جاركەنتتەگى جەمىس-جيدەك قويماسى

جالپى, جەتىسۋدا جەمىس-جي­دەك ساقتايتىن قويما نەكەن-ساياق. بۇل ماسەلە بۇرىننان كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. قازىر وڭىردە ون شاقتى عانا وسىنداي ۇلكەن ورىن بار. ونى كوبەيتۋ ءۇشىن قوماقتى قارجى قاجەت. ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمە­تى­نىڭ مالىمەتىنشە, اتالعان نى­سانعا 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا سالىنعان. بۇل وب­لىس­تاعى اۋقىمدى قويما­لار­دىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى بولماق.

پانفيلوۆتىڭ الماسى وڭىر­دە­گى ەڭ ءتاتتى جەمىستىڭ ءبىرى سانالادى. قازىر ونى وندىرىسكە اي­نال­دىرۋ ماسەلەسى ايتىلىپ ءجۇر. ودان بولەك, ءتۇرلى جەمىس-جيدەكتەر كۇز كەلە ءپىسىپ جەتىلىپ, ءشىرىپ كەتەدى. وسى تۇيتكىلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قويمانىڭ ماڭىزى زور. جالپى, وڭىردە جەمىس-جيدەك پەن كوكونىس ساق­تاي­تىن شاعىن كولەمدى 8 قويما بار. ەندى بۇل قاتارعا كاسىپكەر ايۋپجان ۆا­ليەۆ باسقاراتىن «ۆاليەۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ 6 مىڭ تون­نالىق ءىرى كولەمدى زاماناۋي قويماسى قوسىلماقشى.

شارۋاشىلىق وكىلى انايات توحتاحۋنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەمىس-جيدەك ساقتاۋ قويما­سىن سالۋ جوباسى كەزەڭ-كەزە­ڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. نى­سان­نىڭ قۇرىلىس جۇمىس­تا­رىنا جەرگىلىكتى جەردەن 10 ادام تارتىلعان. جوبا بيىلعى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتا­لا­دى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە 1 مىڭ توننالىق بولىگى ىسكە قوسىلعان. قۇرىلىس جۇمىستارى تۇبەگەيلى ءبىتىپ, قويما تولىق قۋاتىمەن ىسكە كىرىس­كەندە 40 شاقتى ادامعا جۇ­مىس ورنى اشىلادى دەپ مەجەلەنگەن.

جالپى, قويمادا 12 توڭازىت­قىش كامەراسى ورناتىلادى. مۇندا ونىمدەردى تەك ساقتاپ قانا قويماي, ونى وڭدەۋگە دە دەن قويىلماقشى. ياعني قوي­مانىڭ ءبىر شەتىنەن 871 شارشى مەتردەن استام جەرگە تسەح ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. وندا پوۆيدلو وندىرەتىن تسەح نەمەسە جەمىس سۇرلەۋ كومبيناتى سالىنۋعا ءتيىس, وسى ەكى جوبانىڭ قايسىسى ءتيىمدى بولاتىنى قازىر قاراستىرىلۋ ۇستىندە.

«جاركەنت ايماعى – جەمىس-جيدەك, كوكونىسكە باي ايماق. باعباندار كۇزگى جيىن-تەرىمنەن سوڭ ءوز ونىمدەرىن وتكىزەتىن جەر تاپپاي قينالىپ قالادى. وسى ماسەلەنى كوزىمىزبەن كورىپ جۇر­گەن سوڭ, قويما اشۋ بىزگە دە, شارۋالارعا دا ءتيىمدى دەپ شەشىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتىك. قويمانىڭ ىسكە قوسىلعان بولىگىندە قازىر الما, قىرىققابات, بۇرىش جانە باسقا دا جەمىس, كوكونىستەردى ساقتاۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز. مۇنداعى الما ايدارلى اۋىلىنداعى «جاركەنت-فرۋكت» جەمىس باعىنان, ال بۇرىش پەن قىرىققابات الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنان ساتىپ الىنىپ ءجۇر. بۇل ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر كوتەرمە جانە بول­شەك ساۋداعا شىعارىلادى», دەيدى ا.توحتاحۋنوۆ.

جالپى, بۇرىش, قىزاناق, ءسابىز, بايالدى سەكىلدى كوكونىس­تەر­دى ءۇي جاعدايىندا ساقتاۋ قيىن. سون­دىقتان شارۋاشىلىقتار مۇن­داي ونىمدەرىن كەلىسىم بو­يىنشا بەلگىلەنگەن مەرزىمگە وسى قويمادا ساقتاي الادى.

وسى رەتتە ايتا كەتەيىك, جە­تىسۋدا جالپى سىيىمدىلىعى 36 800 توننا بولاتىن 31 قويما بار, ونىڭ 18-ءى – 23 250 توننا­لىق كارتوپ قويماسى, 7-ەۋى – سىيىمدىلىعى 11 800 توننا بولاتىن كوكونىس قويماسى, 6-ۋى – 1 750 توننالىق جەمىس قويماسى. سولار­دىڭ 11-ءى زاماناۋي قۇرال­دارمەن جابدىقتالعان. وتكەن 9 ايداعى كورسەتكىش بويىنشا 185,9 مىڭ توننا كارتوپ, 211,6 مىڭ توننا كوكونىس جانە 51,5 مىڭ توننا باقشا داقىلدارى جينالعان.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشى­لى­عى باسقارماسىنىڭ مالى­مە­تى­نە قاراعاندا, 12 قازانداعى دەرەك بويىنشا سەبىلگەن 324,4 مىڭ گەكتار ءداندى داقىلداردىڭ 272,7 مىڭ گەكتارى نەمەسە 84,1 پا­يىز ورىلىپ, 544,6 مىڭ توننا استىق باستىرىلدى. ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 20,0 تسەنتنەردى قۇراپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ماساقتى-ءداندى داقىلداردىڭ 260,2 مىڭ گەكتارى نەمەسە 97,7 پايىز ورىلىپ, 468,9 مىڭ توننا استىق باستىرىلدى, ورتاشا ونىمدىلىك – گەكتارىنا 18,0 تسەنتنەر.

شارۋالار قانت قىزىلشاسىن جيناۋعا دا بەلسەنە كىرىسىپ جاتىر. بۇگىندە ءتاتتى ءتۇبىردىڭ 3,5 مىڭ گەكتارى نەمەسە 41,2 پا­يىز جينالىپ, 142, 4 مىڭ توننا ءونىم الىندى. ازىرگە ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 402,4 تسەنتنەردى قۇراپ وتىر. داندىك جۇگەرىنىڭ 12,2 مىڭ گەكتارى نەمەسە 21,4 پايىز جينالىپ, 74,8 مىڭ توننا ءونىم الىندى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 61,3 تسەنتنەردەن اينالدى.

كۇرىشتىڭ 300 گەكتارى نەمەسە 27,7 پايىز جينالىپ, ودان 0,94 مىڭ توننا ءونىم الىندى. مۇندا ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 32,0 تسەنتنەر بولىپ وتىر. ال مايلى داقىلداردىڭ 26,9 مىڭ گەكتارى جينالدى, ودان 43,2 مىڭ توننا ءونىم الىندى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 16,1 تسەنتنەردى قۇرايدى. كار­توپ­تىڭ 9,0 مىڭ گەكتارى نەمەسە 76,2 پايىز جينالىپ, ودان 185,9 مىڭ توننا ءونىم الىندى. تيىسىنشە ورتاشا ونىمدىلىك – گەكتارىنا 205,7 تسەنتنەر.

كوكونىستىڭ 7,1 مىڭ گەكتارى نەمەسە 94,1 پايىزى جينالىپ, 211,6 مىڭ توننا ءونىم الىندى. ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 298,0 تسەنتنەر بولىپ وتىر. باقشا داقىلدارى تولىعىمەن جينالىپ, 1,8 مىڭ گەكتاردان 51,5 مىڭ توننا ءونىم الىندى.

جەتىسۋ وبلىسى