پوشتاشى نەگە قينالدى؟

بىرنەشە كوشە قيىلىسىنان ءوتىپ, دۇكەنگە تۋرا شىعاتىن حح جىلدىق قازاقستان كوشەسىنە ءتۇستىم. سول ارادا جۇرگىنشىلەر جۇ­رەتىن تروتۋارى جوق اسفالت جول­دىڭ بىرەسە وڭ قاپتالىنا, بىرەسە سول قاپتالىنا شىعىپ كەتىپ بارا جات­قان كەيۋاناعا كو­زىم ءتۇستى. بۇل ونىڭ جول ۇستىندە ساقتانعانىن بىل­دىرەدى, ويتكەنى اسفالت جولدا زىر-زىر ەتكەن كولىكتەردىڭ قا­لاي كەلىپ قالعانىن بىلمەي دە قا­لۋىڭ ىقتيمال. كەيۋاناعا جەتە بەرىپ ەدىم, ول سول جاقتاعى پوشتا بولىم­شەسىنە بۇ­رىلدى دا, ال مەن تۋرا اباي كوشەسىنىڭ بويىنداعى اس­فالت جولدى قيىپ ءوتىپ, قارسى بەتتەگى دۇكەنگە قاراي بەت الدىم.

كوپتەن بەرى ارالاماعان دۇكە­نىم ەدى. قۇرىلىس زاتتارىنىڭ ىشى­نەن وزىمە كەرەك-اۋ دەگەن ويمەن, باعاسىن دا ساتۋشىدان سۇراپ قويام. ءسىرا, ءبىراز اينالعان بولسام كەرەك, قاجەتتى شلانگىمدى العان سوڭ, ءوزىم كەلگەن ىزىممەن كەرى قايتتىم. كوپ ۇزاماي-اق الگى دە مەنىڭ الدىمدا كەلە جاتقان كەيۋاناعا ۇشى­راس­تىم. اشۋلى ما, قايدام؟ ءسوزدى ءوزى باستادى:

– ادىرەم قالعىر! قانشاما جەردەن زەينەتاقىمدى الۋعا كەلىپ ەدىم, «سەت» دەي مە كومپيۋتەرى جۇمىس ىستەمەي قالىپتى. مەنەن ەكى-ءۇش ساعات بۇرىن كەلگەندەرگە, «ەر­تەڭ كەلەرسىڭدەر» دەپ قايتارىپ جاتقاندا, مەن قالاي تۇرايىن. سونان قايتىپ كەلەمىن.

– كوپتەن بەرى زەينەتاقىڭىزدى وسى جەردەگى بايلانىس بولىمشە­سىنەن الاسىز با؟

– جو-عا, قالاي ايتسام ەكەن. «پياتىيداعى» №1 بايلانىس بو­لىم­شەسى جابىلىپ قالعاننان بەرى.

– قاشىقسىنىپ, ءوزىڭىز كەلمەي-اق ۇيدەگى بالا-كەلىن دەگەندەي بى­رەۋىن جۇمساي سالۋعا بولماي ما؟ مى­ناداي كۇندەردە.

– ءوي-ءدويت. بۇعان پوشتا ما سەنەتىن. ءوز باسىڭدى, قۇجاتىڭدى كورسەتىپ تۇرعاننىڭ وزىندە العا­نىڭا شۇكىر دەيسىڭ.

– قاي ايماقتا, كوشەدە تۇ­راسىڭ. ايتالىق, «موستوپويىز», تە­رەش­كوۆا كوشەسى جاقتا نە بولماسا سارىبۇلاق مەكەمەسى جانىندا دەگەندەي...

– وي, ايتپا! زامان سولاي بول­عان سوڭ, زەينەتاقىمىزدى العان سايىن قينالامىز, قاشىق جەر بولسا دا امال جوق...

ء«يا» دەدىم ىشىمنەن. بۇل باي­لانىس بولىمشەسىنەن وتكەن جىلى ديۆيدەند الۋعا كەلگەنمىن. سونداعى بايقاعانىم, بۇل ورىندى ءبىر كاسىپكەردەن جالعا العان سياقتى ما, قالاي ءوزى؟ سىرتى ادە­مى, ءزاۋلىم بولعانمەن, پوش­تا بو­لىمشەسىنە قۋىقتاي بولمە ءتيىپ­تى. تاپ-تار. ىشىنە 5-6 ادام ارەڭ سىيادى. اينالا المايسىڭ. زەينەتكەرلەر كەزەگى كەلگەنشە دالادا تۇرادى. قاقاعان سۋىق, ايازدى كۇندەرى, سونداي-اق اپتاپتى ىستىق كۇندەرى قايدا پانالايدى؟ ەڭ بولماسا ىشتە نەمەسە سىرتتا كۇتە تۇرۋعا ورىندىقتار وي­لاس­تىرىلماعان. ونىڭ ۇستىنە گازەت-جۋرنالداردى سۇرىپتاۋ ورىن­دارى دا تالاپقا ساي ەمەستىگىن باي­قادىم. ياكي ءتورت پوشتاشى قاتار تۇرىپ جۇمىس ىستەي المايدى. سونىڭ سالدارىنان بۇرىنعى №1 بايلانىس بولىمشەسىنە ءتيىس­تى گازەت-جۋرنالداردى, حات-حا­بار­لاردى «پياتىيدا» تۇرا­تىن پوشتاشىنىڭ ۇيىندە سۇرىپتالىپ, تاراتىلاتىنىن ۇزىن قۇلاقتان ەستىپ ءجۇرمىز.

مۇنىڭ دۇرىس-بۇرىسىن «قازپوشتا» اۋداندىق ءبولىمىنىڭ باس­شىلارى بىلمەسە, ءبىز بىلە الما­دىق. ويتكەنى 70 جىلدان اسا تاريحى بار №1 بايلانىس بولىمشەسى (وتكەن جىلى جابىلعان) مەن قا­زىرگى «جاڭا اۋىل» شاعىن اۋدا­نىنداعى بولىمشەنىڭ (№1 ساندى يەلەنگەن) اراقاشىقتىعى – شامامەن ەكى شاقىرىم. ءارى-بەرى بارىپ كەلۋ كەمىندە 3 شاقىرىمداي جەر. وسىنشاما قاشىقتىققا بۇ­­رىنعى بايلانىس بولىمشەسىنە ءتيىستى گازەت-جۋرنالداردى, حات-حابارلاردى ءوز ۋچاسكەسىنە كەلگەنشە پوشتاشىلار دا سايابىر تاپپاي, شىدامسىزدىقپەن كۇتىپ وتىرعانى. بولماسا, سوناۋ جەردەن ارقالاپ تاسىپ, سۇرىپتاۋمەن, ۋاقىتىن زايا وتكىزىپ جۇرگەنى. سوندىقتان ايتارىم, بۇل جۇمىس جۇيەگە تۇسۋگە ءتيىس. پوشتاشىلار تەك كەلگەن گازەت-جۋرنال, حات-حابارلاردى سۇ­رىپ­تاپ, تارا­تۋ ىسىمەن اينالىسۋى كە­رەك. بۇل سۇراقتىڭ دا جا­ۋابى­ن اشىق قالدىرىپ وتىرمىز.

ەستۋىمشە, بۇرىنعى «پياتىي­داعى» №1 بايلانىس بولىمشەسىندە ءتورت پوشتاشى بولسا, قازىر سونىڭ ەكەۋى قالعان. ياعني ەكى ادامنىڭ ورنىنا ءبىر ادام جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان تاراتۋ ايماقتارىنىڭ دا اراقاشىقتىعى ەسكەرىلمەگەن. ماسەلەن, ەكى پوشتاشى سوناۋ «موس­توپويىز», تەلەورتالىق پەن سارىبۇلاق مەكەمەسى بەتكەيى, №16 كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجى مەن نان زاۋىتى (بۇرىنعى) ما­ڭىنداعى كوشەلەر, «شانحاي», «پيا­تىي» اۋماعىنداعى كوشەلەر مەن «ستەپنايا», سۋۆوروۆ اتالىپ كەت­كەن جەرلەردەگى بوي كوتەرگەن يپو­تەكالىق ۇيلەردى ايتساق تا جەت­كىلىكتى شىعار.

بۇرىندارى كوشەلەر سانىنا قاراي, ءار پوشتاشىنىڭ مەرزىمدى ءباسپاسوزدى تاراتۋ ءنورماتيۆى بولاتىن. كەرەك بولسا, ۆەلوسيپەدپەن قامتاماسىز ەتكەن. ال بۇل جاعىن دۇرىستاپ باعامداي المادىق. بايقاساق, كەمشىلىگى كوپ. ەڭ اياعى پوشتاشىنىڭ ەڭبەكاقىسى دا ماردىمسىز. ەڭ تومەنگى ايلىق كور­سەتكىشىنە دە جەتپەگەن. بۇل پوشتاشىلارعا وبال, قيانات دەسە دە بولادى. ءبىزدىڭ ءبىر جامان مىنەزىمىز بار. ول پوشتاشى عوي دەپ ءمان بەرمەيمىز. ءوزىڭ ويلاپ قاراشى, كۇندەلىكتى بولماسا دا كۇنارا ءار پوشتاشى يىعىنداعى سومكەسىنە كەم دەگەندە 10-15 كگ گازەت-جۋرنالداردى سالىپ الىپ, ونى تاراتقانشا كوشە-كوشەنى بويلاپ زىر جۇگىرىپ جۇرگەنى. قا­لاي ويلاساڭ سولاي ويلا! مەن جو­عارىدا ايتىپ كەتكەن كوشەلەردى ءبىر كۇن بوستان-بوس ارالاپ شىقشى. ەر­­تەڭىنە سالىڭ سۋعا كەتىپ, ول جاققا بارۋعا ءداتىڭ دە شىدامايدى. نە بولماسا بازارعا بارعاندا ءارى-بەرى ءجۇرىپ العان 10 كگ ازىق-تۇ­لىگىڭدى اۋىرسىنىپ, قارىڭ تالماي ما, قاشان تاكسيگە وتىرعانشا!

ارينە, مەن بۇل ما­قا­لامدا قالاداعى 5 بايلانىس بولىمشەنىڭ ۇشەۋى جابىلىپ قال­عانىن ايتىپ, سەبەبىن سۇ­راپ وتىرعانىم جوق. تەك بى­رەۋىنىڭ (وزىمە جاقسى تانىس باي­لانىس بولىمشەسىنىڭ) شەت جا­عاسىن ءوزىم بىلەتىندىكتەن ءسوز ەتىپ وتىرمىن. ەڭ قيىنى, شاعىن اۋدان­داردا ورنالاسقان بايلانىس بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتىن پاي­دالانعان تۇرعىندارعا دا اۋىر سوعىپ تۇر. ءبىر حات, اقشا سالۋ ءۇشىن, بولماسا باسپاسوزگە جازىلۋ ءۇشىن قالا ورتالىعىنداعى «قازپوشتاعا» نەمەسە باسقا اۋماق­­­تاعى جەرلەردەگى بايلانىس بولىم­شەلەرىنە بارۋىڭ كەرەك. قا­شىقتىعىنان امال جوق, سۇراعان تەڭگەسىنە قاراي تاكسيگە وتىراسىڭ. بۇل دا – شىعىن.

سوندىقتان ءسوزىمنىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن ايتقاندا, زەينەتكەرلەر مەن تۇرعىنداردى ءوز اۋماعىنان تىس جەرلەرگە سابىلتۋدى قويۋ كەرەك. «حالىققا قىزمەت – ابىروي, مىندەت» دەگەندەي, جابىلعان پوش­تا بولىمشەلەرىنىڭ ورنىن قايتا تىكتەپ, پوشتاشىلارعا قامقورلىق جاساۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەپ وي­لايمىن.

امانكەلدى وتكەلباەۆ,

جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

قىزىلوردا وبلىسى,

ارال اۋدانى