قر پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەگىن جيناۋ ناۋقانىنا دايىندىق بارىسى مەن جەمشوپپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قارالدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ بيىلعى قولايلى جاعداي ەگىن وراعىن ۋاقتىلى باستاۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 2,4 ملن گەكتار نەمەسە 14,1% ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار جينالدى. ورتاشا ءتۇسىم گەكتارىنا 11,5 تسەنتنەر بولىپ, 2,8 ملن توننا استىق باستىرىلدى.
بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى جينالاتىن القابى 24 ملن گەكتاردى قۇرايدى. ەگەر داقىلدار بولىنىسىنە قارايتىن بولساق, 13,7 ملن گا بيداي, 2,8 ملن گا مايلى داقىلدار, 188 مىڭ گا كارتوپ, 165 مىڭ گا كوكونىس جيناۋعا دايىن. ەگىس ناۋقانى ساپالى تۇقىمداردى پايدالانۋ ارقىلى وڭتايلى مەرزىمدە جۇرگىزىلدى. ديقاندار تىڭايتقىشتاردى دەر كەزىندە بەرىپ, ەگىندى ارامشوپتەر مەن اۋرۋلارعا قارسى حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جۇرگىزدى.
سونىمەن قاتار ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە ديقاندار قۇرعاقشىلىق پەن ەگىستىك سۋىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى بىرقاتار قيىندىقتارعا تاپ بولدى, بۇل ەگىستىكتىڭ جاعدايىنا اسەر ەتتى. وسى رەتتە وڭىرلىك اۋقىمدى توتەنشە جاعداي جاريالاۋ جانە شارۋالاردىڭ شىعىندارىن جابۋ, سۋبسيديالاردى جەدەلدەتىپ تولەۋ جانە نەسيە مەرزىمىن ۇزارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى جاندوس نۇرماعانبەتوۆ بايانداما جاسادى.
ماسەلەن, ەگىن جيناۋ ناۋقانىن ۋاقتىلى جۇرگىزۋ ءۇشىن 426 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى ءبولىندى. شىلدە-تامىز ايلارىندا 119 مىڭ تونناسى نەمەسە 28%-ى جونەلتىلدى. جانارماي قوزعالىسىن باقىلاۋ جانە اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرقاتار قوسىمشا شارالار قابىلداندى. ولاردىڭ ىشىندە جەكە پين-كودتاردى بەلگىلەۋ, ديزەل وتىنىن سارى, كوك جانە قىزىل تۇستەرگە بوياۋ, جەكە ۆيرتۋالدى قويمالار قۇرۋ بار.
سونىمەن قاتار قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ايداربەك ساپاروۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مارجىقپاەۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ وڭىرلەردەگى جۇمىستاردىڭ دايىندىعى مەن جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا توقتالدى.
پرەمەر-مينيستر ەگىندى ۋاقىتىندا جانە ساپالى جيناپ الۋ – ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىرقاتار وڭىرلەردە ەگىن وراعى باستالىپ كەتتى. ۇكىمەت تاراپىنان قارجىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارالار قابىلداندى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ماسەلەن, نارىقتىق باعادان 15%-عا تومەن باعامەن (250 تەڭگە/ليتر) 426 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىندى. 140 ملرد تەڭگە بيۋدجەتتىك نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق جاڭا استىقتى فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا 81 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيىل مال ازىعىن دايىنداۋعا ارنالعان تەحنيكا مەن سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋ ءۇشىن «قازاگروقارجى» كومپانياسىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋعا 20 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جاز ايلارى جىلداعىدان ىستىق بولدى. قۇرعاقشىلىقتان بىرقاتار وڭىرلەر زارداپ شەكتى. ولاردا جينالاتىن ءونىم كولەمى ازايىپ قالايىن دەپ تۇر. قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىن جويۋ ماقساتىندا شۇعىل شارالار قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قاراجات بولىنەتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
بۇل رەتتە «بايتەرەك» حولدينگىنە قۇرعاقشىلىقتان زارداپ شەككەن شارۋالاردىڭ نەسيەلەرى بويىنشا بورىشتاردى تولەۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ جانە ونى قايتا قۇرىلىمداۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
«جەتكىلىكتى كولەمدە ءونىم جينالادى. قازاقستاندىقتار نانسىز قالمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ول كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن سۋ تاپشىلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ-قاتەرگە اينالىپ وتىرعانىن ايتتى. سوندىقتان, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋدى كۇشەيتۋ بويىنشا جول كارتاسىن ازىرلەۋ, ال وڭىرلەرگە بەلسەندى تۇردە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى جاعدايدا جەمشوپ دايىنداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا قوستاناي, تۇركىستان, جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان, الماتى وبلىستارىندا مال ازىعىن دايىنداۋ قارقىنى جاقسى. ال, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, اباي, اتىراۋ, باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جۇمىستار باياۋ جۇرۋدە.
«اتالعان وڭىرلەر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جۇمىس قارقىنىن كۇشەيتىپ, جەمشوپ باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋى قاجەت», دەدى ول.
قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى استىقتى دەر كەزىندە تاسىمالداپ, ساقتاۋ ورىندارىن دايىنداۋ بويىنشا جۇمىستى ۋاقتىلى جۇرگىزۋ, سونداي-اق تۇراقتى باعانى ساقتاي وتىرىپ, جەمشوپ قورىن ساپالى دايىنداۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.