حالىققا قاجەتتى تسيفرلاندىرۋ

حالىقتىڭ انىقتاما الا الماي شارشاپ جۇرەتىن كەزى كوپ ەدى عوي. ەندى تۇرعىنداردى انىقتاما اتاۋلى الاڭ­داتپايتىن بولادى. 2024 جىلعا قاراي ەلىمىز­دە مەديتسينالىق دەرەكتەردى ساقتاۋ­دىڭ ەلەكتروندى جۇيەسى ەنگىزىلەدى. «Digital Bridge 2023» فورۋمىندا «مەديتسينانى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرى مەن قاتەرلەرى» اتتى پانەلدىك پىكىرتالاستا ساراپشىلار «ە-دەنساۋلىق» تۋرالى ايتتى. بۇل – مە­ديتسينالىق دەرەكتەردى ساقتاۋدىڭ جاڭا ار­حيتەكتۋراسى. ونى 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعى تولەم جانە مەملەكەتتىك ەمەس اقپاراتتىق جۇيەلەردى سۇيەمەلدەۋ دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسەل ابا­قوۆا جاڭا جۇيە ەنگىزىلگەننەن كەيىن دەرەكتەر پاتسيەنتكە كوشەتىنىن ايتتى. بۇل قا­زاقستاننىڭ كەز كەلگەن كلينيكاسىنا جۇ­گىنگەندە اقپاراتتى جاڭا ەم­دەۋ مەكەمەسىنە بەرۋدىڭ قاجەتى جوق دە­گەندى بىلدىرەدى. اۋرۋدىڭ بارلىق كەزەڭى مەن تالداۋلارى «ە-دەنساۋلىق» بولى­مىندە ساقتا­لادى. مەديتسينالىق جۇيە قول­دانۋشىلارعا ىڭعايلى. سەبەبى دە­رەكتەردى, اسىرەسە قاعاز دەرەكتەردى قايتا سۇ­راتۋعا تولىق تىيىم سالىنعان. دەمەك, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى قاعازباس­تىلىقتان ءبىرشاما ارىلىپ قالامىز.

ەڭ قىزىعى, جاساندى ينتەللەكت بۇل جۇيەنى دامىتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقار­مايدى. ساراپشىلار تۇسىندىرمەسىنە سۇيەن­سەك, ەتيكالىق ەرەجەلەردى ساقتاۋ قاجەت­تىلىگىنە بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت شەكتەۋلى تۇردە عانا قولدانىلادى.

سونىمەن قاتار 2024 جىلى دارىلىك زاتتاردى باقىلاۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى دە ىسكە قوسىلادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ رەسمي پورتالى حابارلاعانداي, ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆقا ءدارى-دار­مەكتەردى باقىلاۋ بويىنشا جاڭا تسيفرلىق شەشىم ۇسىنىلعان. اقپاراتتىق جۇيەنىڭ كومەگىمەن ءوندىرىس ساتىنەن باس­تاپ پايدالانۋعا دەيىن رەسپۋبليكا بو­يىن­شا پرەپاراتتاردىڭ اينالىمىن ونلاين-رەجىمدە باقىلاۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. ءاربىر ءدارى-دارمەك پاكەتىنە ەكى ولشەمدى بىرەگەي Data Matrix كودى قولدانىلادى.

– جۇيە دارىلىك زاتتاردىڭ كولەڭكەلى ساۋداسىنىڭ قاۋپىن ازايتادى جانە ورتالىقتاندىرىلعان ساتىپ الۋدى ءتيىمدى جوسپارلاۋعا كومەكتەسەدى. جالپى, پلاتفورمادا ءدارى-دارمەك قورىنان تابلەتكا سانىنا دەيىن باقىلاۋعا بولادى, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەيبىت ەسەنباەۆ.

وسىلايشا, ءدارى-دارمەكتىڭ بولشەك ساۋدا باعاسىنا, قالدىقتارىنا جانە جارامدىلىق مەرزىمىنە مونيتورينگ جۇر­گىزۋگە بولادى. ءارى بۇل مەديتسينالىق ۇيىمداردا ءدارى-دارمەكتەردى ەسەپ­تەن وتىرىك شىعارۋ مۇمكىندىگىن جويادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇي­سەنوۆا جۇيەنى «بۇدان بىلاي ەل تۇر­عىندارى تولىق قورعالعان بولادى. ەندى تۇتىنۋشى ساتىپ الىناتىن دارىلىك زات­تاردىڭ زاڭدىلىعىنا, ولاردىڭ ءومىر مەن دەنساۋلىق ءۇشىن قاۋىپسىزدىگىنە كۇمان كەل­تىرمەيدى», دەپ ءتۇسىندىردى. قازىر جۇيە قاناتقاقتى رەجىمدە جۇمىس ىستەيدى. 2024 جىل­دىڭ شىلدەسىنەن باستاپ تولىق ەن­گىزىلەدى.

انىقتاما جانە ءدارى-دارمەكپەن قا­تار تۇراتىن ماسەلە – بالاباقشا كەزەگى. بۇل ماسەلە دە شەشىمىن تاپپاق. بالا­باقشالارعا كەزەكتى ەسەپكە الۋدىڭ بىر­ىڭعاي بازاسى دا كەلەر جىلى ىسكە قو­سىلادى. بۇل پلاتفورما 19 قازاندا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا تانىستىرىلدى. جا­ڭا تسيفرلىق شەشىم قالاي جۇمىس ىستەيدى؟ ءبىرىنشى – مەملەكەتتىك پورتال ارقىلى اتا-انالار 4 بالاباقشانى تاڭداپ كەزەككە تۇرادى. ەكىنشى – ورىن بوساتىلعاننان كەيىن اتا-اناعا حابارلاما جىبەرىلەدى. باقشانى تاڭداۋدان باستاپ كەلىسىمشارتقا قول قويۋعا دەيىنگى بۇكىل ءراسىم ونلاين رەجىمدە وتەدى. پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ بۇل جۇيە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارداعى قاپتاعان كەزەكتى الىپ تاستاۋعا كومەكتەسۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازىر eGov مەم­لەكەتتىك پورتالىنداعى اقپارات بويىنشا ەلىمىزدە بالا­باقشاعا كەزەككە تۇرۋدىڭ 3 ءتاسىلى بار: ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىنداعى ونلاين-سەرۆيس ارقىلى; ازاماتتارعا ار­نالعان ۇكىمەت ۇيىمىنا قاجەتتى قۇجاتتاردى الىپ بارۋ ارقىلى; اۋداندىق جانە قالالىق پورتالدار ارقىلى.

2024 جىلعى 1 قاڭتاردا انتيفرود ورتالىعى ينتەرنەت-الاياقتارمەن كۇرەستى باستايدى. كەلەسى اپتادا ورتالىق قانات­قاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلادى. بۇل تۋرالى 20 قازاندا ۇلتتىق بانك توراعاسى بەرىك شولپانقۇلوۆ پارلامەنتتىك تىڭداۋدا حابارلادى. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قارجى ۇيىمدارىنا جەدەل اقپارات الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. انتيفرود ورتالىعىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – الاياقتىق بەلگىلەرى بار ترانزاكتسيالارعا جەدەل ارەكەت ەتۋ. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ تورا­عاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا انتيفرود ورتالىق الاياقتىق وپەراتسيالار تۋ­را­لى بارلىق مالىمەتتى جينايتىن بى­رىڭ­عاي بازاعا اينالاتىنىن ايتتى. جىل­دام دەرەكتەرمەن الماسۋ ارقىلى شا­بۋىلداۋشى بىرنەشە ۇيىمعا زيان كەلتىرە المايدى. ب.شولپانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى جۇيەدە تەحنولوگيالىق نەگىز قالىپ­تاسقان. ورتالىقتى ىسكە قوسۋ ءۇشىن ەل زاڭناماسىنا تۇزەتۋلەر قاجەت, ولار ءما­جىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىنا ەن­گىزىلدى.

ەندى eOtinish.kz پلاتفورماسىندا Face ID پايدا بولدى. شاعىمعا بەينەكامەرا ارقىلى قول قويۋعا بولادى. ەسكەرتە كەتەيىك, eOtinish – بۇل مەملەكەتتىك ورگاندارعا اباتتاندىرۋ, زاڭسىز قۇرىلىس, كاسىپكەرلىك, قۇقىقتاردى قورعاۋ جانە تاعى دا باسقا ماسەلەلەر بويىنشا ءوتىنىش پەن شاعىم بەرۋ سەرۆيسى. 2,5 جىل ىشىندە eOtinish سەرۆيسى ارقىلى 4 ميلليوننان اسا ءوتىنىش بەرىلدى, پورتالدى ايىنا 500 مىڭنان اسا پايدالانۋشى قولدانادى.

ال «قازپوشتا» جانە AliExpress ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قوي­دى. قازاقستاندا جانە الەمدە ەلەكترون­دى كوممەرتسيانى دامىتۋداعى ۇلكەن سەرپىلىستى ەسكەرە وتىرىپ, تاراپتار ترانس­شەكارالىق ساۋدانى دامىتۋعا نيەتتى. بۇل جوبانى 2024 جىلدىڭ 1 توقسانىندا ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«Digital Bridge 2023» فورۋمىندا «Astana Hub» حالىقارالىق تەحنوپاركى ور­تالىق ازياداعى تەحنولوگيالىق ستار­تاپتاردىڭ ەكوجۇيەسىن, وڭىردەگى ۆەنچۋرلىك ينۆەستيتسيالاردى تانىمال ەتۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ ۆەنچۋرلىك نارىعىن, سونداي-اق گەيمدەۆ سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان 8 مەموراندۋمعا قول قويدى.

– «Astana Hub»-تا ءبىلىم بەرۋ باعدار­لامالارى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ اياسىن­دا 18 مىڭنان اسا ادام وقۋدى ءساتتى اياقتادى. ينكۋباتسيا جانە جەدەل­دەتۋ باعدارلامالارىن 2 مىڭنان اس­ا قاتىسۋشى ءتامامدادى. مۇندا وتان­دىق جانە شەتەلدىك تەحنولوگيالىق كوم­پانيالاردىڭ ەركىن دامۋىنا جاع­داي جاسالىپ وتىر. ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدار­لامالارىمىز ورتالىق ازيا ەلدەرىندە, سونىڭ ىشىندە تاجىكستاندا جوعارى سۇرانىسقا يە. Technohub Dushanbe-مەن بىرلەسىپ «Astana Hub» ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىنا 12 ايعا قول جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدىق. سونىمەن قاتار State Business Incubator Tajikistan جانە Public Found «Accelerate Prosperity» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, ستارتاپتار ەكوجۇيەسىن دامىتۋدا دوستىق قاتىناستاردى نىعايتۋدى جانە دامىتۋدى جوسپارلادىق, – دەيدى «Astana Hub» باس ديرەكتورى ماعجان ماديەۆ.

سونىمەن قاتار ءباا-ءنىڭ «Presight» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى توماس پراموتەدام جانە «سامۇرىق-قازىنا» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى نۇرلان جاقىپوۆ ەلىمىزدە تسيفرلىق ترانسفورماتسيانى جەدەلدەتۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋعا كەلىسىپ, قول قويدى. جوبا قوردىڭ ەنشىلەس كومپانيالارى مەن وندىرىستىك كاسىپورىندارى جۇمى­سىنىڭ تيىمدىلىگىن جاقسارتۋعا تسيفر­لىق شەشىمدەردى ەنگىزۋدى كوزدەيدى. قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى جانە KazAID-مەن بىرلەسىپ نيەتتەر تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويدى. وسى ۇشجاق­تى ىنتىماقتاستىقتىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ تابىستى مەملەكەتتىك تەحنو­لوگيالىق شەشىمدەرىن وڭىرلىك دەڭ­گەيدە ىلگەرىلەتۋ.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تەحنولوگيا ادامنىڭ ءومىر سالتىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە, كوپتەگەن جۇمىس ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋعا جانە ءوزىنىڭ اۋقىمى بويىنشا ايتارلىقتاي ەكونو­ميكالىق قۇندىلىق جاساۋعا قابىلەتتى ەكەنىن ايتقان ەدى. وسى تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانۋ قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى دامۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولا الادى. راسىندا دا, بىزگە قىسقا مەرزىمدە جاساندى ينتەللەكتى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋ قاجەت.