پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا ريددەر قالاسىنداعى جەو-نى جوندەۋ-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى.
جىلىتۋ ماۋسىمى دۇرىس وتۋگە ءتيىس
شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان باياحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ستانساداعى 6 قازاندىقتىڭ 2-ءۋى ىسكە قوسىلعان. جاقىندا تاعى بىرەۋى ىسكە قوسىلىپ, تۇرعىندار جىلۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار قالعان اگرەگاتتار مەن قوسالقى جابدىقتاردى جوندەۋ-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
پرەمەر-مينيستر وتكەن جىلىتۋ ماۋسىمىندا ريددەر جەو اپاتتى جاعدايدا جۇمىس ىستەپ, ءجيى توقتاپ قالعانىن, سالدارىنان تۇرعىندار قىستىڭ كوزى قىراۋدا جىلۋسىز قالعانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇعان بۇرىنعى قوجايىنداردىڭ ستانسانى جاڭعىرتۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارىنا قاراجات سالماعانى سەبەپ بولدى. وسىنىڭ بارلىعى جەو-نىڭ ابدەن توزۋىنا اكەپ سوقتى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 8,4 ملرد تەڭگە بولۋگە ءماجبۇر بولدىق. وبلىس اكىمدىگى ءوز تاراپىنان 500 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن جوندەۋ جۇمىستارى توقتاۋسىز جۇرگىزىلدى. الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ دۇرىس ءوتۋى ءۇشىن ولاردىڭ ۋاقتىلى اياقتالۋى ماڭىزدى. مۇنى كۇنى-ءتۇنى قاداعالاپ وتىرۋىمىز كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ءىرى ماي زاۋىتىنداعى ىلكىمدى ءىس
شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى «Altyn Shygys» مايلى داقىلداردى وڭدەيتىن اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەنىنىڭ جانە رەسپۋبليكاداعى ءتۇستى مەتاللۋرگيا فلاگماندارىنىڭ ءبىرى وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتىنىڭ (وتمك) جۇمىسىمەن تانىستى.
«Altyn Shygys» ماي ءوندىرۋ كەشەنى گلۋبوكوۆسكي اۋدانى, پرەدگورنوە اۋىلىندا ورنالاسقان. كاسىپورىن تاۋلىگىنە 1 400
تونناعا جۋىق كۇنباعىس تۇقىمىن, 550 توننا راپس جانە 500 توننا سويا وڭدەيدى. مۋلتيپليكاتيۆتى ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جوعارى زاۋىت وبلىستى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. كەيىنگى ءبىر جىلدا مۇندا 20 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن.
كاسىپورىن جالپى قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 500 توننا بولاتىن تازارتۋ تسەحىن سالۋ ارقىلى باستاپقى وندىرىستەن جوعارى دەڭگەيىندەگى وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. نىسان 2025 جىلى ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق «Altyn Shygys» 2024 جىلى ەلىمىزدە العاش رەت سۇيىق لەتسيتين ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋدى, ال 2025 جىلى قۇرعاق ۇنتاق لەتسيتين ءوندىرىسىن جولعا قويۋدى كوزدەپ وتىر, بۇل ماي وڭدەۋدىڭ تابىستىلىعىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى.
پرەمەر-مينيستر وبلىستا مايلى داقىلدار القابى جىل سايىن ۇلعايىپ, بيىلدىڭ وزىندە 211 مىڭ گەكتارعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرىن كەڭەيتىپ, ەكسپورتتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز كومپانيانىڭ شيكىزاتتى ودان ءارى تەرەڭىرەك وڭدەۋ جونىندەگى جوسپارلارىن قولدايمىز. ۇكىمەت ءوز تاراپىنان قاجەتتى كومەك كورسەتۋگە دايىن», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ءاليحان سمايىلوۆ وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتىنىڭ قىزمەتىمەن دە تانىستى. ول – شيكىزاتتى وندىرۋدەن باستاپ دايىن ءونىم شىعارۋعا دەيىنگى بارلىق تەحنولوگيالىق كەزەڭدەردى قامتيتىن الەمدەگى ەڭ ءىرى ينتەگراتسيالانعان كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى. مۇندا تيتان گۋبكاسى, تيتان قۇيمالارى مەن قورىتپالارى, باستاپقى ماگني جانە ت.ب. شيكىزاتتار وندىرىلەدى.
الپاۋىت كاسىپورىن الەمدىك نارىقتىڭ 14%-ىن, اەروعارىش سالاسىنىڭ 21%-ىن الىپ جاتىر. كاسىپورىن ونىمدەرى نەگىزىنەن ونەركاسىبى دامىعان ەلدەرگە, سونىڭ ىشىندە ۇلىبريتانيا, ءۇندىستان, قىتاي, رەسەي, اقش, فرانتسيا جانە وڭتۇستىك كورەياعا ەكسپورتتالادى.
پرەمەر-مينيستر كومبيناتتا جوعارى دەڭگەيدەگى وڭدەلگەن ءونىم شىعاراتىن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى.
جاڭا ورتالىقتار سالىنادى
ودان سوڭ پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ وسكەمەندەگى «التاي» كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنىڭ جانە گەماتولوگيا ورتالىعىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىستى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىس-شارالار جوسپارى شەڭبەرىندە كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىن ىسكە قوسۋ جونىندەگى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا مۇندا جالپى اۋدانى 20 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن, 45 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم قابىلداي الاتىن 2 كوكونىس ساقتاۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. ەكىنشى كەزەڭ اياسىندا 2024 جىلى كتو قۇرىلىسى اياقتالۋعا ءتيىس, وندا تاۋار ءتۇسىرۋ ءۇي-جايلارى, ەت, بالىق, جەمىس-جيدەك, كوكونىس, ءسۇت جانە نان ونىمدەرىن ساتۋعا ارنالعان الاڭدار ورنالاسادى. سونىمەن قاتار شاعىن ناۋبايحانا, ءدامحانا جانە جارمەڭكە وتكىزۋگە ارنالعان الاڭ اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
پرەمەر-مينيستر اتالعان جوبانىڭ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەڭ اۋەلى, بۇل ىشكى نارىقتى قاجەتتى ونىمدەرمەن, ونىڭ ىشىندە كوكونىستەرمەن جانە باسقا دا ازىق-ت ۇلىكپەن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. باعانى تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتەدى. ەڭ باستىسى, ءونىم تاپشىلىعى ءجيى تۋىندايتىن ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ءونىم ساقتاۋ ارقىلى كوكونىستەر مەن جەمىستەردى بازارلار مەن دۇكەندەرگە جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بولادى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كتو كورشى ەلدەر اراسىنداعى ءترانزيتتى قامتاماسىز ەتە الادى, بۇل ونىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن تولىق اشادى.
كەلەسى كەزەكتە ءاليحان سمايىلوۆ الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس سالىنىپ جاتقان گەماتولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىس بارىسىمەن تانىستى. مۇندا حيميوتەراپيانىڭ كۇندىزگى ستاتسيونارى, بالالار اۋرۋحاناسى, سوماتيكا, ەرەسەكتەر گەماتولوگياسى, كارديولوگيا جانە كارديوحيرۋرگيا, سۇيەك كەمىگىن ترانسپلانتاتسيالاۋ جانە باسقا دا بولىمشەلەر قاراستىرىلعان. ورتالىق بازاسىندا ازاماتتار دياگنوستيكادان باستاپ وڭالتۋعا دەيىنگى قىزمەت تۇرلەرىن الا الادى. عيمارات 2024 جىلدىڭ سوڭىندا اشىلادى دەپ جوسپارلانعان.
پرەمەر-مينيستر بۇل ورتالىقتىڭ وبلىس ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى رەسپۋبليكا ءۇشىن دە ماڭىزى زور ەكەنىن, ونىڭ قاتەرلى ىسىكتەر, قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋلارى جانە باسقا دا سىرقاتتارى بار ناۋقاستارعا كەشەندى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت
پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ وسكەمەن قالاسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ودان ءارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس وتكىزدى.
وبلىس اكىمى ەرمەك كوشەرباەۆ قازىرگى احۋال مەن ءوڭىردى دامىتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتتى. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى ونەركاسىپ, قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى شارالار تۋرالى باياندادى.
ماسەلەن, وڭىردەگى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 70%-كە جۋىعىن تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسى قۇرايدى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, تاۋ-كەن سەكتورىن باسقارۋ جۇيەسىن تەز ارادا جاڭعىرتۋ قاجەت. بۇل ورايدا, پرەمەر-مينيستر سيرەك جانە جەردە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالل كەنىشتەرىن يگەرۋ باستى مىندەتتەردىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«وبلىستىڭ ۇلان, شەمونايحا اۋداندارىندا جانە وسكەمەن قالاسىنىڭ شەتىندە مەملەكەتتىڭ بالانسىندا تۇرعان ءليتيدىڭ 6 كەن ورنى بار. بارلانباعان كەن ورىندارى بۇدان دا كوپ. ءليتيدىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارىنىڭ ءبىرى قىتاي جانە باسقا دا ازيا نارىقتارى وڭىرگە جاقىن ورنالاسقان. اكىمدىك وسى مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ ءۇشىن كەن ورىندارىن بارلاۋ جانە ءوندىرۋ جوبالارىنا ينۆەستورلاردى تارتۋى كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ول وڭىردە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن گيدروەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ جاقسى دامىعانىن اتاپ ءوتتى. وسى رەتتە بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ گيدروەلەكتروستانسالاردان ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن شەكتى اۋكتسيوندىق باعالار ايتارلىقتاي ۇلعايتىلدى.
پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي, ۇكىمەت جىل سايىن وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن قوماقتى قارجى بولەدى. تەك شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شارۋالارىنا بيىلعى بيۋدجەتتەن 43 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ 26 ملرد تەڭگەسى سۋبسيديالار. اتاپ ايتقاندا, كاسىپكەرلەرمەن بىرگە كوكونىس قويمالارىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەت.
سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسى وڭىردەگى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار ماسەلەسىنە دە توقتالدى. شقو-دا رەسپۋبليكاداعى سۋ قويمالارىنىڭ 40%-ى ورنالاسقان جانە 85 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر بار. الايدا اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ودەن, قاندىسۋ جانە ورتا-تەرەكتى سۋ قويمالارىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى الاڭداتادى.
جيىن بارىسىندا پرەمەر-مينيستر وبلىستىڭ قولايلى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتاردى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, قازىردىڭ وزىندە ۇزىندىعى 768 شاقىرىم «تالدىقورعان – قالباتاۋ – وسكەمەن» جانە ۇزىندىعى 415 شاقىرىم «مايقاپشاعاي – قالباتاۋ» اۆتوجولدارىن قايتا جاڭعىرتۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە توقتالا كەلە, ءاليحان سمايىلوۆ الەمدىك دەڭگەيدەگى كورىكتى جەر – كاتونقاراعاي ۇلتتىق تابيعي پاركى تۋرالى ايتتى.
كولىك قاتىناسىن قولجەتىمدى ەتۋدە دە پروبلەمالار بار. اتاپ ايتقاندا, «وسكەمەن – راحمان قاينارى» اۆتوجولىن جاڭعىرتۋدى اياقتاۋ قاجەت. سونىمەن قاتار تۋريستەر اعىنىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇزىندىعى 1 013 شاقىرىم «وسكەمەن – الماتى» كۇرە جولىن جوندەۋدى اياقتاۋ كەرەك.
قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر ۇزاققا سوزىلعان بىرقاتار جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا مامانداندىرىلعان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىن ىسكە قوسۋ جانە بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىر قۇرىلىسى دا بار.