پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جاڭا جىلدىڭ العاشقى ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلدەگى قازىرگى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق احۋال قارالدى. سونداي-اق وتىرىستا ەل وڭىرلەرىنىڭ الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىعى دا پىسىقتالدى.
جۇقپالى اۋرۋدان جۇرت امان
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينياتتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇقپالى اۋرۋلار بويىنشا ەپيدەميولوگيالىق احۋال تۇراقتى بولىپ قالدى. الدىن الۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا 20-دان اسا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋ تىركەلگەن جوق. ولاردىڭ اراسىندا وبا, تىرىسقاق جانە پوليوميەليت بار. سونداي-اق 39 ينفەكتسيا, ولاردىڭ قاتارىندا كوروناۆيرۋس, روتاۆيرۋس جانە ءجىتى ىشەك ينفەكتسيالارى بويىنشا سىرقاتتانۋ الدەقايدا تومەندەگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا ءجىتى رەسپيراتورلىق ينفەكتسيالارمەن سىرقاتتانۋدىڭ كەزەكتى ماۋسىمى ءجۇرىپ جاتىر. ول جىل سايىن قازاننان مامىرعا دەيىن سوزىلادى. الدىن الۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى قاۋىپ-قاتەر توبىنا جاتاتىن 2,4 ملن ادام تۇماۋعا قارسى ەكپە العان ەدى. بۇل حالىقتىڭ 12%-ىن قۇرايدى. وسى رەتتە ددسۇ ۇسىناتىن دەڭگەي كەمىندە 10%-دى قۇرايدى.
جالپى, ەپيدەميولوگيالىق ماۋسىم باستالعاننان بەرى ستاتسيونارلاردا 31 مىڭنان استام ناۋقاس ەمدەلىپ شىققان. ال 2 ملن-نان استام سىرقات امبۋلاتوريالىق ەم الىپتى. ەل بويىنشا بارلىعى 10 مىڭعا جۋىق ينفەكتسيالىق توسەك-ورىن قويىلدى. وندا بالالار ءۇشىن شامامەن 3 مىڭ توسەك-ورىن قاراستىرىلعان.
COVID-19 پاندەمياسىنىڭ اياقتالۋىنا قاراماستان, ءتيىستى باقىلاۋ جالعاسىپ جاتىر. قازاقستاندا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيا بويىنشا جاعداي تۇراقتى. كەيىنگى جارتى جىلدا اي سايىن 100-دەن 400-گە دەيىن جاعداي تىركەلگەن, بۇل كوروناۆيرۋستىڭ جىل بويى تارالاتىنىن راستايدى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا 29 مىڭنان استام قىزىلشا جۇقتىرۋ جاعدايى تىركەلدى. وكىنىشكە قاراي, ونىڭ 80%-ى 14 جاسقا دەيىنگى بالالارعا تيەسىلى. جاڭا جىلدىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ 1 674 قىزىلشامەن سىرقاتتانۋ جاعدايى تىركەلدى. جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن وتكەن جىلى جوسپار بويىنشا ۆاكتسينالاۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, التى جاسقا دەيىنگى 700 مىڭعا جۋىق بالا ەكپە الىپ ۇلگەردى. وعان قوسا ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قاراجات ءبولىنىپ, قىزىلشاعا, قىزامىققا جانە پاروتيتكە قارسى 1,5 ملن دوزا ۆاكتسينا ساتىپ الىندى. قازىر قوسىمشا ۆاكتسينالاۋ اياسىندا 930 مىڭنان استام ادام ەكپە الدى, كۇن سايىن 20 مىڭنان استام ادام ۆاكتسينالانىپ جاتىر.
وڭىرلەردە قىزىلشاعا قارسى يممۋنيزاتسيانى كۇشەيتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ پەن قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ ايتىپ بەردى. ال پرەمەر-مينيستر مونيتورينگ قورىتىندىسى بويىنشا وتكەن جىلى ەڭ قاۋىپتى ينفەكتسيالارمەن اۋىرعان ناۋقاستار تىركەلمەگەنىن ايتتى. بۇل رەتتە كەڭ تارالعان ۆيرۋستىق ينفەكتسيالار بويىنشا دا كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تومەندەگەن.
«تەك وتكەن جىلدان بەرى ەلىمىزدە قىزىلشامەن اۋىرعاندار سانى ايتارلىقتاي ءوسىپ كەتتى. ول سوڭعى 10 جىلدا بولماعان كورسەتكىشكە جەتىپ وتىر. ولاردىڭ 80%-عا جۋىعى – 14 جاسقا دەيىنگى بالالار. اۋىرعانداردىڭ كوپشىلىگى – ءتيىستى ەكپە الماعاندار», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى ەكپە الماعان ناۋقاستاردىڭ اۋرۋى اسقىنىپ كەتۋ قاۋپى جوعارى ەكەنىن ايتتى. دەگەنمەن اتا-انالاردىڭ اراسىندا بالالارىنا ەكپەنى ادەيى سالعىزباي, باس تارتىپ وتىرعانداردىڭ قاتارى از ەمەس, مۇنىڭ سوڭى اۋىر زارداپتارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن.
«جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدىڭ جالعىز جولى – ەكپە سالۋ. قىزىلشاعا قارسى جاپپاي يممۋنيزاتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن قوسىمشا 1,5 ملن دوزا ۆاكتسينا ساتىپ الىندى. وسى ماقساتتار ءۇشىن ۇكىمەت وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا رەزەرۆتەن 3 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولدى. الايدا كورىپ وتىرعانىمىزداي, كەيبىر وڭىرلەردە قىزىلشاعا قارسى يممۋنيزاتسيامەن قامتۋ دەڭگەيى ءالى دە تومەن», دەدى پرەمەر-مينيستر. ءسويتىپ, وسىعان وراي قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسينالاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى, سونداي-اق باسقا دا پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەرمەن ۆاكتسينالاۋدى بارىنشا جانداندىرۋدى تاپسىردى.
«جول قاتىناسى قيىن جانە شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىن ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ كەرەك», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەرگە جەتكىزۋ كەزىندە ۆاكتسينالاردى ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋدىڭ ءتيىستى رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى.
«باسپاسوزدە جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۆاكتسيناتسياعا قاتىستى ادەيى جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ الدىن الۋ كەرەك. ۋچاسكەلىك دەڭگەيدەگى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى اتا-انالارعا پروفيلاكتيكالىق ەكپەنىڭ بالالار ءۇشىن ماڭىزدىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ءتيىس», دەپ تۇيىندەدى ول ءسوزىن.
قاۋىپتىڭ الدىن الۋعا دايىنبىز با؟
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەل وڭىرلەرىنىڭ الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىعى دا قارالدى. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق باستالعانىن جەتكىزدى. ماسەلەن, سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ ىقتيمال اسقىنۋلارىنا جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا ازاماتتىق قورعاۋدىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسىنىڭ كۇشتەرى مەن قۇرالدارىنىڭ ارنايى توپتارى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىندا 39 مىڭنان استام ادام, 11 مىڭعا جۋىق تەحنيكا, 500-دەن استام ءجۇزۋ قۇرالدارى جانە 3 مىڭنىڭ ۇستىندە موتوپومپا بار.
كۇشتەر مەن قۇرالداردى جەدەل تاسىمالداۋ, سونداي-اق زارداپ شەككەن حالىقتى شۇعىل ەۆاكۋاتسيالاۋ جاعدايىندا «قازاۆياقۇتقارۋ» اق اۋە كەمەلەرى تۇراقتى دايىندىقتا بولادى. ازاماتتىق قورعانىستىڭ اسكەري بولىمدەرى دە قۇتقارۋ وپەراتسيالارىنا قاتىسۋعا ازىرلىك جاساپ وتىر.
سونىمەن قاتار سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردىڭ ءتيىستى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, اقمولا وبلىسىندا ەسىل سۋ رەتتەگىشىن سالۋ بويىنشا جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتامالارىن ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى.
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ شارالارى تۋرالى, كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ جولداردى, كوپىرلەردى جانە سۋ وتكىزۋ قۇرىلىستارىن سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىنداۋ تۋرالى باياندادى. ال وڭىرلەردەگى سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ بايانداما جاسادى.
پرەمەر-مينيستر وتكەن جىلدىڭ اياعى مەن وسى جىلدىڭ باسىندا اۋا رايى جاۋىن-شاشىندى بولىپ, قار كوپ تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىندە ەلىمىزدىڭ شامامەن 90% اۋماعىن قار باسىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى سۋ تاسقىنى قاۋپىن ارتتىرا تۇسەدى», دەدى ول.
ماسەلەن, قازىردىڭ وزىندە باتىس قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ەلدى مەكەندەردى سۋ باسىپ, جولداردى شايىپ كەتكەن فاكتىلەر كەزدەسىپ وتىر. سونىمەن قاتار جەلتوقسان ايىنىڭ ورتاسىندا الماتىدا ەسەنتاي وزەنى دە ارناسىنان اسىپ كەتتى. سۋ دەڭگەيى 1,5 مەترگە كوتەرىلدى.
«مۇنداي جاعدايلار قىس ورتاسىندا, الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دەيىن ورىن الىپ وتىر. سوندىقتان ءوڭىر اكىمدىكتەرى اتالعان ماسەلەلەرگە ارنايى نازار اۋدارىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
قازگيدرومەتتىڭ بولجامى بويىنشا بيىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە اۋا تەمپەراتۋراسى مەن جاۋىن-شاشىن مولشەرى نورمادان جوعارى بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
«بۇعان دايىن بولۋ كەرەك. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى وسى باستان سۋ قويمالارىن تولتىرۋ كولەمىن انىقتاپ, ونى تۇراقتى تۇردە باقىلاپ وتىرۋى قاجەت. كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن سۋ شىعىنى جانە ترانسشەكارالىق وزەندەردەگى قاۋىپ تۋرالى ۇزبەي اقپارات الماسۋ كەرەك. قاجەت بولعان جاعدايدا سۋ قويمالارىنان سۋدى الدىن الا جانە قاۋىپسىز جىبەرۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ورىن العان سۋ تاسقىنىنا ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىندا سۋ بۇرۋ كانالدارىنىڭ, ارىقتاردىڭ, بوگەتتەردىڭ جوقتىعى سەبەپ بولعانىن ەسكە سالدى. سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە وڭتۇستىك جانە باتىس ايماقتار جوعارى دايىندىق رەجىمىنە ءوتۋى كەرەك.
سونداي-اق گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار نىسانداردا, كوممۋنالدىق جانە جەكەمەنشىك سۋ قويمالارى مەن بوگەتتەردە جوندەۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ كەرەك.
پرەمەر-مينيستر اقپان ايىندا «كوكتەم-2024» وقۋ-جاتتىعۋلارىن وتكىزىپ, سۋ تاسقىنى جاعدايى قيىنداعان كەزدە ناقتى ءىس-قيمىل الگوريتمىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.