تۇركىستان: الەمدىك بەدەلدىڭ مىندەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى

دەنى ساۋ, ءبىلىمدى ۇرپاق – ەل بولاشاعى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونو­مي­كالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا مۇ­عا­لىمدەردىڭ جالاقىسى ەكى ەسە وسكەنىن, دارى­گ­ەرلەردىڭ ايلىعى دا ايتارلىقتاي كو­بەي­گە­نىن اتاپ ءوتتى. «قازىر ولاردىڭ تابىسى – ەلىمىزدەگى ورتاشا جالاقىدان الدەقايدا جوعارى. جۇرتقا زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. ميلليونعا جۋىق ادام وسى جوبانىڭ يگى­لى­گىن كوردى – تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشىپ, باس­پانالى بولدى. «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 400-گە جۋىق مەكتەپ سالىنادى. قازىر اۋىلدىق جەردە 300-دەن اسا دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى سالىنىپ جاتىر. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسى قولعا الىندى. سونىڭ ارقاسىندا جاڭا جىلدان باس­تاپ بالالاردىڭ ەسەپشوتىنا قاراجات تۇسە باس­تايدى», دەدى پرەزيدەنت دەنساۋلىق جانە ءبىلىم سالاسىنداعى اتقارىلعان جۇمىستارعا ەرەكشە توقتالىپ.

جولداۋدا ايتىلعان باياندى باستامالار, ناقتى مىندەتتەمەلەر تۇركىستان ءوڭىرى حالقىنان قولداۋ تاۋىپ, ىسكە اسىرۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار قولعا الىندى. مىسالى, شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باستى نازارعا الىنىپ, اۋىلداردا دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك بەكەتتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىعۇرت جانە ورداباسى اۋداندارىندا ءۇش-ۇشتەن فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك بەكەت, سارىاعاش اۋدانىندا – ءۇش, وتىرار اۋدانىندا ءبىر دارىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرىلىسىن بيىل اياقتاۋ جوسپارلانعان. جالپى, تۇركىستان وبلىسىن تولىق زەردەلەپ, ەلدى مەكەندەرگە 122 مەديتسينالىق نىسان سالۋ قاجەتتىگى انىقتالدى. «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» جوباسى اياسىندا 2024 جىلعا 49 مەديتسينالىق نىسان سالۋ جوسپارلانعان. ونىڭ جالپى سمەتالىق قۇنى –11,5 ملرد تەڭگە. قالعان 73 ەلدى مەكەندە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. كيەلى شاھارعا قونىستانۋشىلاردىڭ كۇرت كوبەيۋىنە بايلانىستى تۇركىستان قالاسىندا 570 ورىندىق كوپسالالى اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى جۇر­گى­زىلىپ جاتىر. وبلىستا 2024 جىلدان باس­تاپ 184 ملرد تەڭگەگە 6 زاماناۋي نىسان سا­لىنادى. ونىڭ تورتەۋى – 2026 جىلى, پەرزەنتحانا – 2025 جىلى, سارىاعاشتاعى اۋرۋ­حانا 2027 جىلى پايدالانۋعا بەرىلمەك. اۋىل تۇرعىندارىن شۇعىل مەديتسينالىق كومەكپەن 100% قامتۋ ماقساتىندا تاياۋ جىلدارى شالعاي اۋىلدارداعى 1,6 ملن ادام جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇگىندە وبلىس بويىنشا 5 481 بىلىكتى دارىگەر, 19 116 ورتا بۋىندى مەديتسينالىق قىزمەتكەر تۇرعىنداردىڭ قىزمەت كورسەتىپ جاتىر. بەيىندى دارىگەرلەرگە دەگەن تاپشىلىق بارى جاسىرىن ەمەس. بۇل تاپشىلىقتى جويۋ ماقساتىندا بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن العاش رەت رەزيدەنتۋراعا 60 گرانت ءبولىندى.

«جايلى مەكتەپ» جوباسىمەن 63 مەكتەپ سالىنادى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ جاتقان «جايلى مەكتەپ» ۇلت­­تىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە تۇر­كىستان وبلىسىندا 2023-2025 جىلدا­رى­ 49 مىڭ ورىندىق 63 مەكتەپ سالۋ جوس­پارلانىپ وتىر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا: «ەلى­مىزدە جىل سايىن 400 مىڭنان اسا بالا دۇنيەگە كەلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن حال­قى­مىزدىڭ سانى 20 ميلليونعا جەتەدى. ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى دا ارتىپ كەلە جاتىر. بىل­تىر بۇل كورسەتكىش 74 جاستان استى. قازاق­ستان – الەمدەگى ەڭ جاس مەملەكەتتىڭ ءبىرى. از­ا­مات­تارىمىزدىڭ ورتاشا جاسى 32 جاس­تى­ قۇراسا, ەل تۇرعىندارىنىڭ ۇشتەن ءبىرى – جاستار. ۇكىمەتتىڭ مىندەتى – قازىرگى دە­مو­گرافيالىق احۋالدى ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قا­بىلەتىن ارتتىرۋعا پايدالانۋ», دەدى. دە­مو­گرافيالىق ءوسىمى جوعارى تۇركىستان وبلىسىندا جاس ۇرپاقتى بالاباقشامەن, جايلى مەك­تەپپەن قامتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇس­كەن ەمەس.

بۇل ورايدا 2-6 جاستاعى بالالاردى مەكتەپالدى توپتاردا قامتۋ كولەمى 98,5% بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتەلىك. قازىرگى تاڭدا مەك­تەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 77,1%-ىن جەكەمەنشىك ۇيىمدار قۇرايدى. جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ادىس­تەمەسىنە سايكەس مەملەكەتتىك تاپسىرىس­ كولەمى بيىلدان باستاپ اۋىلدىق جەردە­ 44%-عا, قالالىق جەردە 38%-عا وسكەنى باي­قال­دى. وبلىس اۋماعىنداعى 1 025 مەكتەپتە 520 مىڭعا جۋىق وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ, ونداعى وقۋشى ورنىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا وبلىستا 2023-2025 جىلدار ارالىعىندا 96 ءبىلىم ۇياسى سالىنادى. ونىڭ 63-ءى – «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىمەن, 3 مەكتەپ – «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا, جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر ەسەبىنەن – 21 جانە جەمقورلىق قاراجات ەسەبىنەن 9 مەكتەپ سالىنباق. بيىل 33 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە 23,8 ملرد تەڭگە قارجى قارالىپ, 20 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ بەسەۋى قازىرگى تاڭدا پايدالانۋعا بەرىلدى. قالعان 13 مەكتەپتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى 2024 جىلى اياقتالادى. ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر سانى وڭىردە بەسەۋ بولسا, 6 اپاتتىق جاعدايداعى مەكتەپ بار. قازىرگى تاڭدا ءۇش اۋىسىمدى ءبىر مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «2021-2025 جىل ارالىعىندا 1 000 مەكتەپ سالۋ» باعدارلاماسىمەن جۇرگىزىلىپ جاتىر, بۇل جىل سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. ەكى اپاتتى مەكتەپتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. قالعان اپاتتى مەكتەپ بو­يىنشا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋگە ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر ماسەلەسى 2025 جىلى تولىق شەشىلەدى. ايتا كەتەلىك, 1939-2011 جىلدار ارالىعىندا پايدالانىلۋعا بەرىلگەن 121 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ءۇشىن قاجەتتى قارجى كولەمى – 88,8 ملرد تەڭگە. وسى ورايدا 51 مەكتەپتىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 302 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا 37 ملرد تەڭگە قاجەت. قالعان 70 مەكتەپتىڭ كۇردەلى جوندەۋىنە جسق ازىرلەۋگە 2024-2025 جىلدارى وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلماق. وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ تاپسىرماسىمەن «قاۋىپسىز مەكتەپ» جوباسىنا 5,9 ملرد تەڭگە ءبولىندى. مەكتەپتەردە 12 067 بەينەكامەرا ورناتىلىپ, پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلدى. سونداي-اق مەكتەپتەردە تۋرنيكەتتەر ورناتىلىپ, دابىل باتىرماسىمەن قامتىلدى. كوپتەگەن مەكتەپتىڭ قورشاۋلارى جاڭارتىلىپ, ليتسەنزيالانعان كۇزەت قىزمەتىنە ءوتتى.

وڭىردەگى 1-4 سىنىپتىڭ وقۋشىلارىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن ۇنەمدەلگەن قارجى ەسەبىنەن 6,2 ملرد تەڭگە قارالدى. ياعني بۇگىندە 187 مىڭنان اسا وقۋشى ىستىق تاماقپەن قامتىلعان. مەملەكەتتىك 907 مەكتەپتىڭ 505-ىندە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى ارقىلى جىلدامدىعى 20 مبيت/س-تان جوعارى ينتەرنەت جەلىسى بار. شەكارا ماڭىندا جانە تاۋلى اۋماقتاردا ورنالاسۋىنا بايلانىستى 263 مەكتەپ ينتەر­نەتكە راديوكوپىر تەحنولوگياسى ارقىلى قوسىلعان. ال ينتەرنەت ماسەلەسى 139 مەكتەپتىڭ 84-ىندە بيىل شەشىمىن تاپپاق. ءتيىستى مينيسترلىكپەن جاسالعان كەلىسىم شەڭبەرىندە كەلەسى جىلى 200 دانا ستارلينك ساتىپ الىنىپ, مەكتەپتەردى ينتەرنەتپەن قامتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلەدى.

قازىرگى تاڭدا وڭىردەگى 52 كوللەدج­دە­ 40 836 شاكىرت تاربيەلەنىپ جاتىر. پەدا­گوگ­­تەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارى, كاسى­بي شەبەرلىك كونكۋرستارى وتكىزىلىپ, شە­تەلدىك كوللەدجدەرمەن ىنتىماقتاستىق ىسكە اسىرىلۋدا. ياعني ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەن ادامنىڭ دەنساۋلىعى, ءبىلىمى, قابىلەتى, ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن ساپاسىنا, ونىڭ يەسىنىڭ تابىس مولشەرىنە اسەر ەتەتىن ينۆەستيتسيالار ارقىلى جەكە ادامنىڭ تۋا­بىتكەن نەمەسە جيناقتالعان قورى – ادامي كاپيتالدى دامىتۋ باعىتىندا وسىندا يگى ىستەر اتقارىلىپ جاتىر.

مادەنيەت سالاسىنا – مەملەكەتتىك قولداۋ

تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسىنا لايىقتى بولۋى ءۇشىن تۇركىستان ءوڭىرى مادە­نيەتىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامۋى ماڭىزدى. قازىرگى تاڭدا وبلىستا 689 مادە­نيەت جانە ونەر مەكەمەسى حالىققا مادەني قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. مادەنيەت جانە ونەر ۇجىمدارى زامان تالابىنا ساي جابدىقتالىپ, حالىققا قىزمەت كور­سە­تۋدىڭ تىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ­دا. وتكەن جىلى «اۋىل – ەل بەسىگى» باع­دار­لاماسى اياسىندا 13 مادەنيەت ءۇيىنىڭ كىتاپ­حاناسىمەن بىرگە قۇرىلىسى باستا­لىپ, بۇگىنگە دەيىن ارىس, تۇلكىباس, سارىاعاش, كەلەس اۋدان­دارىندا 4 اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلدى. قالعان 9 مادەنيەت ءۇيىنىڭ قۇرىلىسىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ كوزدەلگەن. بيىل «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا وتىرار, سارى­اعاش, قازىعۇرت, تولەبي, كەلەس اۋدان­دا­رىن­دا جالپى 6 اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيى­نىڭ قۇ­رىلىسى باستالىپ, كەلەسى جىلى پاي­دا­لا­نۋ­عا بەرىلمەك. ال جەتىساي, ساۋران اۋداندا­رىندا اۋىلدىق مادەنيەت ۇيىنە كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

جاسىراتىنى جوق, 2 مىڭنان اسا حالقى بار 94 ەلدى مەكەندە كلۋب مەكەمەلەرى جوق. قازىرگى تاڭدا 32 اۋىلدىق كلۋب مەكەمەسى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن قاجەت ەتەدى. ونىڭ ىشىندە 4 مادەنيەت وشاعىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى دايىندالعان. وسى جىلدىڭ 8 ايىندا 3 كاسىبي تەاتردا 7 جاڭا سپەكتاكل ساحنالانىپ, تەاتر رەپەرتۋارىنداعى 121 سپەكتاكل قويىلدى. وعان 20 711 كورەرمەن قامتىلىپ, 15 گاسترولدىك ءىسساپار ۇيىمداستىرىلدى. ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيا مەن «كونگرەسس حولل» كوپسالالى كەشەنىندە وتكىزىلگەن كونتسەرت جانە مادەني شارالارعا كەلۋشى كورەرمەن قاتارى وسكەن. وسى ارادا ايتا كەتەلىك, وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن مادەنيەت جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ «كونگرەسس حولل» كوپسالالى كەشەنىنە ءتۇرلى باعىتتاعى ونەر ۇجىمدارىن اشۋ ءۇشىن 100-دەن اسا شتات بەرىلدى. كينو سالاسىندا دا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. «وڭتۇستىكفيلم» مەكەمەسى دايىنداعان جۇزدەن اسا بەينەروليك, الەۋمەتتىك جانە انيماتسيالىق, دەرەكتى بەينەفيلمدەر مادەنيەت جانە ءبىلىم مەكەمەلەرى مەن بالاباقشالاردا كورسەتىلدى.

بيىل 8 ايدا وبلىستاعى 24 مۋزەيگە كەلۋشىلەر سانى 151 185 ادامدى قۇرادى. مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق تاپسىرىس شەڭبەرىندە بيىل 77 جەكە كاسىپكەر تاراپىنان ورتالىقتار قۇرىلىپ, وبلىستا اشىلعان 310 ۇيىرمەدە 13 068 بالا 43 شىعارماشىلىق ۇيىرمە تۇرىمەن شۇعىلدانىپ جاتىر. مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق تاپسىرىستى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ءوتىنىمى قابىلدانعان ۇيىرمەلەرگە 2023 جىلعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 15 270 بالاعا 2,2 ملرد تەڭگە جوس­پارلانىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا مادەنيەت مەكەمەلەرى مەن كلۋبتاردىڭ جۇمىسىن بارىنشا جاقسارتۋدىڭ, كوپشىلىكتىڭ تالعامپاز تالابىنان كورىنۋى ءۇشىن كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. الايدا جىلدار بويى نازاردان تىس قالىپ كەلگەن مادەنيەت وشاقتارى مەملەكەتتىك تۇرعىداعى كەشەندى قولداۋدى قاجەت ەتەدى.

تۇركىنىڭ استاناسى اتانۋ جاۋاپكەرشىلىگى

تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتى­ماق­تاس­تىق كەڭەسىنىڭ VIII بەيرەسمي سامميتىندە تاراپ­تار تۇركىستاندى تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى دەپ اتاۋ تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويعان ەدى. بۇل قۇجات – تۇركىستاننىڭ رۋحاني-مادەني باعىتتا دامۋىنا وڭ سەر­پىن بەرىپ كەلەدى. ال جۋىردا تمۇ ەلدە­رىن­دەگى تۋريزم ماسەلەلەرىنە جاۋاپتى مي­نيسترلەردىڭ VIII وتىرىسى اياسىندا تۇر­كىستاندى 2024 جىلعا ارنالعان تۇركى الەمىنىڭ استاناسى دەپ جاريالاۋ باستاماسى ماقۇلداندى. ياعني وڭىردە تۋريزم سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا جەرگىلىكتى بيلىككە جاۋاپكەرشىلىك جۇگى سالماقتانا ءتۇستى دەسەك تە بولادى. جالپى, الەمدەگى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ ءوزى تۋريزم يندۋسترياسىنا قاتتى دەن قويىپ وتىر. سەبەبى كەز كەلگەن ەلگە كەلگەن ساياحاتشى كولىكتى, قوناقۇيدى پايدالانىپ, مادەني مەكەمەلەردى تاماشالاپ, ساۋدا جاساۋ ارقىلى جەرگىلىكتى قازىناعا قارجى قۇيادى. بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسى تۋريزم سالاسىنا ەرەكشە دەن قويىپ وتىر. «ۇكىمەت جانە پارلامەنت ءتۋريزمدى دامىتۋ­ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارۋعا ءتيىس. ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ الەۋەتى زور, كورىكتى جەرلەرىمىز وتە كوپ. بىراق سول جەرلەرگە بارىپ, دەمالۋعا ءالى دە جۇرتتىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. بۇل سالاعا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشىپ, قىزمەت ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ قاجەت. كاسىپكەرلەر ءتۋريزمنىڭ بولاشاعى زور ەكەنىن كورۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.

تۇركىستان وڭىرىندە تۋريزم سالاسىنىڭ الەۋەتى جان-جاقتى سارالانىپ, كەشەندى جوس­پارلار مەن تىڭ جوبالار جۇزەگە اسىرى­لىپ جاتىر. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر مەن تال­داۋلاردىڭ ناتيجەسىندە وبلىسقا كەلۋشى تۋ­ريس­ت­ەردىڭ سانى ارتقانى انىقتالىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 2023 جىلدىڭ 8 ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا دەمالۋشىلار 115 مىڭ ادامنان استى. سونداي-اق وسى جىلدىڭ 8 ايىندا تۇركىستان قالاسىنا بىركۇندىك كەلۋشىلەر سانى 519,3 مىڭ ادامدى قۇرادى. وبلىس اۋماعىندا ساياحاتشىلارعا جانە قوناقتارعا 220 قوناقۇي جانە 72 ەمدىك-ساۋىقتىرۋ ورنى قىزمەت كورسەتەدى. ال «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيىنە بىركۇندىك ساپارمەن كەلگەندەر سانى 519 320 ادامعا جەتكەن. «وتىرار» قورىق-مۋزەيىنە بى­ر­كۇن­دىك ساپارمەن 218 658 ادام زيارات ەتكەن. ال وتكەن جىلى «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيىنە – 805 383 ادام, «وتىرار» قورىق-مۋزەيىنە 420 064 ادام بىركۇندىك ساپارمەن كەلگەن ەدى. تۋريستىك قىزمەت سالاسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 280,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. قازىرگى تاڭدا تۇركىستان قالاسى اۋماعىندا 5 زاماناۋي ۇلگىدەگى قوناق­ۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

كەيىنگى جىلدارى تۇركىستان وبلىسىنا كەلگەن ساياحاتشىلاردىڭ كورشىلەس وزبەك­ستانعا دا بارىپ قايتۋى جيىلەدى. مىسالى, توپتىق تۋريستەردى تارتۋ ماقساتىندا تۇركىس­تان – نۋرافشون – تۇركىستان تىكەلەي تۇراق­تى اۆتوبۋس مارشرۋتى اشىلدى. سون­دا­ي-اق قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ تۋريس­تىك بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, تۇركىس­تان قالاسىندا تۇركى الەمىنىڭ تۋريزم قاۋىمداستىعى قۇرىلدى. اتالعان قاۋىمداستىق «Turan Tour», «Golden Wings», «كۋانىش ترەۆل», «وCA Travel» تۋريستىك كومپانيالارىمەن 1, 2, 3 كۇندىك تۋريستىك مارشرۋتتار ازىرلەپ, نارىققا ۇسىنىپ وتىر. سونداي-اق «ارشا ترەۆل» جانە «بينۋر» تۋريستىك كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, تۇركىستان قالاسىنا كەلگەن قوناقتار مەن تۋريستەرگە 60-70 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان نىساندارعا تانىمدىق تۋريستىك باعدارلار دايىندالدى. بۇعان قوسا وبلىستىڭ 7 تۋريستىك ايماعىن رەسپۋبليكالىق, 25 تۋريستىك ايماعىن وڭىرلىك دەڭگەيگە قوسۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تۋريستىك اۋماقتار ەنگىزىلگەن نىساندار قاتارىندا تۇركىستان قالاسى, وتىرار قالاشىعى, ارىستانباب كەسەنەسى, ساۋران قالاشىعى, «ورداباسى» ۇلتتىق تاريحي-مادەني قورىعى, كەنتاۋ قالاسى, «سايرام-وگەم» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعى بار.

وڭىردە ەكولوگيالىق تۋريزم دامۋى­نىڭ ايقىن دالەلى – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تابيعي اۋماقتارعا كەلۋ­شىلەر سانىنىڭ ەكى ەسەگە ارتقانى (2022 جىلى – 74,9 مىڭ, 2023 جىلى 8 ايدا – 115 مىڭ). قازىرگى تاڭدا وبلىس بويىنشا تابيعي اۋماقتاردا جانە وعان ىرگەلەس تولەبي, تۇلكىباس اۋداندارىندا جۇزگە جاقىن دەمالىس ورنى, 62 قوناقۇي, 12 شيپاجاي, 6 كيىز ءۇي, اڭشىلار ءۇيى ورنالاسقان. بۇل رەتتە كەلۋشىلەر اراسىندا ەكولوگيالىق مادەنيەت پەن تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋ باستى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. وسى ورايدا تۋريزم باسقارماسى بيىل «سايرام-وگەم» تابيعي پاركىندە جانە «اقسۋ-جاباعىلى» قورىعىنا ىرگەلەس اۋماقتا تاۋ فەستيۆالىن ۇيىمداستىردى. تاۋ فەستيۆالىندە ەكولو­گيا­لىق مادەنيەت پەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋ, بيۆۋاكتار قۇرۋ, العاشقى كومەك كورسەتۋ تاقىرىپتارىندا شەبەرلىك ساباقتارى ءوتتى. كەلەسى تاۋ فەستيۆالىن «قاراتاۋ» قورىعىندا, ال كۇزدىك كوشەت ەگۋ ناۋقانىندا تابيعي اۋماقتاردا كوشەتتەر ەگۋ ەكولوگيالىق اكتسياسىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وڭىردە ەمدىك-ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمى دە دامىعان. قازىرگى تاڭدا وبلىس­تا نومىرلىك قورى 7 940 توسەكتىك ورىندى قۇرايتىن 72 ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. جىل سايىن ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى ءوسىپ كەلەدى. مىسالى, 2019-2022 جىلدار ارالىعىندا 16 ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ۇيىمى پايدالانۋعا بەرىلدى. تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 1,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جىل سوڭىنا دەيىن جالپى سومماسى 450 ملن تەڭگە بولاتىن 3 ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن پايدالانۋعا بەرۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىل­تايدا مەملەكەت باسشىسى: «بالا­لارعا ەكولوگيالىق تاربيە بەرۋ ماڭىزدى. ولاردى تابيعاتقا جانا­شىرلىقپەن قاراۋعا ۇي­رەتكەن ءجون. مادەني مۇرا­لا­رى­مىزدى تانىپ-بىلۋگە, قورعاۋعا داعدى­لاندىرۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا بالالار ءتۋريزمى سالاسىنداعى تۋروپەراتورلار بالالارعا ارنالعان باعدارلامالاردىڭ ءارتۇرلى تاڭداۋىن ۇسىنىپ وتىر. مۇنداي تۋرلاردى «Sky Way», جىبەك جولى, «WeTravel», «Turan Tour» تۋريستىك كومپانيالارى جازعى دەمالىستاردى تانىمدىق جانە ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا وتكىزۋ ءۇشىن ارنايى 5-10 كۇندىك تۋريستىك باعدارلامالار ۇيىمداستىرىپ وتىر. بۇعان قوسا تۇركىستان قالاسىندا ورنالاسقان «وقۋشىلار سارايى» مەكەمەسىنىڭ ەتنواۋىل كەشەنىندە جازعى دەمالىستاردى بەلسەندى وتكىزۋ ماقساتىندا قولونەر شەبەرلىك ساباقتارى مەن ءوڭىردىڭ تۋريستىك نىساندارىنا ساياحاتتاۋ باعدارلاماسىن ۇسىنۋدا. سونداي-اق وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا قاراستى بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋمەن اينالىساتىن «جاس تۋريستەر ستانتسياسى» كوممۋنالدىق مەكەمەسى قىزمەت كورسەتەدى.

مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي: ء«بىز مادەنيەتتى, ءبىلىمدى, عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى قازىرگى اشىق الەمنىڭ ءبىر بولشەگى بولۋعا ۇمتىلۋىمىز كەرەك. بىراق بۇكىل ەل بولىپ كىرىسسەك, بۇل – قولدان كەلەتىن شارۋا. حالىق, بيزنەس جانە بيلىك وكىلدەرى بار كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋى كەرەك. ۇلى جىبەك جولىن باسىپ وتەتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ماگيسترالى بو­يىنا ورنالاسقان ەجەلگى قالالاردى تارتا وتىرىپ, تۇركىستان وڭىرىندەگى تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ دامۋ قارقىنى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا تۇركىس­تاندىقتار الداعى ۋاقىتتا وتەتىن تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ح سامميتىنەن زور ءۇمىت كۇتەمىز. سوعان وراي تۇركىستاننىڭ تۋريس­تەر عانا ەمەس, تۇرعىنداردىڭ دا تالعامپاز تالا­بىنا ساي تارتىمدىلىعىن كوتەرە ءتۇسۋ ارقايسىمىزدىڭ ءوز قىزمەتىمىزدى ساپالى دا ساۋاتتى اتقارۋىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى.

بەيسەنباي تاجىباەۆ,

تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى