ۇلى ابايدىڭ «ولەڭگە اركىمنىڭ-اق بار تالاسى» دەگەن ءسوزىنىڭ ماعىناسى سپورت الەمىنە دە قاتىسى بارداي كورىنەدى بىزگە. سپورتتىڭ قانشاما تۇرىنەن جەڭىمپاز بولعان جاستاردى ايتپاعاندا, ورتا جاسقا كەلگەن شاعىندا چەمپيوندىق دارەجەگە كوتەرىلگەندەر بار. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز دە سولاي. پاۋەرليفتينگ سپورتىنان ءتورت دۇركىن ازيا, ءبىر مارتە ەۋروپا, ەكى مارتە الەم چەمپيونى بولعان ازامات.
مەكتەپتە كىر تاسىن كوتەرۋدى داعدىعا اينالدىرعان ارتىق دوساليەۆ ەردىڭ جاسى ەلۋگە كەلگەنىندە زىلتەمىردى جاتىپ كوتەرۋدەن الەم چەمپيونى بولامىن دەپ, استە ويلاماعان بولسا كەرەك.
بەلگىلى ءدىنتانۋشى قايرات جولدىباي ۇلى «كەمەل ادام» كىتابىندا «وتىزدا وردا بۇزباساڭ, قىرىقتا قامال الماسسىڭ» دەگەن ماقالعا قاتىستى كەلىسپەۋشىلىك تانىتادى. مۇنى قوعامدا ادامداردى بەلگىلى ءبىر قالىپقا, ستاندارتقا بۇعاتتاپ تاستايتىن پسيحولوگيالىق كەدەرگى رەتىندە قاراستىرادى. قامالدى, كارەرانى كەز كەلگەن جاستا باستاۋعا بولاتىنىن ايتادى. وعان ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحامەدكە (س.ع.س.) پايعامبارلىق 40 جاستا بەرىلگەنىن, حاكىم اباي ءوزىنىڭ قاراسوزدەرىن 45 جاسىندا – 1890 جىلى جازا باستاعانىن, احمەت بايتۇرسىن ۇلى 40 جاسىندا (1913) «قازاق» گازەتىن شىعارۋدى قولعا العانىن, ىبىراي التىنسارين 46 جاسىندا ىرعىزدا قىزدار مەكتەبىن اشقانىن, ورىس جازۋشىسى لەۆ تولستوي 82 جاسىندا جاس جىگىتتەرشە شالعىمەن ءشوپ شاپقانىن, انگليادا زاڭ كەڭەسشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان ارچي ۋايت 96 جاسىندا ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى اتانىپ, ەل تاريحىندا ەڭ قارت ستۋدەنت اتانعانىن, باسقا دا دەرەكتەردى مىسالعا كەلتىرەدى.
قازاقتا «كۇش اتاسىن تانىماس» دەگەن ءسوز بار. وسى ءسوزدى ايتقاندا, قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلى ەرىكسىز ەسكە ورالادى. الەمنىڭ وتىزعا جۋىق ەلىنە بارىپ, ەشكىمگە دەس بەرمەگەن بالۋان 56 مەدال جەڭىپ العان. دالا باتىرىنىڭ نەگىزگى جەڭىستەرى قىرىق جاسىنا دەيىن بولعانىمەن, ەل الدىنا شىعىپ, ونەر كورسەتۋى قارتايعان شاعىنا دەيىن جالعاسقان. 1940 جىلى قاجىمۇقان حالىق الدىندا سوڭعى رەت ونەر كورسەتكەن. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاننان كەيىن دە, جاسىنىڭ كەلىپ قالعانىنا قاراماستان, تسيرك-شاپيتو ۇيىمداستىرىپ, اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, بالۋان اتامىز جەرگە جاتىپ, كەۋدەسىندەگى تاقتاي ۇستىمەن ادامدارعا لىق تولى جۇك ماشيناسىن وتكىزگەنىن, 100 مىڭ سوم جيناپ, قورعانىس قورى ارقىلى ۇشاق جاساتقانىنان حاباردارمىز.
شىمكەنتتىك ارتىق دوساليەۆتىڭ دە ەردىڭ جاسىندا پاۋەرليفتينگ سپورتىنان حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسۋى «سپورت جاسقا قارامايدى» دەگەنگە ايقىن دالەل. ءاۋ باستا ءوزى دە «ۇلكەن سپورتقا وتىز جاستان كەيىن كەش» دەپ ويلاعانىن ايتادى. الايدا عالامتوردان پاۋەرليفتينگپەن شۇعىلداناتىن جاسى ۇلكەندەردى كورىپ, ىشتەگى كۇمان سەيىلدى. ونىڭ ۇستىنە, تەمىر كوتەرىپ, جاتتىعۋ جاساعان ساتىندە ءوزىنىڭ 4 جاسار كەنجە ۇلى حاقنازاردىڭ توتەننەن «اكە, ءسىز چەمپيونسىز با؟» دەگەن سۇراعى دا جىگەرىن جاني ءتۇستى. ارتىنشا-اق جۇيەلى جاتتىعۋعا كوشتى. ءسويتىپ, چەمپيوناتتارعا شىعا باستادى.
پاۋەرليفتينگ – قازاققا تاڭسىق سپورت ءتۇرى. بۇل سپورت ءتۇرى اسىرەسە اقش-تا كەڭ تاراعان. رەسەيدە دامىعان. قازاقستاندا دا وركەن جايا باستادى. سولتۇستىك وڭىرلەردە وسى سپورت تۇرىنە قىزىعۋشىلىق باسىم. ەندى, مىنە, شىمكەنتكە دە كەلىپ جەتتى. وليمپيادالىق سپورت تۇرىنە جاتپاعاندىقتان, ونىڭ چەمپيوناتتارى دا, وتكىزۋ جيىلىكتەرى دە وزگەشە. ءبىر جىلدا بىرنەشە جارىسقا شىعۋ مۇمكىندىگىڭ بار. زىلتەمىرشى ارتىققا پاۋەرليفتينگتەگى وسىنداي ارتىقشىلىقتار دا ۇنادى. ەڭ العاشقى سىناعى ءساتتى ءوتتى. بيىل ناۋرىزدا بىشكەكتەگى وتكەن جارىستا ازيا چەمپيونى بولدى. ونى پاۋەرليفتينگتەن الەمدىك WPC فەدەراتسياسى ۇيىمداستىردى. وسى جارىستا 4 مەدال ەنشىلەدى. بۇل ونى ەرەكشە جىگەرلەندىردى. جاي سەرپىلتىپ قانا قويمادى, جارتى جىلدىڭ ىشىندە وتكەن باسقا دا جارىستارعا ەرەكشە كۇشپەن قاتىسۋىنا سەپ بولدى. ناتيجەسى دە جوعارى. قاراعاندىدا, قاپشاعايدا, كەيىن شىمكەنتتە وتكەن ازيا بىرىنشىلىكتەرىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. بۇل جارىستاردى رەسەيلىك NPA فەدەراتسياسى ۇيىمداستىردى.
ارتىق دوساليەۆ مۇنىمەن توقتاعان جوق. شىلدەدە وتكەن بىشكەكتەگى ەۋروپا چەمپيوناتىندا جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. زىلتەمىردى جاتىپ كوتەرۋدەن 50-55 جاس ارالىعىنداعىلار اراسىندا 180 كيلو سالماقتى باعىندىرىپ, پاۋەرليفتينگتەن سپورت شەبەرى اتاعىن قورعادى. ال قاراعاندى قالاسىندا 1 قازاندا الەم چەمپيونى اتانسا, ەكىنشى مارتە وسى اتاقتى قاراشانىڭ 18-ءى كۇنى قىرعىزستاندا وتكەن بىرىنشىلىكتە جەڭىپ الدى. وسىلايشا, قىسقا مەرزىمدە ءتورت دۇركىن ازيا, ءبىر مارتە ەۋروپا, ەكى رەت الەم چەمپيونى بولىپ شىعا كەلدى. بۇل كۇندە قورجىنىندا 30 مەدال بار. ءار جارىسقا قازاقتىڭ كوك بايراعىن الا بارادى. چەمپيون بولىپ, مىنبەرگە شىققان قۋانىشتى ساتتەردە تۋدى جەلبىرەتىپ, ەرەكشە تەبىرەنىستە جۇرەدى.
العاش الەم چەمپيونى اتانىپ, ەلگە ورالعان ساتىندە ونى شىمكەنتتىكتەر ەرەكشە قۇرمەتپەن كۇتىپ الدى. پويىزدان تۇسكەن مەزەتتەن چەمپيونعا سىي جاسالىپ, ۆوكزالدا ەرەكشە ءان شىرقالدى. تەلەارنالار ءتۇرلى باعدارلامالارعا شاقىرىپ, 50 جاستاعى سپورتشىنىڭ ەسىمى ەلگە كەڭىنەن تانىلا باستادى. قازىعۇرتتاعى ءوزى وقىعان مەكتەپ ۇجىمى وقۋشىلارمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. «سپورتقا قالاي كەلدىڭىز؟», «چەمپيون بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟», «قانشا ۋاقىت جاتتىعاسىز, نە تاماق جەيسىز, قالاي تىنىعاسىز؟» دەگەن سۇراقتار ءجيى قويىلادى. جەتكىنشەكتەردىڭ سپورتقا ەرەكشە قىزىعۋشىلىعى بايقالادى. باسقوسۋدا الەم چەمپيونى وقۋشىلاردى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا, سپورتقا اۋەس بولۋعا, دەنە شىنىقتىرۋمەن تۇراقتى شۇعىلدانۋعا شاقىردى. ستول ۇستىنە قاز-قاتار جايىلعان چەمپيوننىڭ مەدالدارىن مەكتەپ وقۋشىلارى ءبىر-بىردەن قولدارىنا ۇستاپ, ەستەلىككە سۋرەتكە ءتۇستى. ورىس بالۋانى يۆان پوددۋبنىي سالماعى اۋىر قورعاسىن تاياق ۇستاپ جۇرگەنى ءمالىم. ارتىقتىڭ دا قولىنداعى سالماعى 8 كيلوداي تەمىر تاياعى دا بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتتى. بىلەگىن ۇنەمى جاتتىقتىرىپ جۇرەتىن تاياعى عوي.
سىنىپتاسى تالعات ساپاربەكوۆ ارتىقتىڭ وقۋشى كەزىنەن-اق تەمىر كوتەرۋگە قۇشتار بولعانىن ايتادى. بيىك جەتىستىككە جەتۋىنە سول كەزگى تىنىمسىز دايىندىق, ۇزدىكسىز قيمىلى مەن ماڭداي تەرى سەبەپ بولدى دەيدى. – ءبىز بالا كەزىمىزدەن ءارى سىنىپتاس, ءارى دوسپىز. ول سپورتقا اۋەس ەدى. زىلتەمىر كوتەرۋدەن شارشامايتىن. وسىنشاما جەتىستىك ءبىر جىلدىڭ شارۋاسى ەمەس, ارينە. بالا كۇننەن بەرگى سپورتقا اۋەستىگىنىڭ تولىمدى ناتيجەسى.
اۋىلدا كورشى تۇرىپ, اعايىنداي ارالاسقان, ارتىقتى جاقسى بىلەتىن اعا بۋىن وكىلدەرى دە چەمپيوندىققا جەتۋ جولىندا اتا-انا تاربيەسىنىڭ الار ورنى بولەك دەيدى. «باۋىرىمدى 1987 جىلدان تانيمىن. وتباسىمەن ارالاسقانبىز. اكەسى ءبىلىمدى, تاربيەلى, ابىرويلى ازامات ەدى. اناسى دا جاناشىر, قامقور جان. سول كىسىلەردىڭ تاربيەسىن العان جىگىت قوي. ەسىگىنىڭ الدىنا تەمىر-تەرسەك جيناپ الىپ, سودان گانتەل جاسايتىن. اللا قولداپ ەكى دۇركىن الەم اتاندى. سپورتقا قۇشتارلىعىنان وزگە, جەتىستىككە اتا-اناسى تاربيەسىنىڭ دە ارقاسىندا جەتتى دەپ بىلەمىن», دەيدى اۋىلداسى ساپاربەك قالبوتاەۆ.
مەكتەپتەن سوڭ ارەكەڭ قازاق مەملەكەتتىك ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا بىتىرەدى. بۇرىن قولى قالت ەتكەندە تەمىر كوتەرگەنى بولماسا, ارنايى جارىستارعا قاتىسپاعان ەدى. ال بۇل كۇندەرى سپورتپەن قاتار كاسىپكە دە بەت بۇرعان. شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى. يماندىلىق جولىنا تۇسكەن. ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەدى. «بالالاردىڭ شىمىر, پاتريوت بولعانىن قالايمىن. ەلىمىزدىڭ شەكاراسىن رۋحى مىقتى, بىلەگى كۇشتى, ساناسى بىلىمگە سۋسىنداعان ازاماتتار قورعاۋعا ءتيىس», دەيدى ارتىق دوساليەۆ.
سوڭعى چەمپيوناتتان ورالعاندا, قىرعىزدىڭ ابدىقايىم مۇساەۆ دەگەن بالۋانىنا ايرىقشا تامسانعان. كورشى ەلدىڭ 65 جاستاعى ازاماتى ءالى دە تىڭ, دەنەسى شىمىر, قيمىلى شيراق, ءتىپتى سىرت كوزگە اقساقال ەمەس, جىگىت اعاسىنداي كورىنەتىنىن ايتقان. كىم ءبىلسىن, الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى ارتىق دوساليەۆكە دە سول جاستا شيراق قيمىلداپ, اۋىر زىلتەمىردى ەلەمەي كوتەرۋ بۇيىرار. ماقساتىنا جەتسىن دەيمىز.
ەرلان قۋاندىق,
جۋرناليست
شىمكەنت