مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭ قولىن كونستيتۋتسياعا قويىپ, قازاقستان حالقىنا انت بەرىپ, مەملەكەتتىك تۋدى ءسۇيىپ, سالتاناتتى ۇلىقتالىپ, قىزمەتىن رەسمي تۇردە قولعا العالى ءبىر جىل ۋاقىت ءوتتى.
الدىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلى 9 ماۋسىمدا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىندا كونستيتۋتسيانىڭ 42-بابىنا سايكەس انت بەرىپ, رەسمي تۇردە العاش رەت مەملەكەت باسشىسى لاۋازىمىنا كىرىسكەن بولاتىن.
راس, كەيىنگى ءۇش-ءتورت جىلدا قازاقستان حالقى بىرنەشە كۇردەلى سىناقتان ءوتتى. سولاردىڭ ءبىرى – وتكەن جىلداردا بولعان ارىستاعى اۋىر جاعداي. ەسكىرىپ, توزىعى جەتكەن اسكەري وق-دارىلەر ساقتالىپ كەلگەن جانە بىردە-ءبىر تەكسەرۋدەن وتكىزىلمەگەن. جەدەل ارەكەت ەتۋدىڭ ارقاسىندا وڭتۇستىك وڭىردەگى زامانداستارىمىزعا تونگەن قاۋىپ-قاتەر ۋاقىتىندا توقتاتىلعانىن بارشا جۇرت بىلەدى. سول سياقتى, وتكەن قىستاعى ەكىباستۇزداعى جاعدايدى الايىق, ونداعى جىلۋ بەرۋ وشاعىنا دا 43 جىلدان بەرى ەشقانداي تەكسەرۋ جۇرگىزىلمەگەن ەكەن. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مەملەكەت تىزگىنىن وسىنداي جاعدايدا قابىلداپ الدى جانە كۇردەلى تۇيىندەردى سابىرمەن شەشىپ, قيىندىقتاردان ءوتىپ, وتانداستارىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن بايسالدى قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
ءبىز قازىر ۇلكەن وزگەرىستەر بولىپ جاتقان كۇردەلى ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن شىعىپ جاتقان دۇمپۋلەر ەلىمىزدىڭ جالپى تىنىسىنا اسەرىن تيگىزبەي اينالىپ ءوتۋى مۇمكىن ەمەس. وسى رەتتە پرەزيدەنتىمىزدىڭ ساياسي ارەناداعى بىلىكتىلىگى, جۇرگىزىپ وتىرعان سالماقتى ساياساتىنا سەنىم بىلدىرگەنىمىز ءجون. الدىمەن ەل ىشىندەگى تىنىشتىقتى, تۇراقتىلىقتى ويلايتىن ەل باسشىسىنا ءار وتانداسىمىز قولداۋ جاساسا, بۇل ءبىزدىڭ مىزعىماس بىرلىگىمىزدىڭ كەپىلى بولماق.
بۇرىندا ىنتىماقتاستىعى جاراسقان كورشىلەس تمد ەلدەرى اراسىندا قازىر گەوساياسي شيەلەنىستەرگە بايلانىستى الۋان كوزقاراس, پىكىرلەر تۋىنداپ جاتقانى دا بەلگىلى. بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا يادرولىق قارۋدىڭ ورتاق بولاتىنىن جەلەۋ ەتىپ, «وداق مەملەكەتكە قوسىلۋدى» ۇسىنعان ەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى كورشى ەلدەرمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا بىرگە ەكەنىن ايتىپ, ورىنسىز ۇسىنىستان باس تارتتى. «يادرولىق قارۋعا كەلەر بولساق, بىزگە ول كەرەك ەمەس, سەبەبى ءبىز يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتقا جانە يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ جونىندەگى شارتقا قول قويعانبىز. حالىقارالىق قۇجاتتار شەڭبەرىندە ءبىز وسى مىندەتتەمەلەرگە ادال بولىپ قالامىز», دەدى پرەزيدەنت. وسى سوزىمەن كورشىلەس ەلدەرمەن قازاقستان تەك ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارعا عانا اشىق ەكەنىن ايقىن ءبىلدىردى.
كەزدەسكەن قيىندىق, كەدەرگىلەرگە قاراماستان, قازىر ەلىمىز جۇيەلى دامىپ كەلەدى. ىسكە اسىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىندا ماڭىزدى قادامدار جاساۋعا تۇرتكى بولىپ وتىر. سول سياقتى ماڭىزدى ساياسي رەفورمالار مەن ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ بولىپ جاتقانىنا دا كۋا بولىپ وتىرمىز.
راس, ەل ەكونوميكاسىندا وزەكتى ماسەلەلەر كوپ. سونىڭ ءبىرى – ەلىمىز ءالى دە بولسا شيكىزاتقا تاۋەلدى. وسى ورايدا پرەزيدەنت ۇلتتىق تابىستىڭ يگىلىگىن جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي كورىپ وتىرماعانىن ايتا كەلىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارىن ۇسىنعان بولاتىن. ول قانداي جولدار دەسەك: ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ. سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن ادام كاپيتالىن دامىتۋ, زاڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ دا تاپسىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىرعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
پرەزيدەنتتىڭ تاعى دا ءبىر نازارعا العان ماسەلەسى – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى. بۇل سالا ءوز دامۋىندا قازىرگى كەزگە دەيىن كەنجەلەپ قالىپ كەلدى. جەردىڭ قۇنارى, سۋ رەسۋرسى مەن سۋارۋ جۇيەسى تولىققاندى زەرتتەلمەدى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا تسيفرلىق پلاتفورمانى جۇيەلى ەنگىزۋ تۋرالى ايتقانى ەسىمىزدە. بۇدان بىلاي تسيفرلىق پلاتفورمانىڭ ارقاسىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولسا, جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ ءبىر جەرگە جيناقتالعان قورى قالىپتاساتىنى انىق. بۇل – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جىلدام ەڭسە كوتەرۋىنە يگى اسەر ەتەتىن وتە ءتيىمدى جول.
ەل تىزگىنىن قولىنا العان كەيىنگى ءۇش جىل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا وڭاي بولعان جوق. كۇنى كەشە عانا ويلاماعان جەردەن قارا جامىلىپ قالعان كەنشىلەر استاناسى – قاراعاندىعا باردى. كوستەنكو اتىنداعى شاحتادا بولعان جارىلىس پەن ورتتەن قازا تاپقان شاحتەرلەردىڭ قايعىسى بۇكىل وتانداستارىمىزدىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ كەتتى.
پرەزيدەنت اپات ورنىن ءوز كوزىمەن كورىپ, مارقۇمداردىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتتى. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە كەنشىلەردىڭ وتباسىلارىنا بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتۋدى تاپسىردى, وقيعانىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى جانە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىمەن ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى توقتاتۋدى تاپسىردى.
قازاقستاندا كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى اۋەل باستان جاقسى دامىعان. بۇل سالا وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن سەنىمدى تابىس كوزى بولىپ كەلەدى. قازىر مۇناي, كومىر, باعالى مەتالدىڭ الەمدىك نارىقتاعى باعاسى وتە جوعارى ەكەنىن بىلەمىز. ءىرى ءوندىرىس ورىندارىندا جۇمىس ىستەيتىن كەنشىلەر ەكولوگيانىڭ ناشارلاپ, دەنساۋلىققا زيان كەلتىرىپ جاتقانىن ايتىپ, شاعىمدانادى.
وسىعان وراي پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا: «ۇكىمەت كاسىپورىنداردىڭ تەحنولوگيالىق جانە ەكولوگيالىق احۋالىن, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ ءۇشىن باتىل شارالار قابىلداۋى قاجەت. سوندىقتان ءىرى ءوندىرىس كاسىپورىندارى 5 جىل سايىن تەحنولوگيالىق جانە ەكولوگيالىق اۋديت جاساۋى كەرەك. بۇل تالاپ ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى كاسىپورىندارعا دا قويىلۋعا ءتيىس», دەگەن بولاتىن.
قازاقتا «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن تاعىلىمى مول ءسوز بار. قازىر بالاباقشادان باستاپ, مەكتەپتە, جالپى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تىڭ وزگەرىستەر ءجۇرىپ جاتىر. دەگەنمەن بىلىممەن قاتار ۇلتتىق تاربيەگە دە باسا ءمان بەرىلۋى كەرەك. ۇرپاقتىڭ بويىندا پاتريوتتىق سەزىمدى قالىپتاستىرا ءبىلۋ ماڭىزدى. ءبىز عاسىرلار بويى كۇرەسىپ, اقىرى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. ۇلتتىق اسكەري قۇرىلىم جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا ءبىزدىڭ بۋىن دا از-كەم ۇلەسىن قوستى. الايدا قازىرگى كەزدە جاستاردىڭ كەيبىرەۋى اسكەرگە بارۋدان قاشادى, قيىندىقتى ەڭسەرىپ, ءوزىن-ءوزى تەمىردەي تارتىپكە تاربيەلەۋگە كونگىسى كەلمەيدى. سوندا وتاندى كىم قورعاماق؟ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن بولاشاقتا كىمگە سەنىپ تاپسىرامىز؟ وسى ورايدا جاستار ويلانۋى كەرەك. ولار ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن بورىشتى تەرەڭ سەزىنگەندەرى دۇرىس. پاتريوتتىق سەزىم قوعامىمىزدا ەڭ جوعارعى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس.
پرەزيدەنت ەل ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعى مىقتى, ءبىلىمى تەرەڭ بولۋىنا قاتتى ءمان بەرەدى. ارقاشان جاستاردىڭ بولاشاعىنا الاڭداپ, ايتىپ وتىرادى. جاستار ءبىر كاسىپتى مەڭگەرىپ, ەلىمىزدىڭ «كەتىگىنە كىرپىش بولىپ قالانا» بىلسە دەيمىز. ادامدى جەتىستىككە جەتكىزەتىن – ەڭبەكقورلىق. مەملەكەت باسشىسى ءبىر سوزىندە: «كاسىبيلىك پەن ەڭبەكقورلىق قوعامىمىزدا ەڭ جوعارى ورىندا تۇرۋى قاجەت. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. ەلىمىزدە ەڭبەكقور ادام, كاسىبي مامان ەڭ سىيلى ادام بولۋعا ءتيىس. وسىنداي ازاماتتار مەملەكەتىمىزدى دامىتادى» دەگەن ەدى.
جاستار ناقتى ءبىر ماماندىقتىڭ قىر-سىرىن جەتىك بىلۋگە ۇمتىلعاندارى ءجون. ءوز سالاسىنىڭ شەبەرىنە ءاردايىم سۇرانىس بولادى. وسكەلەڭ ۇرپاق قازاقستاندا عانا ەمەس, وزگە ەلدەردە دە باسەكەگە قابىلەتتى بولا الادى.
جاستاردى قولداۋ, جاس كادرلاردى ءوسىرۋ تۋرالى ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسى دا ءاردايىم ايتىپ كەلە جاتقانى شىندىق. پارلامەنتكە سايلاۋدا دا دەپۋتاتتىققا جاستاردىڭ كوپتەپ سايلانعانىن كورىپ قۋاندىق. پرەزيدەنت جاستار ساياساتىن قولداسا, بيلىككە كەلىپ جاتقان جاستارىمىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ بايسالدى ساياساتىن قولدايدى, ەلىمىزدى دامىتادى دەپ سەنەدى. حالقىمىز بىرلىكتە بولسا, الىنبايتىن قامال بولمايدى. سوندىقتان ءبارىمىز ءبىر باعىتتا – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ەڭبەك ەتەيىك!
جاقىندا عانا استانادا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ مەرەيتويلىق X ءسامميتى ءوتتى. القالى جيىنعا تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەت باسشىلارى رەتىندە, ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى مەن تۇرىكمەنستان باسشىسى باقىلاۋشى ەلدىڭ باسشىلارى رەتىندە قاتىستى.
ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەجەلدەن بەرى تاريحي اتاجۇرتتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, قورعاپ كەلە جاتقان تۇركى الەمىنىڭ بەسىگىنە اينالعان قازاقستاننىڭ مەملەكەت باسشىسى قازىرگىدەي حالىقارالىق احۋال تۇراقسىز, الماعايىپ كەزەڭدە تۇركى جۇرتىنىڭ بىرلىگىن بەكەمدەي ءتۇسۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارتتى.
ەلىمىزدىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىن ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن ايتا كەلىپ, قازاقستاننىڭ ۇيىمعا توراعالىعى «تۇركى ءداۋىرى!», ياعني «Turktime!» ۇرانىمەن وتكىزدى. «تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى-2040» اتتى قۇجات بەكىتىلىپ, 12 قۇجاتقا قول قويىلدى.
«بۇل – ورتاق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ سەنىمدى كەپىلى. قارۋ-جاراق جانە ەسىرتكى ساۋداسىنا, تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە, كوشى-قونعا قاتىستى سىن-قاتەرلەر كوبەيدى. مۇنداي قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا مەن كەلەسى جىلى استانادا مەملەكەتتەرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارىنىڭ 3-وتىرىسىن وتكىزۋدى ۇسىنامىن. تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ قارجىلىق تەرگەۋ ورگاندارى اراسىندا قىلمىسپەن بىرگە كۇرەسۋ جانە اقپارات الماسۋ تۋرالى كەلىسىم جاساۋ ماڭىزدى», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, اينالامىزدا كۇردەلى احۋال قالىپتاسقان قازىرگى كەزەڭدە مەدياتسيانىڭ دا ءرولىن ارتتىرۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى رەسەي مەن ۋكراينا, يزرايل مەن پالەستينا اراسىنداعى قاندى قاقتىعىستاردى, باتىستا بەلەڭ العان زاڭسىز كوشى-قون ماسەلەسىن مىسالعا كەلتىرىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەت ەكەنىن ايتىپ, قازاقستاننان پالەستينا حالقىنا 1 ميلليون دوللار كولەمىندە گۋمانيتارلىق كومەك بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
حالىق سايلاعاندىقتان اتقارىپ جاتقان قىرۋار ىستەرىن, الەم الدىنداعى بەدەلىن كۇن سايىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرعاندىقتان ءبىز دە پرەزيدەنتكە سەنىم ارتامىز. ەل سەنىمىنىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ – ۋاقىت ەنشىسىندە.
ءسات توقپاقباەۆ,
زاپاستاعى گەنەرال-پولكوۆنيك