ەل تىنىشتىعىنىڭ الداسپاندارى

ەل باسشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن وسى جىلدار ىشىندە ۇلت­تىق ۇلان­دى كاسىبي دامىتۋ جولىندا اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. باس­قارۋ ءتاسىلىن نىعايتۋ ءۇشىن وڭىرلىك قولباسشىلىق جۇيە قۇرىلدى. اسكەرلەردىڭ ءتۇرلى قۇرامىن دايارلاۋ سىننان ءوتتى.

2014 جىلى ىشكى اسكەرلەردى ۇلت­تىق ۇلانعا اينالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ۇيعارىم ەل­دەگى اسكەر­لەردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى سانالادى. ناتيجەسىندە, ءىرى قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋ ۇدەرىسى جۇرگىزىلدى. بيىل كوك­تەمدە وسى تاريحي وقيعاعا 10 جىل تولۋى­نىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار.

تاياۋدا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريا­لان­عان باعدار­لاما­لىق سۇحباتىن­دا مەملەكەت باسشىسى سىن ساعات­تاعى حالىق­تىڭ بىر­لىگى, كاسىبي جانە ازامات­تىق جاۋاپ­­كەرشىلىگى ەلدىڭ تۇراقتى­لىعى­نا سەبەپشى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. 

بۇگىندە قۇقىقتىق ءتارتىپ اس­كەرلەرى – ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ نەگىزگى كۇش­تىك قۇرامداس بولىگى جانە مەم­لەكەتتىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە جاۋاپتى جۇيەسى. كەيىنگى جىلدارى تۋىنداعان كۇردەلى وقيعالار مەن ولقىلىقتاردان ءبىز اششى ساباق الدىق, قورىتىندىلار جاسالىندى.

ەل پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتاڭ تالابى اياسىندا ۇلتتىق ۇلاندى ودان ءارى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى اي­قىندالدى. اسكەر­لەر­دى ساپالى جانە ساندىق تۇرعىدا نىعايتۋ ءۇشىن ۇلتتىق ۇلاندى دامىتۋ­دىڭ 2021-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى.

اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن ارتتىرۋ اياسىندا ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ ۇيىمدىق-شتاتتىق قۇرى­لىمىن جەتىل­دىرۋ جونىندە شارالار قا­بىلداندى جانە جاڭا «بۇركىت» جاساق­تارى قۇرىلدى.

جەدەل ماقساتتاعى جاساقتار نەگى­زىن­دە الماتى, اقتوبە جانە تاراز قالا­لارىندا بريگادالار قۇرىلدى, ال پاۆ­لودار, تالدىقورعان جانە جاڭا­وزەن قا­لالارىندا جەكەلەگەن باتالون­دار جا­ساق­تارعا اينالدى. بۇعان قالالار مەن وب­لىستاردىڭ اكىمدەرى كوپ كومەك كورسەتتى. اسكەري-كولىكتىك جانە ارميالىق اۆياتسيانى دامىتۋ, اسكەرلەردى اۆتوبرو­نەتانك تەحنيكاسىنىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارا­لار ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.

مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭنا­ما شەڭبەرىندە 190-عا جۋىق بروندالعان تانك تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا شارتتار جاسالدى, ولار قازىرگى ۋاقىتتا كەلى­سىم­دەرگە سايكەس اسكەري بولىمدەرگە جەت­كىزىلىپ جاتىر. اسكەرلەردىڭ جەدەل ءىس-قيمىلدارى ءۇشىن 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سۋ جاڭا بەس اسكەري-كولىك ۇشاعىن ساتىپ الۋ جوسپاردا بار. ولاردىڭ بىرەۋى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىن­دا جەتكىزىلگەنىن ايتا كەتكەن ابزال.

استانا قالاسىندا ورنالاسقان 3656 اسكەري ءبولىمىنىڭ جاڭا اۆياتسيالىق بازا­سىنىڭ وبەكتىلەرىن سالۋ جونىندەگى ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبا ءساتتى اياقتالدى. بۇل – ءبىزدىڭ وڭىردە جۇزەگە اسىرىلعان جالعىز جوبا. بۇعان 2023 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 4 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ۇلتتىق ۇلان ۇشقىش­تارىنىڭ جوعارى كاسىبيلىگىنىڭ ارقاسىندا كۇردەلى سەيسميكالىق جاعدايلار كەزىندە شەت مەملەكەتتەرگە گۋمانيتارلىق كومەك جەت­كىزۋ بويىنشا مىندەتتەر جوعارى دەڭ­­گەيدە ورىندالدى. اتاپ ايتساق, ءبىز­دىڭ ۇشۋ ەكيپاجدارىمىز بىلتىر تۇر­كيا رەس­پۋبليكاسىنا, سيريا اراب رەس­پۋب­ليكاسىنا جانە اۋعانستان يسلام امىر­لىگىنە گۋمانيتارلىق جۇك جەتكىزۋ ماقسا­تىندا بىرنەشە قاتىناس جاسادى.

سونىمەن قاتار اسكەري باسقارۋ ورگاندارىن جەتىلدىرۋ جانە كاسىبي شەبەرلىكتى ارتتىرۋ جولىندا ۇلتتىق ۇلان بولىمشە­لەرى باسقا كۇش قۇرىلىمدارىمەن بىر­لەس­كەن وقۋ-جاتتىعۋلارعا, سونداي-اق ۇقشۇ شەڭبەرىندەگى حالىقارالىق وقۋ-جاتتىعۋلارعا تۇراقتى قاتىسىپ كەلەدى. وتكەن جىلى اسكەري باسقارۋ ورگاندارى, ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرى ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە 206 وقۋ-جات­تىعۋعا (سەمينارعا) قاتىستى. سون­داي-اق اسكەرلەر «انتيتەررور» ارنايى جەدەل جوسپارى بويىنشا 56 جەدەل-تاكتي­كالىق وقۋ-جاتتىعۋعا جانە ءىىم-ءنىڭ ار­نايى جەدەل جوسپارى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن ورگاندارمەن 92 تاك­تيكالىق-ارنايى وقۋ-جاتتىعۋعا قاتىستى.

ۇلتتىق ۇلاننىڭ جەدەل جانە ارنايى موتورلاندىرىلعان اسكەري بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرى ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ 21 قالاسىندا قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا قاتىسادى.

2023 جىلى پاترۋلدىك-بەكەتتىك قىز­مەت اتقارۋ ءۇشىن كۇن سايىن ورتا ەسەپپەن 5500 اسكەري قىزمەتشى ءبولىندى. بۇل رەتتە پاترۋلدىك-بەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەس مىڭ­عا جۋىق مىندەتى ورىندالدى, 20 مىڭ­نان استام قۇقىق بۇزۋشى ۇس­تالىپ, ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جەت­كىزىلدى. ولار­دىڭ مىڭنان استامى قىل­مىس بەل­گى­لەرىمەن بايلانىس­تى. مە­ملەكەت ەسە­بى­نە جالپى كولەمى 59 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل ءوندىرىلدى. بار­­­لىعى 135 سۋىق جانە اتىس قارۋى الىن­دى, سون­داي-اق ەسىرتكى قىلمىسىنىڭ 122-دەن استام فاكتىسى انىقتالىپ, جالپى سالما­عى 2,5 كگ ەسىرتكى تاركىلەندى. اسكەرلەر مىڭعا جۋىق قوعامدىق-ساياسي جانە مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە قاتىستى. اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك, 2023 جىلى جەكە قۇرام العاش رەت قوناەۆ جانە تۇركىستان قالالارىندا قوعامدىق ءتارتىپ پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ قىزمەتىنە كىرىستى.

قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق ۇلاننىڭ قا­راۋىلدارى ءىىم قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيە­سىنىڭ 40 مەكەمەسىن جانە وندىرىستىك وبەكتىنى كۇزەتەدى, سوتتالعاندار مەن كۇ­زەت­پەن ۇستالاتىن ادامداردى تەمىر جول بويى­نىڭ 11 جانە كولىك جولدىڭ 23 با­عىتى بويىنشا ايداۋىلداۋدى قامتا­ما­سىز ەتەدى. بىلتىر جاۋىنگەرلىك قىز­مەت اتقارۋ بارىسىندا ۇلاندىقتار سوتتال­عانداردىڭ قاشۋ ارەكەتى بويىنشا – 2, ولاردىڭ ىشكى تىيىم سالىنعان ايماققا ءوتۋى بويىنا – 14, تىيىم سالىنعان زاتتاردى نەگىزگى قورشاۋ ارقىلى وتكىزۋدىڭ 158 فاكتىسىنىڭ الدىن الدى. ۇلتتىق ۇلان قاراۋىلدارىنىڭ جەكە قۇرامى مەن باقىلاۋشىلارىنىڭ قىراعىلىعىنىڭ ارقاسىندا تۇزەۋ مەكەمەلەرىنە زاڭسىز كىرگىزىلمەك بولعان 1 370 ۇيالى تەلەفون, 629 SIM كارتا, 120 مىڭ تەڭگە اقشا, 727 سۋىق قارۋ جانە جالپى سالماعى 2,7 كگ ەسىرتكى زاتتارى, قۇرامىندا ءسپيرتى بار 92,8 ليتر سۇيىقتىق, 12 وق-ءدارى, 1 تراۆ­ماتيكالىق قارۋ مەن ونىڭ 7 وق-ءدارىسى انىقتالىپ تاركىلەندى.

اسا ماڭىزدى وبەكتىلەردى كۇزەتەتىن اسكەري بولىمدەر 12 ستراتەگيالىق نىساندى كۇزەتۋ بويىنشا – 5830, 3 اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك نىسان مەن ارنايى جۇكتەردى كۇزەتۋ بويىنشا 5 جاۋىنگەرلىك قىزمەتتىڭ مىندەتتەرىن ورىندادى. وتكىزۋ رەجىمىن بۇزعان 845 ادام ۇستالدى.

ارنايى ماقساتتاعى اسكەري بولىم­دەر (بولىمشەلەر) بارلىعى 5016 ءتۇرلى قىز­مەتتىك-جاۋىنگەرلىك مىندەتتى ورىن­­­دادى. ءىىم جانە ۇقك ورتالىق اپپا­راتتارىمەن بىرلەسىپ, 12 اۋقىمدى ارنايى وپەراتسيا جۇرگىزىلدى, ونىڭ بارىسىندا 10 تۇراقتى قىلمىستىق توپتىڭ (قوعامداستىقتىڭ) قىزمەتى توقتاتىلدى. زاڭسىز اينالىمنان 395 اتىس جانە تراۆماتيكالىق قارۋ, 233 سۋىق قارۋ, 13 جارىلعىش قۇرىلعى مەن ولاردىڭ كومپونەنتتەرى, 13 مىڭنان استام وق-ءدارى, سونداي-اق 9 تونناعا جۋىق ەسىرتكى, ونىڭ ىشىندە 390 كگ گەروين جانە پسيحوتروپتىق زاتتار تاركىلەندى.

بۇگىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باسىندا قۇرىلعان ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنىڭ تۇلەكتەرى اسكەري بولىمدەر مەن قۇراما­لار قولباسشىلىعىنىڭ نەگىزگى تىرەگىنە اينالىپ ۇلگەردى. 2022 جىلى ۇلتتىق ۇلان اسكەري ينستيتۋتىنا اكادەميا مارتەبەسىنىڭ بەرىلۋى ماڭىزدى وقيعا­لاردىڭ ءبىرى بولدى. بىلتىردان باستاپ اكادەميادا ماگيستراتۋرا باعدارلاماسى بويىنشا وفيتسەرلەر دايارلانىپ كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى III بۇكىلارميا­لىق كەڭەستە ايتقانداي, وتاندىق اسكە­­ري اكادەميالار مەن ينستيتۋتتار حا­لىق­ارالىق ستاندارتتارعا ساي بو­لۋ­عا ءتيىس. وسى سالاداعى جوعارى وقۋ ورىن­­دا­رىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نى­عاي­تۋ كەرەك. ماسەلەن, مەملەكەت­تىڭ قام­قور­­لىعىنىڭ ارقاسىندا پەتروپاۆل­داعى وقۋ ورنىنىڭ اۋماعىندا زاماناۋي وقۋ كورپۋسىنىڭ, جاتىن-جايدىڭ جانە سپورت كەشەنىنىڭ بەلسەندى قۇرى­لى­سى ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق عيما­رات­تار مەن قۇرىلىستارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماقساتتارعا 10,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە 2023 جىلى قۇرىلىستى جالعاستىرۋ ءۇشىن 4,7 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات بولىنگەن بولاتىن.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن اسكەر باسشىلىعى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, قاجەتتى تۇرعىن-جاي بويىنشا جاعداي جاساۋ, اسكەري ۇجىمداردا جايلىلىق پەن سالاماتتى مورالدىق احۋال قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. اسكەرلەردەگى تاربيە ءىس-شارالارىنىڭ كەشەندى جۇرگىزىلۋىنىڭ ارقاسىندا ەسەپتى كەزەڭدە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى 13 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

استانادا وتكەن III بۇكىلارميالىق كەڭەستە پرەزيدەنت: «اسكەري قىزمەت­شىلەرىمىز «ازامات» سوزىنە ساي بولۋى ءۇشىن جاستاردى پاتريوتيزم, ادام­گەرشىلىك جانە مەيىرىمدىلىك سەزىمدەرىمەن تاربيەلەۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى. اس­كەر­گە شاقىرىلعان جانە اسكەرگە دەيىن­گى جاستار اراسىندا تاربيە جانە يدەو­لوگيالىق جۇمىستى كۇشەيتۋ ماقسا­تىندا اسكەري بولىمدەردە «جاس بۇركىت» اس­كەري-پاتريوتتىق قوزعالىسى جەمىستى جۇ­مىس ىستەپ كەلەدى. جاقىندا ءبىز بۇل قوز­­عالىستىڭ قالىپتاسۋىنىڭ 20 جىلدى­عىن اتاپ وتتىك.

بىلتىر قاراشا ايىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى ەرجان سادەنوۆتىڭ باستاماسى­مەن تالىمگەرلەر كەڭەسى قۇرىلىپ, قۇرا­مىنا ءار جىلدارى ۆەدومستۆونىڭ باسشى­لىق لاۋازىمدارىندا بولعان قۇرمەت­تى قايراتكەرلەر مەن ۇلتتىق ۇلان ارداگەر­لەرى كىردى. اسكەرلەردە ۇلكەن اسكەري-پاتريوتتىق جۇمىستى ونىڭ قۇرىلۋىنىڭ باسىندا تۇرعان گەنەرالدار مەن وفيتسەرلەر جۇرگىزەدى. ولار جاس وفيتسەرلەرمەن ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, وسكەلەڭ ۇرپاق­تى تاربيەلەۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.

اعا ۇرپاقتىڭ داڭقتى ىستەرىن قازىرگى ۇلاندىقتار ابىرويمەن جالعاستىرىپ كەلەدى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەت­شىلەرى كۇندەلىكتى قىزمەت اتقارۋ كەزىندە با­تىل­دىق, قىراعىلىق تانىتىپ, ءتۇرلى جاعدايدا ازاماتتارعا قولۇشىن سوزىپ, جانقيارلىق ىستەرگە بارىپ جاتادى.

مىسال كەلتىرە كەتەيىن. 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى ساۋدا نۇكتەلەرىندە بولعان ءورت كەزىندە ۇلتتىق ۇلان جاۋىن­گەرلەرى ءورت سوندىرۋشىلەر كەلگەنشە جالىن شارپىعان ءۇي-جايعا كىرىپ, ازىق-ت ۇلىك جانە كيىم-كەشەك تاۋارلارىن شىعاردى. 5547 اسكەري ءبولىمى اسكەري جاساق باسشىسى, ەفرەيتور مۇحامەتالى جاقسىباي, ءپاترۋلشى قاتارداعى جاۋىن­گەرلەر عاني قوسىلعان مەن دارىن ابسادىق ۇلىنىڭ جەدەل ءىس-قيمىلىنىڭ ارقاسىندا ءىرى سوماعا باعالاناتىن ساۋداگەرلەردىڭ قۇندى زاتتارى مەن مۇلكى امان قالدى.

سول جىلدىڭ 23 ماۋسىمىندا ەلور­دالىق بريگادانىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى استاناداعى كانالدا سۋعا باتىپ بارا جاتقان بالانى بايقاپ قالعان. اسكەري جاساق باسشىسى الىبەك نوعاەۆ پارمەن بويىنشا بولعان وقيعانى بايانداي سالىسىمەن سۋعا سەكىرىپ, ءجاسوسپىرىمدى قۇتقارىپ قالادى.

2023 جىلدىڭ 2 قاراشاسىندا مادە­نيەت مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ارنايى ماقساتتاعى جاساق تۋرالى «Burkit» كوركەم ءفيلمى قازاقستاندىق پروكاتقا شىقتى. بۇل – اسكەري قىزمەتشىلەر جاساعان ەرلىك وقيعالارىنا نەگىزدەلگەن ءۇشىنشى كينوكارتينا. ماقساتى – جاستار اراسىندا ار-نامىس پەن قادىر-قاسيەتتى, دوس­تىق پەن ءپاتريوتيزمدى, وتانعا دەگەن سۇيىس­پەنشىلىكتى جانە انتقا ادالدىقتى ناسيحاتتاۋ. جالپى, ۇلتتىق ۇلان اسكە­ري قىزمەتشىلەرىنىڭ مورالدىق-پسيحو­لوگيالىق جاي-كۇيى بىزگە جۇكتەلگەن بار­لىق قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ۇلتتىق ۇلاننىڭ بارلىق جەكە قۇرا­مىن, ارداگەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇ­شەلەرىن ءتول كاسىبي مەرەكەسىمەن شىن جۇرەك­تەن قۇتتىقتاي وتىرىپ,  اماندىق پەن وركەندەۋ, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق تىلەيمىز.

ەركىن بوتاقانوۆ,

ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى –

ۇلتتىق ۇلاننىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت