جاركەنتتى «جۇگەرىنىڭ كىشى وتانى» دەسەدى. مۇنداعى شارۋالاردىڭ دەنى الا جازداي «دالا ارۋىن» كۇتىپ باپتايدى, ءناسىبى دە سوعان بايلانىستى.
الايدا بيىل ەگىنگە وراق مەرزىمىنەن ءبىر اي كەش ءتۇستى. ەندى قىس جاقىنداعاندا ءداندى كەپتىرۋ وڭاي ءىس ەمەس. ال زاۋىت ىلعال ءونىمنىڭ باعاسىن ادەتتەگىدەي ارزانداتىپ الادى. ونىڭ ۇستىنە بۇگىندە كيلوسى 80 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل قارجى پايدا اكەلمەك تۇرماق, شىعىندى تولىق جاپپايدى دا.
ءيا, بيىل پانفيلوۆتىك شاعىن شارۋالاردىڭ جايى ءماز ەمەس. ءونىم مول بولعانىمەن اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى ەگىنشىلەردىڭ ەڭسەسىن ءتۇسىرىپ وتىر. قازىر قىرمان بىتكەننىڭ باسى ۇيىلمە-ۇيىلمە سارى التىنعا تولىپ جاتىر. قازان ايى جاڭبىرلى بولىپ ابىگەرگە سالىپ ەدى, ەندى قاراشا كەلىپ قاھارىنا مىنە باستادى. سوعان قاراماستان جانكەشتى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە وتكەن ايدا 15 مىڭ گەكتاردان استام ءونىم قىرمانعا قۇيىلدى. بۇل – اۋداندا وسىرىلگەن بارلىق جۇگەرى القابىنىڭ جارتىسىنا جەتەر-جەتپەس كورسەتكىش. كوكتەمنىڭ سالقىنى مەن تاۋدان كەلەتىن قار سۋىنىڭ جىلداعىدان ازايعانى كەدەرگى كەلتىرگەندىكتەن شارۋالار ەگىنىن ادەتتەگىدەن كەش ەككەن. سوندىقتان ءونىم قازان ايىندا عانا ءپىستى. ەندى جاپاتارماعاي جينايىن دەسە اۋداندا تەحنيكا كۇشى از. شارۋالار ارنايى جينايتىن كومباينعا كەزەككە تۇرىپ, ۋاقىتىن ءولتىرىپ ءجۇر.
«جۇگىرە ءپىستى, ەندى جينايىن دەسەك, تەحنيكا جوق, كۇتىپ وتىرمىز. كۇننىڭ رايى قۇبىلىپ تۇر, جۇگەرىنى تولىق كەپتىرە المايمىز-اۋ. ءبىز جەردى جالعا الىپ ەككەندىكتەن, قولىمىزدا ەشقانداي كۇش جوق. ءىرى قوجالىقتاردا ارنايى كەپتىرەتىن قۇرىلعى بولادى, ونى الۋ دا ۇلكەن شىعىن. ونىڭ ۇستىنە بيىل باعا وتە تومەن. كەتكەن اقشامىزدى اقتاي المايمىز با دەپ ۋايىمداپ وتىرمىن. بىلتىر باعا جاقسى بولىپ ەدى, بيىل تۇسىنىكسىز», دەيدى جۇگەرىشى حاليل اليم ۇلى.
تەحنيكا دەمەكشى, بيىلعى ناۋقاندىق جۇمىسقا اۋدان بويىنشا جالپى 90-عا جۋىق جۇگەرى وراتىن كومباين قاتىسادى. ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى القاپتان ءداندى بىردەن ۋاتىپ جينايتىن امبەباپ كومباين, 600-دەن استام تراكتور, مىڭنان استام تىركەمە ازىرلەنگەن. ەگىنشىلەر بيىل دا بىرقاتار جاڭا تەحنيكا ساتىپ العان. وتكەن توعىز ايدا اۋداندا جاڭادان جالپى قۇنى 925,2 ملن تەڭگە تۇراتىن 62 تەحنيكا الىندى. دەگەنمەن بۇل تەحنيكا سانى جۇزدەگەن شارۋاعا شاققاندا تۇك ەمەس. كەيبىر كاسىپكەرلەر كەزەگىن اپتالاپ كۇتەتىنىن ايتادى.
قاراڭىز, شيكىزاتتى الاتىن «كراحمال-سىرنە» زاۋىتى ۋاتىلعان ءداندى 15 پايىز ىلعالدىلىعىمەن 80 تەڭگەدەن الماقشى. ال ىلعالدىلىق ودان جوعارى بولسا, باعا دا تومەندەي بەرمەكشى. وكىنىشكە قاراي, ءار توننادان 80 مىڭ تاپتىم دەگەننىڭ وزىندە شارۋانىڭ ەگىن ەگىپ, وسىرۋگە جۇمساعان شىعىنىن بۇل قارجى تولىق جاپپايدى. بىلتىر باعا 120 تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ ءوزى اقتامايتىن بولعاندىقتان, كەيبىر شارۋالار كوكتەمدە ساتپاقشى بولىپ, تۇتىنۋشى تاپپاعان ەدى. سونى ويلاعان ەگىنشىلەر قازىر سوبىقتى جۇگەرى ءونىمىنىڭ كيلوسىن 50-60 تەڭگەدەن قىرمانداردان ساتادى. ماسەلەنىڭ توركىنى بيىل رەسەيدەن ءبىزدىڭ ەلگە بيداي مەن جۇگەرىنىڭ كوپتەپ كىرىپ, باعانى تۇسىرگەنىندە بولىپ تۇر.
ال كەيبىر ۇلكەن قوجالىقتاردىڭ كوڭىلى توق. الەۋەتى مىقتى بولعاندىقتان, اۋا رايىنىڭ كەدەرگىسىنە كوپ الاڭدامايدى. ماسەلەن, «ايگەرىم» شارۋا قوجالىعىن الىپ قارايىقشى. ەگىس القابىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە جۇگەرىنىڭ ونىمدىلىگىن ەكى ەسە ارتتىرعان. ءتىپتى ەكى جىلدىڭ ىشىندە 156 گەكتار جەرگە ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزىپ, وعان جالپى سوماسى 270 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيعان. بۇعان دەيىن جۇگەرىنىڭ ءار گەكتارىنان 70 تسەنتنەردەن ءونىم جيناسا, تامشىلاتىپ سۋارۋدى قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە ءار گەكتارىنا 150 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم الىپ وتىر.
«ايگەرىم» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ۇلان سارپەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ول جۇگەرى وسىرۋمەن 11 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى.
«شارۋاشىلىقتا مال ازىعىنا جانە تۇقىمعا ارنالعان جۇگەرى تۇرلەرىن, سول سياقتى پوپكورن جۇگەرىسىن وسىرەمىز. جۇگەرى وسىرۋدە ىلعالدى ساقتاۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. وسى رەتتە 2022 جىلى الدىمەن 55 گەكتارعا تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىن ەنگىزىپ, ءار گەكتارىنان 150 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم جينادىق. بيىل تاعى 101 گەكتارعا وسىنداي قۇرىلعىلار قويدىق. بۇل رەتتە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ورناتۋعا جۇمسالعان شىعىننىڭ ءبىر بولىگى مەملەكەتتەن سۋبسيديالاناتىنى ەداۋىر كومەك. قازىر كۇزگى جيىن-تەرىم ناۋقانى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ونىمدىلىك بىلتىرعى شامادا بولادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى ۇ.سارپەكوۆ.
ءوڭىر اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, تامشىلاتىپ سۋارۋدىڭ يزرايلدىك تەحنولوگياسىن الماتىلىق «يرريگاتور كازاحستان» جشس ورناتقان جانە وسى كومپانيا جۇيەنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىنە ءتيىستى سۇيەمەلدەۋ جاساپ كەلەدى. سونىمەن قاتار كومپانيا ماماندارى سۋسورعى ستانساسىندا قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن شارۋاشىلىقتاعى ەكى جۇمىسشىعا ارنايى ۇيرەتتى. قوجالىقتا جۇگەرى شارۋاشىلىعىمەن قاتار, قازاقتىڭ بيازى ءجۇندى قويىن ءوسىرۋ جولعا قويىلعان. بۇگىندە شارۋاشىلىقتا 15 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. ماۋسىمدىق كەزەڭدە جۇمىسشىلار سانى 40-قا جۋىقتايدى.
جالپى, جاركەنت وڭىرىندە جۇگەرىنى كەپتىرۋ, ساقتاۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن شارۋالاردىڭ وتىنىشىنە وراي پەنجىم اۋىلىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇگەرىگە ارنالعان 2 قىرمان سالىنعان بولاتىن. ەكەۋى دە بۇگىنگى كۇنى حالىق يگىلىگىنە جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, ءبىرىنشى قىرماندا ءبىر اۋىسىمدا 1200 توننا, ال ەكىنشى قىرماندا ءبىر اۋىسىمدا 1500 توننا ءدان كەپتىرىلەدى. سول سياقتى «ورازباەۆ ب.ز.» شارۋا قوجالىعى وتكەن جىلى تاۋلىگىنە 800 توننا ءدان كەپتىرەتىن, سىيىمدىلىعى 10 مىڭ توننالىق جۇگەرى كەپتىرۋ جانە ساقتاۋ زاۋىتىن سالعان بولاتىن. بۇل نىساننىڭ ءوڭىر شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن دە تيىمدىلىگى مول بولدى. شارۋاشىلىق باسشىسى بەرىك ورازباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قويمادا 2022 جىلى 5 مىڭ تونناعا جۋىق جۇگەرى ءدانى ساقتالعان. بيىل دا جۇمىس قارقىنى ودان كەم بولمايدى. زاۋىتتا 25 ادام جۇمىس ىستەيدى.
اۋدان اكىمى مارات ساعىنبەكتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇگىنگى كۇندە اۋداندا 30 مىڭ تونناداي ءونىم جۇگەرى وڭدەۋ كاسىپورنىنا وتكىزىلگەن. شارۋالار ونىمدەرىن نەگىزىنەن جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتىنا تاپسىرادى. ال جالپى اۋداندا 4 مىڭعا جۋىق شارۋاشىلىق جۇگەرى وسىرۋمەن اينالىسادى.
«الەمدىك نارىقتاعى باعالارعا سايكەس بۇگىنگى كۇنى جۇگەرى ىلعالدىلىق دەڭگەيىنە قاراي 70-80 تەڭگەنىڭ اراسىندا باعالانادى. بۇل وتكەن جىلعى قۇنىنان ەداۋىر تومەن. سوندىقتان ءبىز قازىر جۇگەرىنى بەلگىلى ءبىر كولەمدە قىتاي نارىعىنا دا لايىقتى باعادا وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمدەر جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى اۋدان اكىمى م.ساعىمبەك. بۇل رەتتە ول جۇگەرى وسىرۋشىلەرگە زاۋىتقا وتكىزگەن ءونىمىنىڭ ءار تونناسىنا 6 مىڭ تەڭگەدەن سۋبسيديا بەرىلىپ وتىرعانىن دا اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, بيىل جەتىسۋ كولەمىندە 57 مىڭ گەكتارعا جۇگەرى سەبىلسە, سونىڭ 47 پايىزى – پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ ۇلەسىندە. بۇگىنگى كۇنگە جەتىسۋلىق شارۋالار 32,3 مىڭ گەكتاردى جيناپ الدى. وبلىس كولەمىندە جۇگەرىنىڭ ورتاشا شىعىمى 63,3 تسەنتنەردەن اينالسا, بۇل كورسەتكىش پانفيلوۆ اۋدانىندا 66,1 تسەنتنەردەن كەلىپ وتىر. پانفيلوۆ اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, اۋدان بيىل 180 مىڭ توننا جۇگەرى جيناۋدى جوسپارلاعان. مۇندا ازىرگە جۇگەرى القابىنىڭ 13,2 مىڭ گەكتارى جينالىپتى.
جەتىسۋ وبلىسى