2015 جىلى س5+1 ديالوگ الاڭى قۇرىلعالى بەرى العاش رەت ۆاشينگتوننىڭ ۇسىنىسىمەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. ال بۇعان دەيىن مۇنداي فورماتتا اقش پەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىق سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولار باسشىلارىنىڭ دەڭگەيىندە عانا جۇزەگە اسىرىلاتىن ەدى. بۇل س5 فورماتىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
الەم ورتالىق ازيانى كەم دەگەندە ءبىرتۇتاس ايماق رەتىندە, ياعني ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى ءارى تىعىز بايلانىستاعى ءوڭىر رەتىندە قابىلدايتىنى انىق. ويتكەنى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ءتان پروبلەمانى, كەي مەملەكەتتەرمەن جاقسى بايلانىس ورناتىپ, ال كەيبىرەۋىن تاسادا قالدىرىپ شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ورتالىق ازيا حالىقارالىق قاتىناستىڭ جەكە سۋبەكتىسىنە اينالىپ كەلەدى.
جاڭا حالىقارالىق ءتارتىپتىڭ قازىرگى جاعدايىندا اقش-تاعى كەزدەسۋدى تاريحي ءسات دەپ اتاۋعا تولىق نەگىز بار. وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك جانە جاھاندىق تۇراقتىلىق, ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ ماسەلەلەرى بۇرىنعىدان دا وزەكتى. بۇل رەتتە قازاقستان يادرولىق قارۋدى جويۋ جونىندەگى جاھاندىق قوزعالىستىڭ الدىڭعى قاتارىندا كەلەدى. دەگەنمەن, كەيىنگى كەزدەرى الەم ەلدەرى اراسىندا قاقتىعىستار جيىلەپ, يادرولىق سوعىس قاۋپى كۇشەيە ءتۇستى.
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى ايتا كەلە, قازاقستان الەمنىڭ 180 ەلىمەن ساۋدا جاسايتىنىن جانە جاھاندىق ينۆەستورلار قاۋىمداستىعى ءۇشىن سەنىمدى سەرىكتەس بولىپ قالۋعا نيەتتى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
وتكەن جىلى ەلىمىزگە تىكەلەي امەريكالىق ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى اعىنى بىردەن 82 پايىزعا ءوسىپ, 5,1 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇگىندە ەلىمىزدە 500-دەن اسا امەريكالىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە «Chevron», «Exxonmobil», «General Electric», «Citi» تاعى دا باسقا ءىرى ۇيىمدار بار.
اقش-پەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتىڭ تاعى ءبىر اسپەكتىسى ءادىل ەنەرگەتيكالىق الماسۋ ماسەلەلەرى بولۋى مۇمكىن («just Energy Transition Partnership», «JETP»). بۇگىندە وسىنداي فورماتتاعى ديالوگ رەسەي فەدەراتسياسى, قحر, ەو, يتاليا, گفر, ءۇندىستان, وڭتۇستىك كورەيا جانە جاپونيا سەكىلدى مەملەكەتپەن قۇرىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
ايدوس سارىم,
ءماجىلىس دەپۋتاتى