كليماتتىق كاتاكليزم – جاھاننىڭ جالپاق جۇرتىنا ورتاق پروبلەما. باسقا كۇندە ءتۇرلى تاراپقا, جاق-جاققا, جىك-جىككە ءبولىنىپ, قىزىلشەكە قىرقىسىپ جاتساق تا, تابيعات-انانىڭ الدىنا ساۋساق بىرىكپەي بولمايتىنىن بۇگىندە ءدۇيىم دۇنيە ءتۇسىنىپ بولدى. وسى رەتتە ورتالىق ازيا ەلدەرى كليماتتىڭ وزگەرىستەرى جونىندە كەلەلى كەڭەس وتكىزدى.
بۇۇ-نىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسى شەڭبەرىندە «ورتالىق ازيا بۇۇ كونك تاراپتارىنىڭ 28-كونفەرەنتسياسى: «5 ەل – 1 ايماق – 1 داۋىس» ايماقتىق فورۋمىندا تابيعات تەپە-تەڭدىگى جان-جاقتى تالقىعا ءتۇستى. جيىن حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعى مەن ورتالىق ازيا ايماقتىق ەكولوگيالىق ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, قازاقستان ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى گەرمان قوعامىنىڭ (GIZ), اقش-تىڭ حالىقارالىق دامۋ اگەنتتىگىنىڭ (USAID) قولداۋىمەن ءوتتى.
فورۋمعا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كليمات بويىنشا كوشباسشىلارى, ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس قوعامداستىق وكىلدەرى, سونداي-اق حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرى, جاستار مەن باق وكىلدەرىنەن باس-اياعى 200-دەن اسا ادام قاتىستى. ايماقتىق فورۋم الاڭىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى COP-28 ايماقتىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىن جاقسارتۋ ۇدەرىستەردى تالقىلاندى. COP-28 – بۇۇ-نىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى تۋرالى نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسى (بۇۇ كونك), كيوتو حاتتاماسىنىڭ جانە پاريج كەلىسىمىنىڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ جوعارى ورگانى.
ءىس-شارا قازاقستان ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشىلدى. ول قاتىسۋشىلارعا كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەستە بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە ۇندەدى. كليماتتىڭ وزگەرۋىن ازايتۋعا جانە وعان بەيىمدەلۋگە, بولاشاق ۇرپاق تابيعاتتى ساقتاۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري ەلىمىزدە 2026 جىلى وتەتىن بۇۇ-نىڭ كليمات بويىنشا ايماقتىق ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندەگى باستاماسىن قولداپ, بارلىق قاتىسۋشىنى ورتالىق ازيانىڭ كليماتتىق كۇن ءتارتىبى بويىنشا ديالوگ قۇرۋعا جانە ورتاق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق ارىپتەستەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا شاقىردى.
«بيىل COP-28 30 قاراشا مەن 12 جەلتوقسان ارالىعىندا دۋبايدا وتەدى. ءىس-شارانىڭ باستى ۇرانى – «بىرىگۋ. ارەكەت ەتۋ. ىسكە اسىرۋ» («Unite. Act. Deliver»). COP-28 تالقىلاۋىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى ميتيگاتسيالىق امبيتسيالار مەن شىعارىندىلاردى ازايتۋ جانە قولجەتىمدى رەسۋرستار اراسىنداعى بايلانىس بولىپ قالا بەرەدى», دەدى ە.نىسانباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, COP-28-دە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ پاۆيلونى جۇمىس ىستەيدى. وندا باعدارلاماعا سايكەس بىرقاتار تاقىرىپ بويىنشا ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلماق. ماسەلەن, ەكونوميكانى دەكاربونيزاتسيالاۋ, جاسىل قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ, ءبيوالۋانتۇرلى ساقتاۋ, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ.
«بۇل فورۋمدا كليماتتىڭ وزگەرۋى ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلەدى. ورتالىق ازيانىڭ 5 مەملەكەتىنەن ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. بۇل فورۋم ەكى سەسسيادان تۇرادى. ءبىرىنشى سەسسيا ورتالىق ازياداعى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە باعىتتالسا, ال ەكىنشى سەسسيا ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءرولى تۋرالى بولادى», دەدى حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ينديرا جۇماگەلدى.
ول سونداي-اق فورۋم اياسىندا ورتالىق ازيا ەلدەرى ايماقتاعى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ جونىندە ستراتەگيانىڭ جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وڭىرلىك مالىمدەمەسىنىڭ جوبالارىن ازىرلەيتىنىن جەتكىزدى.
ال ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ دۋبايدا بولاتىن كونفەرەنتسيادا جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى الىپ كەلۋ جانە جەك دامىتۋ سالاسىنداعى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار كەلىسىمگە قول قويۋ جوسپارلانعانىن ايتتى.
قورىتا ايتقاندا, جاھاندىق كليماتتىق وزگەرىستەر تۋرالى عالىمداردىڭ پىكىرى ءارتۇرلى. ءبىر توبى تابيعاتتى ساقتاۋ مەن وزگەرىستەردى تەجەۋدىڭ جولدارىن ۇسىنسا, ەندى ءبىر توبى كليماتتىق وزگەرىستەر بولماي قويمايتىن قۇبىلىس, ادام مەن جانۋارلار الەمى وعان بەيىمدەلۋدىڭ جولدارىن قاراستىرعانى ءجون دەيدى. فورۋمدا بۇل ماسەلە دە شەت قالعان جوق. ويتكەنى كۇننىڭ كوزىن ەشكىم قولمەن جاۋىپ تۇرا المايدى, تابيعات ءوز دەگەنىمەن جۇرەدى.