جەتىسۋ وبلىسى, ەسكەلدى اۋدانى جالعىزاعاش اۋىلىنىڭ 3-سىنىپ وقۋشىسى حامزا امانگەلدى بيىلعى جىلدىڭ وزىندە الامان بايگەدەن بەس رەت جۇلدەلى بولدى. وسى كۇندە اتسەيىس قاۋىم مەن جىلقى جانۋارىنىڭ جانكۇيەرلەرى اراسىندا حامزانىڭ ەسىمى جۇمىرتۇياق تۇلپارمەن قاتار اتالادى. «ازامات پەن قازانات» ايدارىندا بۇگىن بەلگىلى اتسەيىس مارلان امانگەلدى ۇلىمەن وربىگەن سۇحباتتى ۇسىنامىز.
– الامان بايگەدەن سوڭ تۇلپارلارىڭىز قانشا مەرزىمگە تىنىعادى؟ «بيەدەن تۋا بەرمەس سەندەي ق ۇلىن» دەپ اقان سەرى قۇلاگەرىن جىرلاعانداي, جۇمىرتۇياقتىڭ شىققان تەگى تۋرالى تارقاتىپ ايتساڭىز.
– جۇيرىكتەرىمىزدى ءبىر الامانعا قوسقاننان كەيىن كەمىندە 1,5 اي تىنىقتىرامىز. جۇمىرتۇياق ايتۇياق دەگەن ايعىردىڭ ق ۇلىنى. ايعىردى ۋكراينادان ساتىپ اكەلگەن ەدىك. پاسپورت بويىنشا تەگى – الارم. لايەك دەگەن ايعىردىڭ ارعى تەگى دانسيكتەن تارايدى. ءتۇپ باباسى نورسەرن دانسەر دەگەن اعىلشىننىڭ تازا قاندى ايعىرى. جىلقى باپتاپ, جۇيرىك جاراتاتىن قاۋىم جاقسى بىلەدى دانسەردىڭ داقپىرتىن. قىلقۇيرىقتىڭ ىشىندەگى كىل جۇيرىكتىڭ شىققان تەگىن قۋالايتىن بولساڭىز, وسى نورسەرن اتتى ايعىرعا كەلىپ تىرەلەسىز. سوندىقتان دا جۇمىرتۇياقتى دا دانسەردىڭ تۇقىمى دەپ ايتامىز. ال ەندى ەنەسى الايا روزا دەگەن بيەنى كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ بايگەسىن ۇتقان راديۋس دەگەن ايعىردان قاشىرعان, سودان تۇسكەن ق ۇلىن جۇمىرتۇياقتىڭ ەنەسى. اتى شاپاعات بولاتىن. ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە شاپاعات دەگەن جۇيرىكتى بولات دەگەن اتبەگى اعامىز باپتاپ, تالاي بايگەدەن جۇلدە الدى. مىنە, وسى بيەگە ايتۇياقتى سالىپ, قولتۋما ق ۇلىن جۇمىرتۇياق ومىرگە كەلدى.
– جۇمىرتۇياق دونەن شىقتى عوي, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە نەشە كولىك ۇتتى؟
– دونەننەن بەستىگە اياق باستى. جىل باسىنان بەرى بەس رەت الامانعا قوستىق: ءتورت مارتە ءبىرىنشى كەلدى, ءبىر رەت ەكىنشى بولىپ كورىندى كومبەدەن. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ بىرىنشىلىگىندە توپ جارىپ 5 ميلليون تەڭگە ولجالادىق. ودان كەيىن قازاق ادەبيەتىندە دەتەكتيۆ جانرىنىڭ كەڭ قانات جايۋىنا وراسان ۇلەس قوسقان قالامگەر كەمەل توقاەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي وتكىزىلگەن الامان بايگەدە تويوتا لاند كرۋزەر كولىگىن تاقىمدادىق. جۇمىرتۇياق ءۇشىن وسى جىلدىڭ سوڭعى الامانى قىزىلوردا وبلىسىندا ءوتتى. سول الاماندا دا تويوتا حايلاندەر كولىگىنە يە بولدىق. سەمەي قالاسىندا وتكەن الامان بايگەدە توپ جارىپ, Mitsubishi L300 جول تالعامايتىن تەمىر تۇلپار بۇيىردى. اباي وبلىسى, اقسۋات اۋدانىندا وكتەن الاماندا عانا كومبەگە ەكىنشى بولىپ جەتىپ, 300 مىڭ تەڭگە الدىق.
– ۇلىڭىز حامزانىڭ ەسىمىن اتسەيىس قاۋىم جەتە تانيدى. نەشە جاسىنان بايگەگە جۇيرىك قوستى بالاڭىز؟
– عالامتوردا حامزانىڭ 4 جاسىندا جاباعىعا جايداق ءمىنىپ, تىزگىندى تارتقانعا قولىنىڭ كۇشى جەتپەي قۇلاپ قالعان بەينەجازباسى بار. 5 جاسىنان تۇراقتى ءمىندى, 6 جاسىنان اسقاننان الامان بايگەگە قاتىسىپ, ءتىپتى جۇلدە دە ۇتتى. جاراتقانعا جالبارىنىپ سۇراپ العان ۇلىمىز عوي, بىزگە بەرگەن سىيى دا شىعار اللانىڭ. حامزا وزىنەن ءۇش-ءتورت جاسقا ەرەسەك بالالاردىڭ كەيدە قولىنان كەلمەيتىن, ىستەۋگە جۇرەكسىنەتىن تاپسىرمالاردى قاعىپ الىپ ورىندايدى, ەش قورقىنىش, ۋايىم دەگەن جوق, قانداي تۇلپارعا مىنگىزسەڭ دە تىزگىندەۋدەن تارتىنبايدى.
– وزگە شۋىلداقتاردىڭ, حامزانىڭ دوستارىنىڭ اتقا مىنۋگە دەگەن قىزۋعىشىلىعى قانداي؟
– اۋىلدا تۇرامىز عوي, قالانى قويا بەرىڭىز, اۋىلدىڭ وزىندە اساۋ ۇيرەتىپ, اتقا مىنەتىن بالا تاپپايسىڭ. باسىم كوپشىلىگىنىڭ قولىندا ۇيالى تەلەفون, سوعان شۇقشيادى دا وتىرادى. ويىنعا اينالىپ كوشەدە, الاڭدا دوپ قۋىپ جۇگىرگەن بالا كورمەيسىڭ.
– وسكەلەڭ ۇرپاقتى اتقا جاقىنداتۋ ءۇشىن سىزدەر دە ارەكەت ەتىپ كەلەسىزدەر. حامزانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنان كوردىك, ءار بايگەدە ۇستاعان قامشىسىن زامانداستارىنا ەستەلىككە ۇلەستىرىپ ءجۇر. سىنىپتاستارى دا قىزىعاتىن شىعار شاباندوزدىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ونەرىنە.
– قىزىعۋشىلىق جوق ەمەس بار, بىراق ولاردىڭ كوبى مىنگىسى كەلگەنىمەن دە وسقىرىنىپ, جەر تارپىعان جانۋارعا جۇرەكسىنىپ جۋىمايدى, اتقا مىنبەك تۇگىلى جالىنان سيپاپ ۇستاۋعا قورقادى. حامزانىڭ قامشىسىن ىرىمداپ تاراتۋداعى ماقساتىمىز قامشىنىڭ كوپتىگىنەن ەمەس. ونى دا ات ابزەلىن جاسايتىن ءورىمشى شەبەرلەرگە تاپسىرىسپەن جاساتامىز. مۇنداعى ويى ءوزى سەكىلدى جاستار كوپتەپ شىقسا دەگەن تىلەگى عوي بالامىزدىڭ.
– حامزا ءوزىنىڭ قاتارلاستارىن اتقا مىنۋگە قىزىقتىرۋ ءۇشىن قامشىسىن تاراتسا, ءسىز جاس اتبەگىلەرگە ءدارىس وقىپ, تاجىريبەڭىزبەن ءبولىسۋ ماقساتىندا كۋرس ۇيىمداستىرادى دەپ ەستىدىك.
– قاڭقۋ ء سوز ەمەس, جوسپارلانعان جۇمىس بۇل. ايدوس دەگەن جولداسىمىزدىڭ كاسىبي كوكپار كلۋبى بار. وسى ازاماتقا ات باپتاۋعا ىنتاسى اۋعان جاستار ۇنەمى حابارلاسىپ, مەنىڭ تاجىريبە الماسۋىمدى وتىنەدى ەكەن. مۇنداعى ماقسات بىرەۋ عانا – ىنتا تانىتقان جاستاردىڭ مەسەلىن قايتارماۋ, ۇيرەنەمىن دەگەن ادامعا بىلگەنىمىزدى ءبولىسۋ. ايدىڭ ارعى استارى كورىنبەيتىنى سەكىلدى كوپشىلىگى ءبىزدىڭ جۇيرىكتەرىمىزدىڭ بايگەدە كومبەگە الدىنا قارا سالماي كەلىپ, زاماناۋي ۇلگىدەگى قىمبات باعالى تەمىر تۇلپار تىزگىندەگەنىمىزدى عانا كورەدى. ال وعان جەتۋ جولىنداعى ءبىزدىڭ قىزىل اسىقتان قار كەشىپ, تولارساقتان ساز باسىپ, اپتاپقا ارقامىزدى الدىرىپ, ايازعا جونىمىزدى بەرىپ جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە تىنىم تاپپاي ات ۇستىندە جۇرەتىنىمىزدى كورمەيدى, بىلمەيدى. اتبەگىلىك دەگەن اۋىر قىزمەت, اماناتى وراسان جۇمىس ەكەنىن سىرت كوز تۇيسىنبەيدى. جاستار وسىنداي قيىندىققا توزە بىلگەندە عانا جۇمىسىڭ ءونىمدى بولاتىنىن ۇيرەتكىمىز كەلگەندىكتەن دە تاجىريبەمىزدى بولىسسەك دەپ شەشتىك.
– جۋىردا جەتىسۋ وبلىسىندا وتكەن الامان بايگەدەن دە حامزا مىنگەن تۇلپار وق بويى وزىپ كەلدى. وسى بايگەنىڭ باسىنا تىگىلگەن جەڭىل اۆتوكولىكتى ۇلىڭىز اتاسىنا ياعني ءسىزدىڭ اكەڭىزگە سىيعا تارتتى.
– تالدىقورعان قالاسىنىڭ ماڭىندا ەركىن دەگەن اۋىل بار. سول اۋىلدىڭ 90 جىلدىعىنا وراي ات بايگەسى ۇيىمداستىرىلدى. الامانعا جۇيرىكتەردى 35 شاقىرىمعا ايدادى. حامزا شىعىسقازاقستاندىق اعامىزدىڭ اتىنا ءمىنىپ قوسىلدى وسى بايگەگە. جانۋار كومبەگە الدىمەن جەتتى. ات يەسى بايگەگە تىگىلگەن «شەۆرولە كوبالت» اۆتوكولىگىن حامزاعا تارتۋ ەتتى. مەنىڭ اكەم 75 جاسقا تولعان ەدى, اتاسىنىڭ مەرەيتويىنا دەپ نەمەرەسى سىي جاسادى.
– وسى جىلعا قۇرعان جوسپاردىڭ مەجەسى ورىندالدى ما؟
– ءيا, اسىرەسە جۇمىرتۇياقتى ەرتە كوكتەمنەن قارا كۇزگە دەيىن بەس الامانعا قوسامىز دەپ جاراتتىق, بارلىق بايگەدەن شەت قالعان جوق, ەڭسەمىزدى دە تۇسىرمەدى.