انيماتسيانىڭ اياق الىسى

كىشكەنتاي كەزىمىزدە اتا-اجەمىزدىڭ ەرتەگىلەرىنە, اڭىز-اڭگىمەلەرىنە سۋسىنداپ وستىك. جاستىقتى جاستانا «تازشا بالانىڭ» تاپقىرلىعىنا, «الدار كوسە­نىڭ» اقىلدىلىعىنا, «جەلاياقتىڭ» جىلدامدىعىنا, «جيرەنشە شەشەننىڭ» دىلمارلىعىنا تاڭداندىق. تامسانا وتىرىپ, وسى ءبىر كەيىپكەرلەردىڭ كەيىپىنە ەنۋدى ارماندادىق. الايدا ۋاقىت وتە كەلە بۇل ءۇردىس تە وزگەرىسكە ۇشىرادى. تسيفرلى تەحنولوگيالار قولدانىسقا ەنگەلى ادامزات جاڭعىرۋدىڭ جاڭا باعىتىنا ءتۇسىپ, كارى دە, جاس تا تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى ۇيالى تەلەفونعا تەلمىرۋمەن تاۋلىگىن وتكىزۋدى ادەتكە اينالدىردى. جاسىراتىنى جوق, سالدارىنان قوعام رۋحانياتتان الشاقتاپ كەتتى.

نەگىزى ادامدى ادالدىق, پارا­سات­تىلىق, دانالىق پەن دارىندى­لىققا باعىتتايتىنى – حالقىمىز­دىڭ اسىل مۇرالارى اڭىز-اڭگى­مەلەر, ەرتەگىلەر ەكەنى باعزىدان بەلگىلى. بىراق جاسوسپىرىمدەر ءتول كەيىپكەرلەرىمىزدەن گورى امەري­كالىق «Marvel» كومپانياسىنىڭ كوميكس­تە­ر­ىنە نەگىزدەلگەن «ورمەكشى ادام», «كا­پي­تان امەريكا», «قارا قابىلان», «مالي­فيسەنتا» سىندى قاھارماندارىن جاقسى بىلەدى. شەتەلدىڭ فولكلورلىق بەينە­لەرىنىڭ بەلسەندى ناسيحاتى كرەا­تيۆتى ەكونوميكاداعى قۋاتىن دا ارتتىرىپ تۇر.

– الەمگە تانىمال كومپانيالاردىڭ بيۋدجەتى وتە ۇلكەن. ولار بۇل سالاعا كەلە سالا, ساحنانىڭ ءدال ورتاسىنا توپ ەتە قالمادى. ونىڭ ۇستىنە ارقايسىسىنىڭ جۇرگەن جولى, تاريحى تەرەڭ. ءبىزدىڭ شەت­ەلدىڭ الپاۋىت ستۋديالارىمەن تەڭەسە الماۋىمىزداعى باستى كەدەرگى – قارجى. قازاقستاندا انيماتسيا بيزنەس رەتىندە جولعا قويىلماعان. قازىر ءحالىمىز ناشار دەپ ايتۋىمىز ورىنسىز. ەندى ءتاي-ءتايلاپ كەلە جاتىرمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن جىلدان-جىلعا ىلگەرىلەپ, ءبىراز ساپالى ءارى تىڭ تۋىندىلار كورەرمەنگە جول تارتتى. ءوز اۋديتورياسىن تاپتى. يندۋستريا قالىپتاسا باستادى, – دەدى انيماتسيالىق فيلمدەر رەجيسسەرى ءدىلشات راحماتۋللين.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر ءوزىنىڭ سايلاۋ­ال­دى­ باع­دار­لا­ماسىندا وسى سالانى­ قول­داي­تى­نىن ايتقان. بيىلعى جول­داۋىندا دا بۇل ماسەلەگە ەرەكشە نازار­ ا­ۋداردى. «بارلىق وبلىستا كرەا­تيۆتى يندۋستريا ورتالىقتارىن اشىپ, شىعارماشىل ادامداردىڭ ءونىمىن كوم­مەرتسيالاندىرۋعا كومەك كورسەتىلۋى كەرەك» دەگەن ەدى. ىزىنشە سالادا بىرقاتار وڭدى وزگەرىس بولدى. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە قوعامنىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋىنە ۇلەس قوسىپ, مۋلت­فيلم جاساپ جۇرگەن ءىرىلى-ۇساقتى 40-تان اسا ستۋديا بار. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ قورىنىڭ قولداۋىمەن «Kazcomiks» سەكىلدى جوبالار دا قولعا الىندى. ەلدەگى انيماتسياعا تاپسىرىس بەرۋشى نەگىزگى ۇيىم «Balapan»-نىڭ دا بيىل بيۋدجەتى 2 ەسە ارتىپ, سەريالار سانى كوبەيگەن. «الپامىس», ء«سابي», «توقتى مەن سەركە», «الان مەن قوزىقا» سىندى مۋلتفيلم­دەر You Tube-تا 3-4 ميلليون­ قارالىم جيناعان. تەلەارنا ونىمدەرى شەتەلدىك نارىققا دا شىعىپ جاتقان كورىنەدى. اراسىندا يسپان, پورتۋگال, اعىلشىن تىلدەرىندە اۋدارىلعاندارى بار.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل يدەياسى انيماتسيا سالاسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن جاستارعا جول اشتى. وعان دالەل انيماتسيالىق ورتالىقتاردىڭ كوبەيۋى. ءوزىم 12 جىل بۇرىن «Dala Animation» ستۋدياسىن اشتىم. كۇنى بۇگىنگە دەيىن 60-تان اسا انيماتسيا­لىق تۋىندى جاساپ, كورەرمەندەرگە ۇسىندىق. اراسىندا كوپسەريالى جانە قىسقامەترلى تۋىندىلار دا بار. باسىم كوپشىلىگى بالالاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ ءجۇر. قولاستىمدا تالانتتى ءارى شەبەر 25 مامان جۇمىس ىستەيدى. «قازاق انيماتسيا­سى» كومپانياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ «تۇڭعىش كوكتۇرىك» دەگەن قىسقامەترلى فيلم جاساپ شىعاردىق. مۋلتفيلم جاڭا جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى تەلەارنالاردان كورسەتىلەدى. الەمدىك فەستيۆالدارعا ۇسىنىپ قويدىق. وعان قوسا «Balapan» تەلەارناسىنان كورسەتىلىپ جۇرگەن ء«الي مەن ايا» ءمۋلتفيلمىنىڭ 19 بولىمنەن تۇراتىن ءۇشىنشى ماۋسىمىن اياقتادىق, – دەدى جاس انيماتور.

جالپى, قازاق انيماتسيا تاريحىندا 200-دەن اسا فيلم جاسالعان. دەسەك تە, وسى تۋىندىلارداعى كەيىپكەرلەر تسيفر­لى داۋىردە قۇلاشىن جازىپ, قادامىن نىق باسا الماي كەلەدى. بىراق وتاندىق ونىمدەر شەتەلدىك بايقاۋلاردان جۇلدە الىپ جاتقانىن ءجيى ەستيمىز. ماسەلەن, «شاڭىراقتىڭ يەسىن ىزدەپ ءجۇرمىن» دەگەن انيماتسيالىق ءفيلمى توكيودا ۇزدىك دەپ تانىلدى. «بەسىك جىرى» تۋىن­دىسىنا يسپانيا, لوندون, تۇركيا, قىرعىزستاننان جۇلدە كەلگەن. بىلتىر الەمدىك كورسەتىلىمدە 80-گە جۋىق كينو­فەستيۆالعا ۇسىنىلعان «شىراق» البا­نيا مەن ۇلىبريتانيادا وتكەن بايقاۋدا ەڭ ۇزدىك انيماتسيالىق فيلم اتالىمىن جەڭىپ العان. كوپكە تانى­مال «مۇزبالاق» تا 2017 جىلى رەسەي, فرانتسيا, ءۇندىستان سىندى الەمنىڭ التى مەملەكەتىندە جەڭىمپاز بولىپ, You Tube-تا 8 ملن-نان اسا قارالىم جيناعان. بىراق سالىس­تى­رىپ كورسەك, رەسەيدىڭ «ماشا مەن ايۋ» سەريالىنىڭ 800 ملن رەت كورگەن بولىمدەرى بار. وسى تۇستا انيماتسيا سالاسىندا 25 جىل تاجىريبەسى بار «بايتەرەك قاسيەتى», «توبەتاي», «اقبوكەندەر» اتتى جوبا­لاردىڭ اۆتورى, پروديۋسەر, ستسەناريست, رەجيسسەر ابدىقادىر سابىردىڭ پىكىرىن ءبىلىپ كوردىك.

– تاياۋدا «Balapan» ارناسىندا پيتچينگ ءوتىپ, 22 وتاندىق انيماتسيا ءوندىرۋشى كومپانيا ءوز ونىمدەرىن ۇسىنعان. مۇنى وتكەن 5-6 جىلمەن سالىستىرعاندا, وتاندىق انيماتسيالىق ستۋديالاردىڭ كوبەيگەنىن اڭعارامىز. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. مەملەكەت تاراپىنان كوڭىل ءبولىنىپ, قارجى قۇيىلىپ جاتىر. تەك ايتا كەتەرلىگى, ءمۋلتفيلمنىڭ ساپاسىنا ەشكىم ءمان بەرىپ جاتقان جوق. كوپ كىسىلەر انيماتسيا جاساۋ ۇدەرىسىن تۇسىنبەيدى. ءبىر جاعىنان ونىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ماسەلەن, «Disney», «DreamWorks» سەكىلدى كومپانيالار ءبىر انيماتسيالىق ءفيلمدى 5 جىل جاسايدى. ال بىزدە قازىر 1 تولىق­مەترلى انيماتسيالىق ءفيلمدى ءبىر جىلدا جاساۋ شارتى قويىلىپ جاتادى. سايكەسىنشە, تەحنيكا مۇمكىندىگى بارىنشا پايدالانىلمايدى. اياعىندا ءبارى قارجىعا كەلىپ تىرەلەدى. انىقتاما ءۇشىن ايتايىن, «ايۋ مەن ماشا» دەگەن 1 سەرياسىنا 300 ملن تەڭگە بولىنەدى. ونىڭ ءۇش سەرياسىنىڭ بيۋدجەتى ءبىزدىڭ بۇكىل 20 ستۋديانىڭ بىرجىلدىق بيۋدجەتى. سوندىقتان ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە سانعا ەمەس, ساپاعا جۇمىس ىستەۋىمىز قاجەت. وعان قوسا نارىقتىق ەكونوميكاعا بەيىمدەلەمىن دەسەك, باسەكەلەستىككە جول اشۋ ءۇشىن جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي «Balapan» سەكىلدى تاعى ءۇش ءتورت تەلەارنا كەرەك, – دەدى ابدىقادىر سابىر.

انيماتسيا – ايرىقشا مادەني تار­بيە­ قۇرالى. «ەگەر جەتكىنشەكتەردىڭ «ورمەكشى ادام» سەكىلدى «قوبىلاندى باتىردى»­ سۋپەرقاھارمان ۇلگىسىندە كورگەنىن قالاساق, زاماناۋي ۇلگىدەگى كەيىپكەر رەتىندە ۇسىنۋدىڭ جاڭاشا جولىن ىزدەۋ قاجەت. ياعني تۋىندىلار بالالاردىڭ تانىمىنا ساي قازىرگى قوعام پسيحو­لوگياسىنا قوزعاۋ سالا ءبىلۋى كەرەك», دەيدى ماماندار.

داريعا داۋلەتقىزى,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى

ەۇۋ ستۋدەنتى