلىمىزدە FAO-نىڭ ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك بولىمشەسىن اشۋدى ۇسىندى.
ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ىسىندە قازاقستان ايماقتا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە ەلەۋلى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى.
كەزدەسۋ سوڭىندا پرەزيدەنت مازمۇندى اڭگىمە-دۇكەن قۇرعانى ءۇشىن FAO باسشىلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ونى الداعى حالىقارالىق استانا فورۋمىنا قاتىسۋعا شاقىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا قولتاڭبا قالدىردى.
گۋمانيتارلىق داعدارىستى توقتاتۋ ماڭىزدى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ريمگە رەسمي ساپارى اياسىندا بۇۇ دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سيندي ماككەينمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
پرەزيدەنت بۇگىنگى كەزدەسۋ جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان قازاقستان مەن اتالعان ۇيىم اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى تالقىلاۋعا زور مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە بۇۇ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى سەكىلدى باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا جۇزەگە اسىرىپ جاتقان شارالارى جايىندا ايتتى.
2023 جىلى قازاقستان التى مەملەكەتكە 9,2 ميلليون دوللار كولەمىندە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتتى. ەلىمىز گازا سەكتورىنداعى كۇردەلى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, پالەستينا حالقىنا قايىرىمدىلىق شاراسى رەتىندە 1 ميلليون دوللار ءبولدى جانە 2 رەت گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزدى. سونداي-اق تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەن اۋعانستان, تۇركيا, پاكىستان جانە باسقا دا ەلدەرگە قارجىلاي كومەك كورسەتتى.
پرەزيدەنت اۋعانستانداعى جاعدايعا باسا نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ وسى ەلدەگى گۋمانيتارلىق داعدارىستى توقتاتۋ ءىسىن جالعاستىرۋى وتە ماڭىزدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازىر الماتىدا ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ جونىندەگى ايماقتىق ورتالىعىن اشۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. بۇل ورتالىقتىڭ قىزمەتى ايماقتاعى بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپسىزدىكتى جانە ورنىقتى دامۋدى نىعايتۋدا بۇۇ-نىڭ ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋ جۇمىسىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ سيندي ماككەيندى الداعى استانا حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىسۋعا شاقىردى.