اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇرجامال ورالبايقىزىنىڭ تۋعانىنا 95 جىل تولۋىنا وراي «قازاق ءتىل ءبىلىمى جانە وقىتۋ ادىستەمەسى: ءداستۇر جانە بولاشاعى» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق دوڭگەلەك ۇستەل ءوتىپ, پروفەسسوردىڭ اتىندا ءدارىسحانا اشىلدى. ءىس-شارا ءتىل عىلىمى زەرتتەۋلەرىن ۇيلەستىرۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلدى.
1989-1997 جىلدارى اباي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پرورەكتورى جانە قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارا ءجۇرىپ, ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋى جولىندا ايرىقشا ەڭبەك ەتكەن پروفەسسور نۇرجامال ورالبايقىزى سانالى عۇمىرىن ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان باستاپ, شامعالي سارىباەۆ سىندى عالىم ەڭبەكتەرىن زەرتتەۋ ىسىنە ارنادى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 70-كە جۋىق عىلىم دوكتورى مەن كانديداتتار دايارلاندى. «پروفەسسور نۇرجامال ورالبايقىزىنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ ءسوزجاسام جۇيەسىنە ارناعان زەرتتەۋلەرى ءتىل ءبىلىمى عىلىمىندا ايرىقشا رولگە يە. سوندىقتان عالىمنىڭ شىعارماشىلىعى, ادىستەمەدەگى وزىندىك ورنى تۋرالى دوكتورلىق, ماگيسترلىك ديسسەرتاتسيالار قورعالۋى كەرەك», دەدى اكادەميك كارىمبەك قۇرماناليەۆ. بۇگىندە پروفەسسوردىڭ ءتىل ءبىلىمى مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى ءتىل عىلىمىنىڭ اجىراماس بولىگىنە, وسى سالاداعى زەرتتەۋلەردىڭ وزەگىنە اينالدى.
«عالىمنىڭ ەسىمى قازاق ءتىل بىلىمىندە ء«سوزجاسام» اتالاتىن, بولەك قالىپتاسقان سالامەن تىعىز بايلانىستى. پروفەسسوردىڭ زەردەلى زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسىندە قازاق ءتىل بىلىمىندە ءسوزجاسام سالاسى دامىدى. قازىرگى كەزدە ءىزباسارلارى سول سالانى الەمدىك لينگۆيستيكالىق دەڭگەيدە دامىتىپ, جەتىلدىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى», دەدى ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى انار فازىلجان.
عالىمنىڭ قالامىنان تۋعان 300-دەن استام عىلىمي ماقالا, 20-دان استام وقۋلىق پەن مونوگرافيا سالا ماماندارى ءۇشىن ىرگەلى زەرتتەۋلەرگە جول اشتى. پروفەسسور وتكەن عاسىردىڭ 1988 جىلى شىققان «قازىرگى قازاق تىلىندەگى سان ەسىمنىڭ ءسوزجاسامى» مونوگرافياسىن قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ ءبىر سالاسى رەتىندە ءسوزجاسامنىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزدەرىنە ارناسا, 1989 جىلى ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ءبىر توپ عالىممەن بىرلەسىپ جازعان «قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ ءسوزجاسام جۇيەسى» اتتى مونوگرافيادا قازاق ءتىلى ءسوزجاسامىنىڭ تەوريالىق نەگىزىنە ءمان بەرىلدى. بۇعان دەيىن ءسوزجاسام ماسەلەلەرى مورفولوگيادا ءسوز تاپتارىنىڭ قۇرامىندا تۋىندى زات ەسىم, تۋىندى سىن ەسىم, ولاردى جاساۋشى جۇرناقتار اياسىندا سيپاتتاما تۇرىندە عانا ايتىلىپ كەلگەن بولاتىن. ءسوزجاسامنىڭ ءتىل ءبىلىمىنىڭ باسقا سالالارىمەن بايلانىسى, ونىڭ زاڭدىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرىن دالەلدەگەن بۇل ەڭبەكتە قازاق تىلىندە بۇرىن-سوڭدى زەرتتەلمەگەن بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلگەن ەدى. سونىمەن بىرگە نۇرجامال ورالبايقىزىنىڭ قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋداعى ەڭبەگى ايرىقشا. وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدە ماماندار دايارلاۋ, وقۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ, ياعني ماماندىقتىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن قالىپتاستىرۋ جولىندا كوپ ەڭبەك ەتكەن عالىم وسى باعىتتا وقۋلىقتار, وقۋ قۇرالدارى, جاس ماماندارعا باعىت بەرەتىن عىلىمي ماقالالارىن, ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتارىن جاريالادى. بۇگىندە وسى ەڭبەكتەرىنىڭ بارلىعى دا قازاق ءتىلىن دامىتۋدا ايرىقشا رولگە يە.
جيىن بارىسىندا عالىمدار كورنەكتى ءتىل جاناشىرىنىڭ ءتىل ءبىلىمى عىلىمىن دامىتۋداعى زەرتتەۋلەرىنە توقتالىپ, ونى ءارى قاراي زەردەلەۋ ىسىنە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
الماتى