قازىر ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. دەگەنمەن سوڭعى كەزەڭدەگى تولاسسىز جاۋعان جاۋىننىڭ اسەرىنەن بىرقاتار وبلىستاردىڭ شارۋاشىلىقتارىندا, ەگىستىك القاپتارىندا الاڭداتارلىق احۋال قالىپتاسىپ وتىر.
بيىلعى جاز ماۋسىمى ىستىق, بارىنشا قۇرعاق بولدى. ءداندى داقىلدارىن ەگىس تاناپتارىنا سىڭىرگەن سوڭ جاز بويى كوكتەن جاۋىن تىلەيتىن ديقاندار قاۋىمى ءۇشىن بۇل جايتتىڭ ءوزى ساناعا ءبىراز سالماق تۇسىرگەندەي ەدى. دەگەنمەن ارەدىك بولسىن جاۋعان جاڭبىردىڭ, باسقا دا قوسىمشا شارالاردىڭ ارقاسىندا ەگىن ءبىرشاما جاقسى شىقتى. قاشان دا تاس-ءتۇيىن دايىن وتىراتىن شارۋاقور قاۋىم وراق ناۋقانىنا ۋاقتىلى كىرىستى. الايدا بىرنەشە كۇن بويى تولاستاماي جاۋىپ تۇرىپ العان اق جاۋىننىڭ كەسىرىنەن ولار وراقتى توقتاتا تۇرۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ايىرتاۋ اۋدانى ديقاندارىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا وسىناۋ دابىل قاعارلىق جاعدايعا بايلانىستى پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اسحات راحىمجانوۆقا حابارلاسقانىمىزدا, حالىق قالاۋلىسى مۇنداي احۋال بۇگىندە ەلىمىزدىڭ كەم دەگەندە ءتورت وبلىسىندا – استىقتى ايماقتار سانالاتىن اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار جانە قوستاناي وبلىستارىندا قالىپتاسىپ وتىرعانىن ءمالىم ەتتى.
جاز بويى جارىتپاي كەلىپ, كۇز باستالعاندا مەيىرىن توككەن جاۋىن-شاشىننىڭ سالدارىنان ديقاندار ەگىندى دۇرىس جيناي الماي جاتىر. ەگىس القاپتارىنىڭ ەزىلىپ, مي باتپاققا اينالىپ كەتۋىنە بايلانىستى كومبايندار تاناپقا ەركىن كىرە المايدى. ەگىن جيناۋعا تەحنيكالىق مۇمكىندىك پايدا بولعان كۇننىڭ وزىندە جوعارى ىلعالدىلىققا بايلانىستى فەرمەرلەر قازىردىڭ وزىندە الىناتىن ءونىمنىڭ قۇنارىن جوعالتقانىن, سوعان ساي قۇنى تۇسەتىنىن جاقسى سەزىنىپ وتىر. سوندىقتان ولار وزدەرىنىڭ ەگىسكە قاتىستى قارجىلىق مىندەتتەمەلەرىن كۇنى ەرتەڭ قالاي وتەيتىنىنە الاڭداۋلى.
كەيبىر ديقاندار ەگىنىن ەپتەپ-سەپتەپ, ءجۇرىپ-تۇرىپ جيناپ تا جاتىر. ادەتتە جاڭبىردان سوڭ ءتارتىپ بويىنشا ماساققا تيمەي, ءداندى كەپتىرۋ ءۇشىن 3-4 كۇن كۇتۋ كەرەك. بۇل ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق ارادا جاڭبىرلى جارتى ايعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپ, بيداي جەرگە قايتا ءوسىپ ۇلگەرگەن. ەگىننىڭ ءبىر بولىگىن ەندى ساقتاپ قالۋ, ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنداعى ءبىر توپ ديقاننىڭ ايتۋىنشا, بيىل گەكتارىنان كەمىندە 20 تسەنتنەردەن ءونىم الامىز دەپ جوسپارلانعان ەدى. ەندى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى گەكتارىنان كۇتىلگەننەن ونداعان ەسە از, شامامەن 2-3 تسەنتنەردەن عانا ءونىم الامىز دەپ بولجاپ وتىر.
جاقىن كۇندەرى قۇرعاق اۋا رايى ورناپ, شىبىنسىز جاز باستالسا دا, فەرمەرلەر قازىردىڭ وزىندە بيدايدىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ كەم دەگەندە 50 پايىزىن جوعالتىپ العانىن ايتادى. ولار ءۇشىنشى سورتتى استىقتىڭ نارىقتاعى 85 مىڭ باعاسى جاعدايىندا, ەندى ونى 40-45 مىڭعا دا ساتا المايمىز با دەپ قورقادى. استىقتىڭ ىلعالدىلىعى شامامەن 30% قۇرايدى, مۇنداي بيداي تەك ءمۇيىزدى ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋعا جارامدى. ەلەۆاتورلار ىلعالدىلىعى 18%-دان جوعارى بيدايدى قابىلدامايدى.
بيىل شارۋالار كەلەسى جىلعا تۇقىم ساقتاي المايتىن دا ءتۇرى بار. سوندىقتان ونى شەتەلدەن ساتىپ الىپ, كەلەر جىلى ەكى ەسە شىعىنعا ۇشىرايدى. قازىر شارۋالار قولدا بار تەحنيكانى دا, مالدى دا ساتۋدى ويلاستىرىپ جاتىر. ويتكەنى ولاردىڭ جۇمىسشىلار مەن بانكتەر الدىندا مىندەتتەمەلەرى شاش ەتەكتەن: سۋبسيديا, ليزينگكە تەحنيكا, حيميكاتتار, تۇقىمدار العان. مىنە, وسىلاردىڭ بارلىعىمەن ەسەپ ايىرىسۋى كەرەك.
قالىپتاسقان اۋىر جاعدايعا قىنجىلىس بىلدىرە وتىرىپ, ديقاندار قۇزىرلى ورگاندارعا وتىنىشپەن شىعىپ وتىر. شارۋالاردىڭ نەگىزگى وتىنىشتەرى مىنالار: ەگىس ناۋقانىنا بايلانىستى اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار جانە قوستاناي وبلىستارىندا توتەنشە جاعداي جاريالانسا, ءبىر جىل مەرزىمگە قابىلدانعان مىندەتتەمەلەر بويىنشا كرەديتتىك دەمالىس ەنگىزىلسە, وتكەن جىلعى جامبىل وبلىسىنداعىداي اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى سالدارىنان ءونىمىن جوعالتقان شارۋالارعا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى قامتاماسىز ەتىلسە, 2024 جىلعا ارنالعان ەگىس ناۋقانىنا شارۋالاردى تاۋارلىق نەسيە تۇرىندەگى تۇقىممەن قامتاماسىز ەتسە. سونداي-اق ەلىمىزگە رەسەيلىك استىقتىڭ كونتراباندالىق جولمەن اكەلىنۋىنە توسقاۋىل قويىلسا دەيدى, سونىڭ سالدارىنان ەلىمىزدىڭ ديقاندارى بىرنەشە جىلدان بەرى شىعىنعا ۇشىراپ كەلەدى.
وسى ارادا جامبىل وبلىسىنداعى توتەنشە جاعداي تاجىريبەسىنە نازار اۋدارعان ءجون. وندا ايماقتىق اۋقىمداعى توتەنشە جاعداي ەنگىزىلىپ, سۋ تاپشىلىعىنان ەگىننىڭ جوعالۋىنا بايلانىستى شارۋالاردىڭ شىعىنىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. قاراجات توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ رەزەرۆىنەن ءبولىندى.
بيىل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا 4,5 ملن گەكتار القاپقا ەگىن ەگىلگەن. ونىڭ 3,4 ملن گەكتارىنا استىق جəنە ءدəندى-بۇرشاقتى داقىلدار, 685,8 مىڭ گەكتار جەرگە مايلى داقىلدار, 28 مىڭ گەكتار كارتوپ جəنە 5,5 مىڭ گەكتار كوكونىس وتىرعىزىلعان. جالپى, سولتۇستىك قازاقستان تəۋەكەلدى ەگىس ايماعىنا جاتادى. كەيبىر جىلدارى الا جازداي تامشى تامبايتىن ماۋسىمدار دا بولادى. بيىل دا سونداي جاعداي كوپ كەزدەستى, جاۋىن-شاشىن از بولدى. ءتىپتى, ءوڭىردىڭ كەيبىر اۋداندارىندا اپتالاپ, ايلاپ تامشى تامبادى. سونىڭ سالدارىنان القاپتاردىڭ ونىمدىلىگى دە الا-قۇلا.
سوعان قاراماستان, بارلىق شارۋاشىلىق بىتكەن ەگىندى بارىنشا شىعىنسىز جيناپ الۋعا جۇمىلعان. بۇل كۇندەرى سولتۇستىكتىڭ ەگىس القاپتارى مەن ەلەۆاتور جولدارىندا 13,1 مىڭ تراكتور, 7,5 مىڭ ءəرتۇرلى استىق جينايتىن كومباين, 4,6 مىڭ دەستەلەگىش, 1 مىڭداي ءشوپ شاباتىن تەحنيكا, 5,8 مىڭ جۇك ماشيناسى تىنىمسىز جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. مەملەكەتتىڭ كومەگىمەن بيىلدىڭ وزىندە 2 مىڭعا جۋىق جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىنىپتى. بيىل وبلىس شارۋاشىلىقتارىن قولداۋعا مەملەكەتتەن 63,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن, سونىڭ 19,6 ملرد تەڭگەسى ەگىس جۇمىستارىنا باعىتتالعان.
جوعارىداعى ديقاندار دابىلىنا قاتىستى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا حابارلاسقانىمىزدا, باسشىنىڭ ورىنباسارى تالعات ناۋرىزباەۆ جوعارىداعى ءمان-جايلاردى العا تارتا كەلىپ, ايدىڭ باسىندا سونداي تىعىرىققا تىرەگەن احۋالدىڭ ورىن العانىن, قازىر جاعدايدىڭ جاقسارىپ كەلە جاتقانىن ءمالىم ەتتى. قالاي دەگەندە دە بەينەتكەش ديقاندار قاۋىمىنىڭ تالاپ-تىلەگى جەردە قالمايتىنىنا, بارلىق ماسەلەلەر كەڭەسىپ, كەلىسىپ وتىرىپ, وڭ شەشىمىن تاباتىنىنا سەندىردى.
وسى سالاعا جاۋاپتى باسقا دا مامانداردىڭ پىكىرلەرىنە سۇيەنىپ تۇيگەن ويىمىز, اتالعان اۋداندا جيىن-تەرىن جۇمىستارىنا قاتىستى الاڭداتارلىق احۋال بار بولعانىمەن, توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا نەگىز جوق سياقتى. ەندىگى جەردە قۇبىلمالى اۋا رايىنىڭ ءاربىر مۇمكىندىگىن ءتيىمدى پايدالانىپ, بار قاجىر-قايراتتى وراق ناۋقانىن ويداعىداي قورىتىندىلاۋعا جۇمساۋدان باسقا جول جوق.