ءالسىز توپتىڭ الەۋەتى

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مي­نيست­ر­لىگىنە اتالعان كۇن­گە وراي ەلىمىزدەگى ەرەكشە قا­جەتتى­لىگى بار ادامداردىڭ الەۋ­مەت­تىك قورعالۋ دەڭگەيى تۋرالى ساۋال جول­داعان ەدىك. سالا باسشىسى سۆەتلانا جاقىپوۆانىڭ ايتۋىن­شا, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاق­سار­تۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى.

«مەملەكەت ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ قوعامعا الەۋمەتتىك ىقپالداسۋى ءۇشىن جۇيەلى شارالار اتقارىپ كەلەدى. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن ەلىمىزدە مەملەكەتتىك كومەك جانە جار­دەماقىلار, الەۋمەتتىك تولەم­دەر تۇرىندەگى قولداۋلار بار. ولار­دىڭ ءارتۇرلى دەڭگەيىن ەس­كەرە وتى­رىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەت قا­را­جاتى ەسەبىنەن تەح­نيكالىق وڭال­تۋ قۇرالدارى, كرەسلو-اربالار, سا­نا­تورلىق-كۋرورتتىق ەمدەۋ, مىن­دەتتى گيگيەنالىق قۇ­رال­دار, جەكە كومەكشىنىڭ جانە ىمداۋ ءتىلى ما­ما­نىنىڭ قىزمەتتەرىمەن قام­تا­ماسىز ەتىلەدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭى­رىن­دە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن قول­جەتىمدى جانە كەدەرگىسىز ورتا قۇ­رۋ بويىنشا جۇمىستار جوسپارلى تۇر­دە جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەيدى س.جاقىپوۆا.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيستر­لىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ەلىمىزدەگى مۇگەدەكتىگى بار 719,3 مىڭ ادامنىڭ 422,5 مىڭى ەڭبەككە قابى­لەتتى جاستاعى (58,7%), 189,9 مىڭى زەينەتكەرلىك جاستاعى (26,4%) ازا­ماتتار بولسا, 106,9 مىڭى – 18 جاسقا دەيىنگى بالالار (14,9%).

ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامدار مەن مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى تار­بيە­لەپ وتىرعان وتباسىلاردىڭ ماسە­لە­لەرىن شەشۋ ماقساتىندا مي­نيستر­لىك جانىنان قۇرىلعان مۇگە­دەك­تىگى بار ادامداردى الەۋمەت­تىك قورعاۋ سالاسىن ۇيلەستىرۋ كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى.

«مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلعى 7 ماۋسىمدا مۇگەدەكتەردىڭ قۇ­قىق­تارى تۋرالى كونۆەنتسياعا فا­كۋل­­­تا­تيۆتىك حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ­عا قول قويعان (2023 جىلعى 12 تامىزدا كۇشىنە ەندى). فا­كۋلتاتيۆتىك حاتتامانى قابىلداۋ – بۇۇ مۇگەدەك­تەر­دىڭ قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ قازاقستان ازا­ماتتارىنىڭ جەكە وتىنىشتەرىن قا­راۋ قۇزىرەتىن مو­يىنداۋ. بيىل شىلدەدەن باستاپ «الەۋمەتتىك كودەكس» كۇشىنە ەندى, وندا بارلىق ازامات ءۇشىن الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىندا تەڭ قۇقىقتار مەن مۇمكىندىكتەر كوزدەلگەن. وندا ناسىلىنە, جىنىسىنا, تىلىنە, دىنىنە, نانىمىنا, تۇر­عىلىقتى جەرىنە, جاسىنا, دەن­ساۋ­­لىق جاعدايىنا, ونىڭ ىشىندە مۇگە­دەك­تىگىنە بايلانىستى نەمەسە وزگە دە ءمان-جايلار بويىنشا كەز كەلگەن شەكتەۋ كەمسىتۋشىلىك بولىپ سانالاتىنى جانە وعان تىيىم سالىناتىنى تۋرالى جازىلعان», دەيدى مينيستر.

سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك كودەكس مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قولداۋعا ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. ماسەلەن, بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ I توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كۇتىم جاسايتىن ادامدارعا مۇگە­دەك­­تىگى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-اناعا نەمەسە بالا اسى­راپ الۋشىعا (قامقورشىسىنا) تولە­نە­تىن جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى 14,5%-عا ۇلعايتىلدى. سونداي-اق ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋ­مەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تو­لە­نەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مول­­شەرى 14,5%-عا ارتتى. جىل باسىندا جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرىنىڭ 8,5%-عا ۇل­عا­يۋ­ىن ەسكەرە وتىرىپ, جىلدىق ماندە ولار­دىڭ مولشەرى 23%-عا ءوستى.

رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 1 ق­ازانداعى جاعدايعا سايكەس مۇگەدەك­تى­گى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى الۋشىلاردىڭ سانى 538,4 مىڭ ادام بولىپتى. قاڭتار-قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا رەس­پۋب­­ليكالىق بيۋدجەتتەن مۇگەدەك­تى­گى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى تولەۋگە 298,5 ملرد تەڭگە بەرىلگەن. ونىڭ مولشەرى مۇگە­دەك­تىكتىڭ توبىنا جانە سەبەبىنە, سونداي-اق ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان «رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا بەلگىلەنگەن ەڭ تو­مەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى. 2023 جىلدىڭ 1 قازانىنا مۇگەدەكتىگى بويىنشا جار­دەم­اقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 68 464 تەڭگەنى قۇرادى.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, مۇ­گەدەكتىگى بار ادام­دارعا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى 740-قا جۋىق مەم­لە­كەتتىك ۇيىم ۇسىنا­دى, ونىڭ 118-ءى – ستاتسيونارلىق ۇلگىدەگى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق-الەۋ­مەت­تىك مەكەمەلەر, 87-ءسى – كۇندىزگى بولۋ مەملەكەتتىك ورتالىقتارى, 34-ءى – مەملەكەتتىك وڭالتۋ ورتالىقتارى, 505-ءى – ۇيدە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ بولىمشەلەرى. ستاتسيونارلىق ۇيىمداردىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەلىسىنە بالاما كۇندىزگى جانە ۇيدە بولۋ جاعدايىندا الەۋمەتتىك قىز­مەتتەر كورسەتۋ جاتادى. بۇل ءوز كە­زەگىندە وتباسىمەن بىرگە بولىپ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعاي­تۋ­عا باعىتتالعان. ناتيجەسىندە, بۇ­رىن ستاتسيونارلىق مەكەمەلەردە بول­عان 800-دەن اسا بالا ءوز وتباسىنا ورالعان.

قازىر ەلىمىزدىڭ 12 وڭىرىندە (اق­مولا, اقتوبە, اتىراۋ, اباي, جە­تىسۋ, جامبىل, باتىس قازاقستان, پاۆلودار, تۇركىستان وبلىستارى, الماتى, استانا, شىمكەنت قالا­لا­رى) 150 ورىندىق جاڭا ءىرى وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسى باس­تا­لدى. اباي وبلىسىنىڭ سەمەي قا­لا­سىندا وڭالتۋ ورتالىعى پايدا­لا­نۋعا بەرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تۇركىستان وبلىسىنىڭ كەنتاۋ قالا­سىن­دا, جامبىل وبلىسىنىڭ تاراز قالاسىندا قۇرىلىس اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

سونىمەن قاتار «قازاقستان حال­قىنا» قوعامدىق قورىنىڭ قول­دا­ۋىم­ەن 8 وڭىردە (اقتوبە, جەتىسۋ, جامبىل, شىعىس قازاقستان, قوس­تا­ناي, پاۆلودار وبلىس­تا­رى, الماتى جانە شىمكەنت قالالارى) اۋتيزم سپەكترى بۇزىلعان جانە باسقا دا اقىل-وي كەمىستىگى بار بالالارعا ارنالعان كۇندىزگى بولۋ ورتالىقتارىن اشۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.