ءاسىلى, ءبىز ەڭبەك ادامى دەگەندە ەگىن باسىندا جۇرگەن, قولىندا كەتپەنى مەن كۇرەگى بار اۋىل تۇرعىنىن ەلەستەتەتىن سەكىلدىمىز. بولماسا مالدىڭ سوڭىندا جۇرگەن, اۋىر جۇمىستان قاجىعان جاندى نۇسقاۋعا وقتالامىز. جوق, تىرشىلىك بارىنە ورتاق, دەمەك ەڭبەكتىڭ ۇلكەن-كىشىسى جوق. ءبىز بۇگىن وسى رەتتە ەڭبەككە اۋەس تالاي جاستىڭ ساناسىنا ساۋلە قۇيىپ, جول كورسەتكەن كوكسۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دالەلحان جانىش تۋرالى ءسوز قاۋزاماقپىز.
ادام ەڭبەگىمەن سۇلۋ, ارتىندا قالدىرعان ونەگەلى ىسىمەن ومىرشەڭ, كىسىگە كورسەتكەن جاقسىلىعىمەن جاسامپاز. ەندەشە, دالەلحان جانىش تۋرالى سىر تارتۋعا, سولاي سيپاتتاۋعا بولادى. قاراپايىم شارۋانىڭ بالاسى بۇگىندە زەينەتكەر, دەسە دە ءوزى تاربيەلەگەن ىنىلەرىنە باعدارشام بولىپ ءجۇر. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ىشىندە ءجۇرىپ, جۇزدەگەن شارۋانىڭ كاسىبىنىڭ دوڭگەلەۋىنە مۇرىندىق بولىپ, اعالىق اقىلىمەن ءىزىن باسقان جاس مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. قازىر سولاردىڭ باسىم بولىگى كوكسۋلىقتاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ, وبلىستىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا كۇش سالىپ جاتىر.
كەيىپكەرىمىز جۇمىسسىز جۇرگەن كوپتەگەن جاستى قانت قىزىلشاسىن ەگۋگە ۇگىتتەپ, مال شارۋاشىلىعىنىڭ كول-كوسىر پايداسىن اسپەتتەپ, اۋدان حالقىنا ادال قىزمەت ەتتى. ودان بولەك, ءوڭىردىڭ قوعامدىق, الەۋمەتتىك, ساياسي, مادەني ومىرىنە بىلىك سىبانا ارالاسىپ, ءار سالانىڭ جەكە-جەكە دامۋىنا لايىقتى ەڭبەگىن سىڭىرگەن ارداگەر ازامات. ەڭبەك جولىن ىشكى ساياسات, مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە سپورت بولىمىنەن باستاپ, اۋداننىڭ ەكونوميكاسىنىڭ كوتەرىلۋى, مادەنيەت پەن سپورت سالاسىنىڭ دامۋى, قوعامدىق تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوستى. 2007 جىلدان بەرى اۋداننىڭ يدەولوگيا سالاسىندا كوپتەگەن يگى ىسكە باستاماشى بولىپ, كوكسۋلىقتاردىڭ قوشەمەتىنە يە بولدى. سول كەزەڭنىڭ جاڭعىرىعىنا اينالعان ونەگەلى وقيعا ءالى دە ساناسىندا.
«بىردە كوكسۋ اۋدانىنا سول تۇستاعى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ كەلدى. ونداعى ماقسات ەلگە تانىمال ەڭبەك ەرى ءماميلا الىمبايقىزىن قۇتتىقتاۋ بولاتىن. ءوڭىر باسشىسى جىلى لەبىزىن جەتكىزگەننەن كەيىن, اپامىزدان قانداي كومەك كەرەك ەكەنىن سۇرادى. سوندا اقجاۋلىقتى اجەمىز ەل سەكىلدى ءۇي, كولىك سۇراعان جوق. ءوزى ەسكى تامدا تۇرسا دا, اۋىلىنا مەكتەپ سالىپ بەرۋدى ءوتىندى. قابىرعاسى سوگىتىلىپ تۇرعان بايىرعى ءبىلىم وشاعى كوزى تىرىسىندە قايتا تۇلەپ, اۋىل بالالارىنىڭ ەركىن ءبىلىم الۋىن قالادى. بۇل وقيعا مەنىڭ سانامدا ءالى دە قاتتالىپ تۇر. سودان بەرى ىزدەنىمپاز جاستارعا جول كورسەتۋدەن تايمادىم», دەيدى د.جانىش.
وسى اپامىزدىڭ ۇلگىلى ءىسى بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ قىزمەتتەگى ءبىتىم-بولمىسىنا ىزگىلىك توگىپ, عۇمىرىنا رۋحاني ساباق بولعان. اۋداننىڭ بەتكەۇستار باسىلىمى «نۇرلى كوكسۋ» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ قۇرىلۋىنا, ەل ىشىندە تانىمال گازەت بولىپ قالىپتاسۋىنا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. جاس مامانداردى قاسىنا تارتىپ, مەملەكەت ءىسىنىڭ ءبىر شەتىنە قازىق بولىپ بايلانۋىنا جاردەمدەستى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ول – 1992 جىلى موڭعوليانىڭ ىشكى ايماعىنان انا ءتىلىن ۇمىتىپ بارا جاتقان قانداستاردى ەلگە باستاپ كەلگەن ساناۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى. سونداي-اق ءوز وتانىنا ورالعان قانداس اعايىنداردى ورتاعا بەيىمدەۋ باعىتىندا اۋدان اكىمى اپپاراتىنىڭ ساياساتىن وتە ىسكەرلىكپەن ۇتىمدى جانە جەمىستى جۇرگىزدى. اۋداندىق دەڭگەيدە ازاماتتار اراسىندا بولاتىن ءتۇرلى تالاس-تارتىس, تۇسىنىسپەۋشىلىك, وكپە-ارىز ايتقان ازاماتتاردى تاتۋلاستىرۋ, ماسەلەنى ۋشىقتىرماي كەلىسىممەن شەشىلۋ جولىندا وتىزدان استام ءتۇرلى داۋدى رەتتەپ تاتۋلاستىرعان. سول ءۇشىن دە اۋداندىق, اۋىلدىق ارداگەرلەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم سالاسى, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى, اۋداندىق يمامدار قاۋىمى جانە جاستار اراسىندا زور بەدەلگە يە, ءبارى دە قۇرمەتتەيدى. وسىلاي ابىرويمەن مەملەكەتكە ادال جانە بەلسەندى قىزمەت ەتىپ, زەينەتكە شىعىپ وتىر. قازىر نەمەرەلەرىنىڭ ارداقتى اتاسى, بالالارىنىڭ اقىل دارياسى.
ءيا, كەيدە بىرەۋلەر: «بالا دەگەن – ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى, حالقىمىزدىڭ بولاشاعى, قوعامنىڭ ءبىر-ءبىر بولشەگى», دەپ سايراي جونەلگەندە اۋزىڭدى اشىپ, كوزىڭدى جۇماسىڭ. ايتىلعاننىڭ ءبارى راس. الايدا اقيقاتىنا جۇگىنسەك, بالا دەگەن, ەڭ الدىمەن, ءوز وتىڭدى وشىرمەيتىن ءۇمىتىڭ, ءوز شاڭىراعىڭدى قۇلاتپايتىن ۋىعىڭ, ءوز جانىڭا دەمەۋ بولار تىنىسىڭ ەمەس پە؟ ءۇمىتىڭدى ۇرلەي بىلسەڭ, وتىڭ وشە مە؟ ۋىعىڭدى كوبىرەك شانىشساڭ, شاڭىراعىڭ قۇلاي ما؟! تىنىسىڭدى كەڭ الساڭ, تىنباي قالار جۇمىسىڭ بولا ما؟ ەرتەرەكتە ۇلكەندەر: «اكەسىنە قاراپ, بالاسىن تانى» دەۋشى ەدى, ەندى بالاسىنا قاراپ اكەسىن تانيتىن كەز كەلگەن. ءدال سولاي. دالەلحان اعانىڭ بۇدان ءمۇلت كەتكەن تۇسى جوق. كەيدە قۇرداستارىنىڭ بالالارىنىڭ انتەك ارەكەتىن كورگەندە, ق ۇلىندارىنا قاراپ ىشتەي «تاۋبە» دەيدى سىيىنىپ. كىندىگىنەن تاراعان ۇل-قىزدىڭ قىزىعىن كورىپ, قولىنان قىمىز ءىشىپ وتىر. شۇكىرشىلىك, ءوز الدىنا ءبارى دە جىبەكتەي ەسىلىپ, قىزداي سىزىلىپ تۇرعانى. قازاق ءوزى ۇرپاعىمەن ماقتانادى عوي. ءوز الدىندا ءوسىپ كەلە جاتقان كىشىپەيىل ۇرپاعى بار ادام وزگەنىڭ الدىنان قيىپ وتەر دەيمىسىڭ...
جايساڭ اعانىڭ ەندىگى قۋانىشى مەن جۇبانىشى, بازارى مەن بايلىعى سول سوڭىنان ەرگەن تۇياقتارى عوي. ماڭ دالانىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭىپ ءجۇرىپ, ايتەۋىر, ولاردىڭ ەشبىرىن قاتارىنان قالدىرماي ءوسىردى, جەتكىزدى. ەندى وزدەرى دە ءبىر-ءبىر ءۇي بولىپ, جەكە شاڭىراق كوتەرىپ, ونى توڭىرەكتەي ءتۇتىنىن تۇتەتىپ وتىر. بىراق مۇنىمەن پارىزىم ءبىتتى دەپ ويلامايدى. بىلگەن جانعا ۇرپاقتى ءوسىرىپ قويۋ از, ولاردىڭ الدىنان ونەر-ءبىلىم ءورىسىن دە اشۋ كەرەك. جانە ۇرپاق دەگەن – تەك ءوز كىندىگىڭنەن وربىگەن جاڭاعى تۇياقتارىڭ عانا ەمەس, نەمەرە اتتى شۇناقتارىڭ جانە بار. ولاردىڭ دا وقىپ, ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساعان ءجون. مىنە, ەندى, قارتتىقتىڭ جاعالاۋىنا جاقىنداي ءتۇستى. ۇرپاعىم دەپ, ەل مەن جەر دەپ ورىكپىگەن كوڭىلدىڭ بۇل جاقتان تابار قىزىعى شامالى سياقتى. دەسە دە بويىنداعى قۋاتى ءالى سارقىلعان جوق. ەل جاساعان جاستىڭ ءبىرى عانا دەپ تۇسىنەدى. بالالارى ەلگە سىيلى, جۇرتقا جۇعىمدى بولسا, بۇل كىشكەنتاي كۇندەرىنەن وزىنە قولقانات ەتكەن, قوزى ءوسىرىپ, قوي ورگىزگەن, اينالايىن, سول ەڭبەكتىڭ ارقاسى شىعار. مۇمكىن ەڭبەك ۇستىندە ادامدىق, اياۋشىلىق سەزىمدەرىن وياتا بىلگەندەرىنەن دە بولار.
«ماعان جول نۇسقاعان اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قوعام قايراتكەرى تىنىشباي دوسىمبەكوۆتىڭ ەڭبەگى زور. كوكسۋعا كەلگەندە مەملەكەتتىك قىزمەت ۇسىنىپ, ەل ىشىندەگى جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسۋىما سەبەپ بولدى. ءبىز اكەدەن 9 بالا ەدىك, بۇگىندە كوزى ءتىرى ۇشەۋى قالدى. جاھاندىق ىندەت كەزىندە جارىمنان ايىرىلدىم. قازىر ۇل-قىزىمنىڭ قاسىندامىن. ەڭبەككە قۇمار ىنىلەرىمە اقىلىمدى ايتىپ ءجۇرمىن. ءبارىن ءوزىم ىستەدىم دەگەن ازامات ەمەسپىن. تازا قازاقى تاربيەدە وستىك, اۋەلى اعايىننىڭ قامى قاشاندا ماڭىزدى. مەن – كىندىگى حالىققا بايلانعان اداممىن», دەيدى د.جانىش.
سوناۋ كوكجيەكتەن كورىنىپ قالعان قازىنا قارتتىق جاقىنداعان سايىن ادامنىڭ كوڭىلى الدەنەگە الاڭداپ, الدەنەگە قوبالجي بەرگەنى راس-تى. بىراق بۇل ەرتەڭگى كۇنى ەڭبەكپەن قالاي قوشتاسام, ماڭداي تەر – ماۋەلى كاسىپتى قالاي قيىپ تاستايمىن دەگەن جالاڭ ويدان تۋماعان. جاراتىلىسىنان جاساندى سويلەپ كورمەگەن ول اۋدان, وبلىس باسشىلارىنا كوپتەن بەرگى شەشىمىن كولگىرسىز-اق جەتكىزگەن: «بويىمداعى بارىمدى اياپ قالعان جەرىم جوق. كۇش-قۋاتىم باردا ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ىستەۋگە بارمىن. ارتىمداعى ۇرپاعىمنىڭ اسپانى اشىق, بولاشاعى باياندى بولۋىنا جول اشۋعا ءتيىسپىن. ۇلت مۇددەسىنە ەڭبەك ەتكەننەن ارتىق نە بار؟ مەنىڭ حالىقتىڭ كىشكەنتاي باستاماسىنىڭ باسى-قاسىندا بولۋدى جاقسى كورەمىن. ويتكەنى ءار قازاق ەلدىڭ جۇرەگى ىسپەتتى».
جەتىسۋ وبلىسى