ءبىز ادىلەتتى قازاقستاندى جاڭا زاڭدارمەن, جاڭاشىل ەڭبەكپەن قۇرامىز. ەڭ العاشقى قادامنىڭ ساياسي رەفورمالاردان باستالۋىنىڭ باستى سەبەبى ەلىمىزدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياسي تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ بولدى. ساياسي تۇراقتىلىق جوق جەردە ەل بولىپ قالۋ ەكىتالاي. كادرلىق ساياساتقا كەلەتىن بولساق, جالپى بارلىق دەرلىك سالادا كاسىبي مامان تاپشىلىعىنىڭ بارى بەلگىلى. كادر دايارلاۋ – وسى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى. مەملەكەت باسقارۋ ىسىنە دە ادال ءارى ءادىل ازاماتتار اۋاداي قاجەت.
ساياسي رەفورمالاردان كەيىن ەكونوميكالىق باعدارعا بەتبۇرىس جاسالدى. بۇدان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى جۇيەلى تۇردە ورىندالىپ جاتقانىن كورۋگە بولادى. باعدارلامادا قىرۋار تىرلىكتىڭ تىزبەگى ءتۇزىلدى. سونىڭ ءبىرى – قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەرگە تالداۋ جاساۋ قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. دەسە دە, بارلىعىن بىردەن رەفورمالاۋ مۇمكىن ەمەس, وزگەرىستەردى ىسكە اسىرۋعا ۋاقىت كەرەك.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى مەن ءداستۇرلى جولداۋلارى جالپى جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ, جۇيەلى رەفورمالار, ءبىرتۇتاس ۇلت, بەرەكەلى قوعام, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا نەگىزدەلگەن. مۇنىڭ ءبارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن, كەزەك-كەزەگىمەن ىسكە اسىپ كەلەدى. ونىڭ ءبىر دالەلى – سوت جانە قۇقىقتىق جۇيەنىڭ وڭتايلاندىرىلىپ جاتقانى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ جاتىر. ونداعى ماقسات – ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, بيزنەسكە جاعداي جاساپ, بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى جويۋ. سونداي-اق لاۋازىم يەلەرىنىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرىن تەرىس پايدالانۋعا جول بەرمەۋ, قىلمىس جاساعانى ءۇشىن سانكتسيالاردى قايتا قاراۋ, سوت تورەلىگىن رەتتەۋ سياقتى وزگە دە وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋ. وسىعان بايلانىستى قۇرىلعان جۇمىس توبى بىلتىردان بەرى جوعارىدا اتالعان كودەكستەرگە تالداۋ جۇرگىزىپ, جۇمىس ىستەمەيتىن نورمالاردى, كولليزيالاردى زەرتتەۋگە كىرىستى. قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەردى جەتىلدىرۋ ادىلەتسىزدىكتى جويۋعا سەپ بولىپ, قىلمىستىق ءىس پەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ, قىلمىستىق قۋدالاۋ مەن سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ اراجىگىن اجىراتۋ, سوتقا دەيىن تەرگەپ-تەكسەرۋ تۇرلەرىن قىسقارتۋدا ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل بويىنشا الداعى 3 جىلدا تەرەڭ عىلىمي-پراكتيكالىق تالداۋ جۇرگىزىلەدى. مىسالى, ءبىر قوي ۇرلاعان دا, ءبىر ءۇيدى توناعان دا قىلمىس بولعانىمەن, قوي ۇرلاعان 7 جىلعا, ءۇي توناعان 3 جىلعا سوتتالۋى – ادىلەتسىزدىك. قىلمىس دارەجەسىنە قاراي جازا تاعايىنداۋعا قاتىستى حالىقتىڭ تالابى ورىندالماق. مۇنىڭ بارلىعى پرەزيدەنتتىڭ حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگى, مۇڭ-مۇقتاجىنان حاباردار ەكەنىن كورسەتەدى. سول سەبەپتى ەسكى جۇيەنى جاڭارتىپ, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا باتىل قادام جاساپ وتىر. سىبايلاس جەمقورلىق بابىمەن سوتتالعاندارعا شارتتى جازاعا كەسىلىپ, جازاسىن ەركىندىكتە وتەۋگە مۇمكىندىك بەرىلمەيدى.
ەندى قارىزدى ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن ءوز وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانىپ, زاڭسىزدىقتارعا بارعان كوللەكتورلار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. سەبەبى ولاردىڭ قىسىمىنا شىداماي, ءوز-وزىنە قول سالۋ جيىلەپ كەتتى. كىسىنى قورقىتۋ, قوقان-لوققى كورسەتۋ, ولىمگە يتەرمەلەۋ – قىلمىس. قۇقىق بۇزعان كوللەكتورلارعا دا 5 جىلعا دەيىن قىزمەتىنەن ايىرا وتىرىپ 5 مىڭ اەك ايىپپۇل سالۋ, نە 1 200 ساعاتقا قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ نەمەسە 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن. جۇرتشىلىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتسىزدىعىن پايدالاناتىن الاياقتار دا بار.
پرەزيدەنت پارمەنىمەن «Amanat» پارتياسى ادامداردى قارجىلىق جانە قۇقىقتىق ساۋاتتاندىرۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلەدى. قازىر الاياقتار مەن پايداكۇنەمدەرگە الدانىپ قالىپ جاتقاندار كوپ. اسىرەسە جەر الۋ, ءۇي ساتۋ, قۇجاتتاردى راسىمدەۋ, بىرەۋدىڭ مۇلكىن يەمدەنۋ سياقتى زاڭسىزدىقتار جيىلەپ كەتتى. البەتتە, قۇجات راسىمدەۋ, م ۇلىكتى باعالاۋ باعالاۋشىلار مەن نوتاريۋستاردىڭ قاتىناسۋىنسىز ىسكە اسپايدى. سونداي-اق جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنا دەگەن ارىز-شاعىم تولاستار ەمەس. جەتىمدەردىڭ اليمەنت اقىسىن يەلەنىپ العاندارعا نە دەرسىز؟ الداعى ۋاقىتتا ءوز وكىلەتتىكتەرىن تەرىس پايدالانىپ, ازاماتتاردىڭ نەمەسە ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىن بۇزعان نوتاريۋستار, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مۇلكى تاركىلەنىپ, بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان 5 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ايىرا وتىرىپ, 4 مىڭ اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىنىپ, نە سول مولشەردە مىڭ ساعاتقا قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلادى نەمەسە 4 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى ادام دەپ باعالاپ, قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋىن ۇلت ساۋلىعىمەن بايلانىستىرادى. الەمدى الاڭداتقان سۋ ماسەلەسىنە پرەزيدەنتىمىز بەيجاي قاراماي, سۋدى ۇنەمدەۋگە جانە بۇلدىرمەۋگە ۇندەدى. وكىنىشكە قاراي, اعىن سۋ تۇرماق, جەراستى سۋلارىن لاستايتىندار دا ازايماي تۇر. جالپى, تابيعي بايلىققا تىنىشتىق بەرمەيتىن جەر قويناۋىن زاڭسىز ءارى اياۋسىز پايدالاناتىندار كوبەيىپ بارادى. بىلگەنگە بۇل ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا جاتادى. ويتكەنى سۋ لاستانسا, سارقىلسا تابيعاتقا دا, ادامزاتقا دا زيان. زاڭدا ەكولوگيالىق قىلمىس جاساعاندارعا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ادامزاتقا قاۋىپ توندىرگەنى ءۇشىن نە ازاماتتىعىنان نەمەسە 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. ال دەنساۋلىققا كەلتىرىلگەن زيان دارەجەسىنە قاراي 3 جىلدان 8 جىلعا دەيىن جازالانادى. بۇل تۇرعىندار قاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا ارنالعان شارالار.
سول سياقتى مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىن تاسىمالداۋ, ساتىپ الۋ, ساقتاۋ, وتكىزۋ, ساپاسى انىقتالماعان مۇنايدى وڭدەۋ, كلينيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, جاڭا ادىستەر مەن قۇرالداردى قولدانۋ ءتارتىبىن بۇزۋ, جالعان دارىلىك زاتتارمەن نەمەسە مەديتسينالىق بۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەۋ, ەكولوگيالىق تالاپتاردى بۇزۋ, اۋانى لاستاۋ, جەردى ءبۇلدىرۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ قاعيدالارىن بۇزۋ بويىنشا دا بىرقاتار باپقا وزگەرتۋلەر ەنگىزىلەدى.
كەدەندە كەدەرگىلەر دە, كەلەڭسىزدىكتەر دە جەتەرلىك. كەدەندىك راسىمدەردى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىنا كوشىرۋ, كەدەندىك باقىلاۋدى ينتەگراتسيالاۋ تاپسىرىلعان. پرەزيدەنت كەدەندىك تەكسەرۋشىلەردىڭ كوپتىگى سالاعا كەرى اسەر ەتكەنىن, سالىق ساياساتىنىڭ ءتيىمدى بولۋى كەدەن جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىنا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. سالىق پەن كەدەندىك راسىمدەۋ جۇيەسىن رەتتەۋ دە سايلاۋالدى باعدارلامانىڭ ءبىر تارماعى بولاتىن. وسىعان وراي قىلمىستىق كودەكستە جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. ياعني كودەكستە سەنىپ تاپسىرىلعان بوتەن م ۇلىكتى يەمدەنىپ الۋ نەمەسە تالان-تاراجعا سالۋ, الاياقتىق, ەكونوميكالىق كونتراباندا, كەدەندىك الىم-سالىمداردى تولەۋدەن, بيۋدجەت پەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردەن جالتارۋ بويىنشا بىرنەشە ەسەلەنگەن ايىپپۇل كولەمىن كوبەيتۋ كوزدەلىپ وتىر. مۇنداي ەسەلەنگەن ايىپپۇلدى تولەتۋ تەك مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىنداۋعا ۋاكىلەتتىك بەرىلگەن ادامدارعا قاتىستى قولدانىلىپ, قالعان ادامدارعا قولدانىلمايدى.
پرەزيدەنت پارلامەنتكە سەنىم ارتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋدا «Amanat» پارتياسىنىڭ اتقارىپ جاتقان ەڭبەگى زور. ەل مەن مۇددە ءبىر بولعاندىقتان مەملەكەتتىڭ دامۋىنا وتانداستارىمىزدىڭ جاپپاي اتسالىسۋى ازاماتتىق بورىش دەپ ەسەپتەيمىن. پرەزيدەنت ايتقانداي, ادالدىق پەن ادىلدىكتى باسشىلىققا الساق قانا جاڭا قازاقستان قۇرا الامىز. ەلگە ايانباي قىزمەت ەتەتىن ازاماتتار كەرەك. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ءاربىر باستاماسى مەن تاپسىرماسى باس پايداسى ءۇشىن ەمەس, ەل مەن ۇلتتىڭ قامى ءۇشىن ەكەنىن تۇسىنسەك يگى. اينالاداعى گەوساياسي جاعدايلاردان ساباق الىپ, تىنىشتىق پەن اۋىزبىرلىكتى ساقتاۋ ەڭ باستى مىندەتكە اينالىپ تۇر. وزگەرىستەر مۇلدە جوق ەمەس, بار ەكەنىن مويىنداۋ قاجەت.
قايرات بالابيەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
«Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى